Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Οι ιδεολόγοι της Νέας Τάξης, που επιβάλλει η καπιταλιστική νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έχουν ήδη αποδείξει περίτρανα την ικανότητά τους να εξαφανίζουν ή διαστρεβλώνουν ενοχλητικούς όρους, όπως ο σοσιαλισμός, η δημοκρατία (με την κλασική της έννοια της αυτοδιεύθυνσης), η αντίσταση κατά των κατακτητών («τρομοκρατία») κ.λπ. Δεν ήταν λοιπόν έκπληξη ότι η «διεθνής κοινότητα» (ευφημιστικός όρος για την υπερεθνική ελίτ) θα έβρισκε τρόπο να εξαφανίσει και την ίδια τη φτώχεια και το βασικό της συστατικό στοιχείο, την ανισότητα, ιδιαίτερα όταν φτώχεια και ανισότητα είναι τα κύρια συμπτώματα της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Στην προσπάθεια μάλιστα «εξαφάνισης» της φτώχειας μετέχει, έστω ακούσια, και η ρεφορμιστική Αριστερά, που μιλά για τον αγώνα «να κάνουμε τη φτώχεια Ιστορία» μέσα από μεταρρυθμίσεις του συστήματος όπως η άρση των χρεών των φτωχών χωρών -«ξεχνώντας» στην πορεία ότι το ίδιο σύστημα που γέννησε τα χρέη αυτά θα τα ξαναδημιουργήσει στο μέλλον!

Ετσι, νεοφιλελεύθεροι, σοσιαλφιλελεύθεροι και ρεφορμιστική Αριστερά, σε αγαστή σύμπνοια, αν και με διαφορετικά βέβαια κίνητρα ο καθένας, συμμετείχαν προ ημερών σε άλλη μια από τις «παγκόσμιες ημέρες» που ετήσια οργανώνει η «διεθνής κοινότητα» για τις όψεις της πολυδιάστατης κρίσης που αντιμετωπίζει η σημερινή κοινωνία: την οικολογική κρίση («ημέρα για το περιβάλλον»), την κοινωνική κρίση («ναρκωτικά»), την οικονομική κρίση («φτώχεια») κ.λπ. Στις παγκόσμιες αυτές μέρες, οι κρίσεις μετατρέπονται σε «προβλήματα», τα οποία οι ειδικοί τεχνο-επιστήμονες μπορούν, κάτω από την πίεση της «κοινωνίας των πολιτών», να τα επιλύσουν με τις κατάλληλες μεθόδους. Η αναπόφευκτη συνέπεια είναι η συσκότιση των «συστημικών» αιτίων των κρίσεων αυτών και η καλλιέργεια του εφησυχασμού ότι δήθεν με ατομικές ενέργειες και την πίεση των «κινημάτων», όπως αυτή εκφράζεται με διαδηλώσεις, τις δραστηριότητες των ΜΚΟ, των βουλευτών της ρεφορμιστικής Αριστεράς κ.λπ., θα ξεπεράσουμε τις κρίσεις - οι οποίες στο μεταξύ επιδεινώνονται!

Στο πλαίσιο της καμπάνιας για την «εξαφάνιση της φτώχειας», οι ιδεολόγοι της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης έχουν αποδυθεί σε μια πελώρια προσπάθεια να πείσουν, με ποικίλα στατιστικά και ορολογικά τεχνάσματα, ότι η φτώχεια ήδη σταδιακά εξαφανίζεται μέσα στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης και πως αυτό που ονομάζουμε φτώχεια σήμερα είναι, βασικά, μια «υγιής» ανισότητα που προκαλεί η αλματώδης βελτίωση της οικονομικής κατάστασης αυτών που προσαρμόζονται γρήγορα στη διαδικασία αυτή σε σχέση με τους υπόλοιπους που βραδυπορούν στην εκμετάλλευση των ευκαιριών που προσφέρει η «πρόκληση της παγκοσμιοποίησης». Φυσικά, αποσιωπάται το γεγονός ότι οι κύριοι ωφελημένοι από τη διαδικασία αυτή «τυχαίνει» να είναι τα προνομιούχα κοινωνικά στρώματα σε κάθε χώρα, που εκμεταλλεύονται τη θέση τους στον σημερινό διεθνή καταμερισμό εργασίας. Στο ίδιο πλαίσιο γίνεται η βασική διάκριση μεταξύ απόλυτης και σχετικής φτώχειας. Η απόλυτη φτώχεια ορίστηκε από την Παγκόσμια Τράπεζα (Π.Τ.) ως η διαβίωση με ημερήσιο εισόδημα κάτω του 1 δολ. («ακραία» φτώχεια) ή κάτω των 2 δολ. («μέτρια» φτώχεια), ενώ η σχετική φτώχεια ορίζεται σε σχέση με το κοινωνικό περιβάλλον και μετριέται με βάση την ανισότητα στην κατανομή του εισοδήματος και πλούτου (π.χ. το επίπεδο εισοδήματος κάτω από το μισό του μέσου).

Ετσι, αντί να οριστεί η απόλυτη φτώχεια με βάση το απαιτούμενο εισόδημα για την επαρκή κάλυψη των βασικών αναγκών επιβίωσης (τροφή, ένδυση, στέγαση, υγεία, εκπαίδευση, έξοδα για μεταφορά και επικοινωνία κ.λπ.), όπως για παράδειγμα είχαν κάνει Βρετανοί οικονομολόγοι με βάση τα εισοδήματα όλων των εργαζόμενων σε μια πόλη το 1899 (Rowntree approach), η Π.Τ. όρισε τη φτώχεια στα γελοία αυτά επίπεδα -που δεν καλύπτουν επαρκώς τις βασικές ανάγκες ούτε στις φτωχότερες γειτονιές του πλανήτη- με βάση δειγματοληπτικές έρευνες των εισοδημάτων, της κατανάλωσης των νοικοκυριών και υπολογισμούς των διαφορών στις τιμές. Ενδεικτικά, στην Ελλάδα, με βάση τους επίσημους ορισμούς της φτώχειας, το 21% του λαού βρίσκεται κάτω από τη γραμμή της (σχετικής) φτώχειας και η απόλυτη φτώχεια είναι σχεδόν μηδαμινή, ενώ με βάση το κριτήριο της κάλυψης των βασικών αναγκών, σχεδόν το 80% του λαού θα κατατασσόταν στην κατηγορία των φτωχών!1

Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι η συσκότιση για το πραγματικό μέγεθος και τη δυναμική της φτώχειας. Για παράδειγμα, ένα τυπικό επιχείρημα των ιδεολόγων του συστήματος είναι ότι η παγκοσμιοποίηση έφερε τη δραστική μείωση της απόλυτης φτώχειας, η οποία έπεσε από 40% του παγκόσμιου πληθυσμού το 1981, σε 21% το 2001,2 ή από 1,5 δισ. ανθρώπων το 1981 σε 986 εκατ. το 2004. Αν όμως αφαιρέσουμε την Κίνα από τους υπολογισμούς, ο αριθμός των ανθρώπων σε «ακραία» φτώχεια αυξήθηκε ελαφρά μεταξύ 1981 και 2004, από 855 εκατ. σε 857 εκατ.!3 Και αυτό, διότι η μικρή μείωση της φτώχειας σε κάποιες περιοχές αντισταθμίστηκε από τον πενταπλασιασμό της στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού» και την αύξησή της στην υποσαχάρια Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Η «εξαφάνιση», επομένως, της φτώχειας οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στο γεγονός ότι η κινεζική «κομμουνιστική» ηγεσία έβγαλε από τη λίστα των φτωχών πάνω από 400 εκατ. Κινέζους την περίοδο 1981-2001, επειδή απέκτησαν το περιπόθητο εισόδημα του 1 δολ. την ημέρα, μειώνοντας με μια μονοκοντυλιά το ποσοστό των απόλυτα φτωχών στην Κίνα κατά τα δύο τρίτα!4 Στο μεταξύ, η αστυνομία φρουρεί σήμερα τα κινεζικά νοσοκομεία, λόγω των συνεχών επεισοδίων από πολίτες που, μετά την ιδιωτικοποίηση της υγείας, αδυνατούν να πληρώσουν ακόμη και τα έξοδα του τοκετού!5

Εντούτοις, παρά τα στατιστικά τεχνάσματα για να εξαφανιστεί η φτώχεια, ακόμη και σήμερα, το 53% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε συνθήκες «μέτριας» φτώχειας, με εισόδημα κάτω από 2 δολ. την ημέρα. Και φυσικά, οι στόχοι της «διεθνούς κοινότητας» και ο αγώνας των ΜΚΟ και της ρεφορμιστικής Αριστεράς αφορούν τη μείωση αυτής της σχετικά εύκολα μειώσιμης φτώχειας, όπως την ορίζει η Π.Τ., και όχι της πραγματικής (και μη εξαφανίσιμης στο σύστημα της οικονομίας της αγοράς) φτώχειας, που αφορά την αδυναμία κάλυψης των βασικών αναγκών.

Ομως, δεν είναι μόνον η πραγματική φτώχεια που αγνοείται, αλλά ακόμη και η σχετική φτώχεια προσπερνάται, εφόσον η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει σε μια συνεχώς αυξανόμενη συγκέντρωση εισοδήματος και πλούτου. Ετσι, το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού εισπράττει σήμερα το 80% του παγκόσμιου εισοδήματος και το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 85% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός μόλις κατέχει το 1% του παγκόσμιου πλούτου.6 Είναι περίεργο ότι οι ιδεολόγοι της Νέας Τάξης συνήθως παραμερίζουν τη σχετική φτώχεια, που κάνει επίσης ανάγλυφη τη χρεοκοπία του συστήματος;

1. Βλ. Μ. Πίνη, «Ε», 17/10/2007

2. UN, Human Development Report 2005, Πιν. 1.2

3. Larry Elliott, «Guardian», 16/4/2007

4. World Bank, World development indicators 2005, Πιν. 2.5a

5. Jonathan Watts, «Guardian», 12/5/2007

6. James Randerson, «Guardian», 6/12/2006