Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Αρχίζω με μια εξομολόγηση προς τους αναγνώστες μου· πρώτη φορά άλλωστε το κάμνω στα 22 συναπτά έτη αρθρογραφίας μου σ' αυτή την εφημερίδα. Ανέκαθεν με θεωρούσαν Βλάχο και, αν μάλιστα ερωτούσα συντοπίτες μου, θα μου απαντούσαν «εξαπανέκαθεν». Επιπλέον, όταν υπηρετούσα σε κάποια υπηρεσία, συνάδελφος, ερωτηθείς υπό του προϊσταμένου υπουργού σε ποια γλώσσα συνομιλούσα με Αγγλους συνομιλητές μου, απάντησε ως εξής: «Τι να σας πω, κύριε υπουργέ, μάλλον σε βλαχοαγγλικά». Εκ του αποτελέσματος, βέβαια, τα βλαχοαγγλικά εθεωρήθησαν τότε ανεκτά. Ουδόλως μάλιστα ενοχλήθηκα προσωπικώς, όταν ένας ιδιαίτερα έξυπνος άνθρωπος, από την πλευρά του Γ. Παπανδρέου, ερωτώμενος για τον κ. Ε. Βενιζέλο, σχολίασε σκωπτικώς: «Θέλουμε έναν πολιτικό για αρχηγό ή έναν βλαχοδήμαρχο που αγαπά τον εαυτό του και ζηλεύει τη σκιά του;». Και εάν μεν, ούτος, αποκαλούσε ειρωνικά τον κ. Βενιζέλο βλαχοδήμαρχο και μόνον (άραγε, λόγω του επαρχιωτισμού του ή των ελλειπουσών σπουδών του; Εν γνώσει ή εν αγνοία του βιογραφικού του;), πιθανώς να θιγόμουν εν ονόματι όλων των Βλάχων και βλαχοδημάρχων εν γένει. Αλλ' ούτος, το προσδιόρισε: Βλαχοδήμαρχος που αγαπά τον εαυτό του και ζηλεύει τη σκιά του. Σας γνωρίζω, λοιπόν, ότι οι Βλάχοι, και ασφαλώς οι βλαχοδήμαρχοι, όντως αγαπούν τον εαυτό τους και, γι' αυτό, και γλεντούν και χαίρονται, είναι και κατά παράδοσιν γεματούληδες, ουχί αυτοκτονικοί ή πάσχοντες εξ ανορεξικού συνδρόμου -δόξα τω Θεώ- λόγω χοληστερινοφοβίας ή λαϊφσταϊλίασης. Ας θυμηθούμε, εξάλλου, εδώ και τη λαϊκή παροιμία: «Βλάχος στο βουνό, σιγαλή θάλασσα» -όταν ο Βλάχος είναι στο κουμάντο, όλα ειρηνεύουν- καθώς και την άλλη: «Βλάχο βλέπεις; -τυρί βαστάει», σαφεστάτη επίσης.

Πράγματι, οι άνθρωποι που δεν αγαπούν τον εαυτό τους και αυτοκτονικοί είναι και ούτε με τον εαυτό τους μπορούν να χαρούν ούτε και με τους άλλους. Κι εμείς, οι Βλάχοι, όντως ζηλεύουμε τη σκιά μας, διότι αβασάνως μας ακολουθεί και άνευ κόπου γεύεται τον «δρόμον» και δεν μας εγκαταλείπει παρά μόνον όταν μεταναστεύσωμεν εκ του κόσμου. Και νιώθουμε ασφαλείς όσο μας ακολουθεί και όχι φοβικοί και διαρκώς υπονομευόμενοι υπό αυτής, όπως σοφά έχουν περιγράψει, επίσης, λαϊκά μας γνωμικά: «Ισκιος είναι και δικός σου, μη φοβάσαι δεν είν' εχθρός σου», «Βλέπει τον ίσκιο του και λέει πως είναι δύο νοματαίοι». Ας αναφέρουμε όμως μερικούς Βλάχους και Βλαχοδημάρχους εν γένει: Αβέρωφ Γεώργιος (1818-1899), Αρσάκης Απόστολος (1792-1874), Δούμπας Νικόλαος (1830-1900), Δούμπας Στέργιος, Ζάππας Ευάγγελος (1800-1865), Ζάππας Κων/νος (1813-1895), Ποστολάκας Δημήτριος, Σίνας Γεώργιος (1783-1856), Σίνας Σίμωνας (1810-1876), Στουρνάρας Νικόλαος (1806-1853), Τοσίτσας Μιχαήλ (1787-1856), Τοσίτσας Θεόδωρος, Τοσίτσας Μιχαήλ (1855-1950), Σταύρου Γεώργιος (1795-1869), Σπυρίδων Λάμπρος (1851-1919), Κωνσταντίνος Σμολένσκης (1843-1915), καθώς και μερικούς Βλάχους και Βλαχοδημάρχους εξ εκείνων που ελευθέρωσαν την Ελλάδα: Βλαχάβας Ευθύμιος (1770-1808), Βούλγαρης Ευγένιος (1716-1806), Γιωργάκης Ολύμπιος (1772-1821), Διονύσιος ο Σκυλόσοφος, Δούκας Νεόφυτος (1760-1845), Παναγιώτης Ζήδρος (1630-1750), Καραϊσκάκης Γεώργιος (1782-1827), Κασομούλης Νικόλαος, Κοσμάς ο Αιτωλός (1714-1779), Μπότσαρης Μάρκος (1786-1823), Μπουκουβάλας Δήμος (1715-1780), Νικόλαος (Νεομάρτυρας Τρικάλων), Νικοτσάρας (από το Νίκος Τσάρας), Οικονόμος Κωνσταντίνος ο εξ Οικονόμων (1780-1857), Ρήγας Βελεστινλής ή Φεραίος...

Αυτά λοιπόν είναι τα βλαχοδημαρχικά κριτήρια. Γιατί, όπως ειπώθηκε, «όσο θα κυριαρχούν τα βλαχοδημαρχικά κριτήρια, δεν θα έρχονται τα ταλέντα στην πολιτική αλλά τα λαμόγια». Οι ως άνω είναι Βλάχοι και βλάχικα κριτήρια έχουν. Ορισμένοι, δε, Βλάχοι ήσαν και δήμαρχοι, επομένως είχαν και βλαχοδημαρχικά κριτήρια. Μπορείτε, μετά από αυτήν την παράθεση, να κρίνετε το πώς στη νεοελληνική ζωή επικράτησε ο όρος βλαχοδήμαρχος να αναφέρεται μειωτικός για κάποιον πολίτη και γιατί επαναφέρεται τώρα ως ο μόνος άξιος να κυριαρχήσει στην εσωΠΑΣΟΚική διένεξη, όπως επίσης και γιατί διεστράφη και ευτελίσθηκε ο όρος Βλάχος. Διότι, περπατώντας στην Αθήνα, αντικρίζεις παντού βλάχικες δωρεές και δεν το αντέχεις... Αυτά για τους Βλάχους.

Ομως, η πολιτική κρίση του ΠΑΣΟΚ θα συνεχίζεται, αφ' ης στιγμής ο κ. Παπανδρέου δεν εγκαταλείπει τη Χαριλάου Τρικούπη ώστε να δώσει με ίσους όρους τη μάχη της επανεκλογής του, εφόσον ο ίδιος -κατά δήλωσή του- θέλησε να θέσει στην κρίση των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ τον εαυτό του «άμεσα»... Και τούτο διότι οι λέξεις δεν εκφράζουν την καθ' εαυτήν έννοιά τους («άμεσα» - εδώ και τώρα), αλλά επιδέχονται διασταλτικές ερμηνείες που ισχύουν ως η αλήθεια. Ετσι, το «άμεσα» τοποθετήθηκε, από πλευράς κ. Παπανδρέου, στα μέσα Δεκεμβρίου -φυσικά μετά την εκδήλωση υποψηφιότητας Βενιζέλου- για να καταλήξει, συμβιβαστικώς, στην 11η Νοεμβρίου. Αυτό σημαίνει ότι οι λέξεις αντιμετωπίζονται με ελαφρότητα και όχι ως γνήσια σημαινόμενα, ακόμη κι όταν εκφωνούνται ως διαγγέλματα, όποτε η κοινή ερμηνεία τους δεν απηχεί ή δεν συναντά τις απόψεις των συμβούλων ή των υποστηρικτών του αρχηγού. Αυτοί, εξάλλου, απαντούν και προσδιορίζουν για λογαριασμό του τα κριτήρια πρόσβασης στην εσωΠΑΣΟΚική εξουσία, ακόμη και αν ο ίδιος δεν το επιδιώκει. Η κακοτυχία αυτής της αντίληψης είναι ότι οι πολίτες αποκομίζουν μια αίσθηση αρχών ή ωφέλειας, για το κόμμα, από τους ερμηνευτές του αρχηγού και όχι από τον ίδιο. Αλλωστε, ο λόγος του περιβάλλοντος είναι εν πολλοίς, στην Ελλάδα, ο λόγος που προσδιορίζει τον ηγέτη. Ο Κ. Καραμανλής επανέφερε στο ψηφοδέλτιο επικρατείας τον κ. Ρουσόπουλο για να αντιμετωπίσει το θέμα των πυρκαγιών. Αντίθετα, στο ΠΑΣΟΚ απαξιώνονται τα πρόσωπα, εκτός του ονόματος Παπανδρέου ως συστατικού της ενότητας, γιατί, όταν συμβαίνει ήττα, πρέπει να προσδιορίσουμε το στίγμα πολιτικής και να κριθεί η πολιτική, αλλά να μην αλλάξουν τα πρόσωπα. Εξ ου και η επιλογή του τίτλου. Γιατί; Διότι το κόμμα δεν βλέπει τον άνθρωπο, παρά τις έννοιες. Δεν παρατηρεί, αλλά κατασκευάζει ιδεολογικούς μανδύες γύρω από ένα μυθικό όνομα, ως αιτία. Σαν να 'ναι ντροπή να εξάγεις την αλήθεια από την παρατήρηση, ενώ είναι ορθό να σκεπάζεις την πραγματικότητα με την επιθυμία σου.

Είναι αδύνατο με όρους δημοκρατικής αρχής να καταλάβεις το γιατί δεν ανατέθηκε μεταβατική προεδρία στον κ. Α. Κακλαμάνη ή σε κάποιαν/ον άλλο. Για να αισθάνονται όλοι ότι ο κ. Παπανδρέου είναι πολιορκημένος στην έδρα της πιστότητας, όπου καταφεύγουν οι πιστοί του ονόματος; Και οι πολιτικές που εφαρμόσθηκαν επί τριάμισι χρόνια και που μετέτρεψαν το κόμμα σε κάτι μη προσδιορίσιμο δεν κρίνονται; Απλώς φταίν' οι άλλοι που δεν κατάλαβαν; Τα αποτελέσματα των εκλογών δεν λένε ψέματα. Δείχνουν τον διαμεσολαβητικό ρόλο που θα έπρεπε να παίξει ο ηγέτης ανάμεσα στι ιδέες του κινήματος και στις προσδοκίες των πολιτών. Και αυτό δεν επιτεύχθηκε.