Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Μια από τις πρωτοχρονιάτικες κάρτες που έλαβα, ανέφερε ότι οι διακηρύξεις για πίστη στις μεγάλες ηθικές αξίες και στους δημοκρατικούς θεσμούς δεν είναι παρά μόνον τα φανταχτερά σκηνικά, στα οποία δεν πιστεύουν ούτε καν οι ηθοποιοί. Οπωσδήποτε όμως, δίχως αυτή τη σκηνοθεσία, οι θεατές δεν θα βιώναμε την ψευδαίσθηση του συναρπαστικού και του ωραίου. Μας αρέσει να μας αποκοιμίζουν με ψέματα, καθώς πρόθυμα εξυμνούμε τις μεγάλες ηθικές αξίες, που μας κληροδότησε η σοφία των αιώνων, όμως παύουμε να τις προσέχουμε και τις προσπερνάμε ως ενοχλητικά φληναφήματα, όταν εμείς είμαστε εκείνοι που τις καταπατούν. Αυτή η παραδοχή ανέσυρε από τις μακρινές αναμνήσεις μου τον καημό που κάποτε είχε βγάλει απ' την καρδιά του ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, δηλαδή ότι η Ελλάδα κατάντησε να σέρνεται σαν ένα απέραντο φρενοκομείο. Η παρατήρηση, αν και εύστοχη στην απαξίωσή της, ήταν όμως άδικη, καθώς επικεντρωνόταν αποκλειστικά και μόνο στην εποχή που διατυπώθηκε. Σαν να μην ίσχυε, τάχα, για προηγούμενες εποχές, καθώς σταθερά στον τόπο μας παίζουμε εν ου παικτοίς. Μια παραδοχή, την οποία επιγραμματικά οι ιερείς της Αιγύπτου είχαν πρωτοδιατυπώσει στον Σόλωνα, ότι δηλαδή εσείς οι Ελληνες ανέκαθεν συμπεριφέρεστε σαν απερίσκεπτοι και ανεύθυνοι παλίμπαιδες [Πλάτων, Τίμαιος, 22 b4 - 8: «Ω Σόλων, Σόλων, Ελληνες αεί παίδες εστέ (...) ουδεμίαν γαρ (...) έχετε δι' αρχαίαν ακοήν παλαιάν δόξαν ουδέ μάθημα χρόνω πολιόν ουδέν»]. Δεν ήταν ουσιαστικά διαφορετική και η πικρή παρατήρηση του αισώπειου μύθου, ότι καθ' ον χρόνο πυρπολούνται τα σπίτια μας, εμείς φλυαρούμε με χαζοτράγουδα: «των οικιών υμών εμπιμπραμένων αυτοί άδετε;» (Αίσωπος, 54.1.2.-3). Γιατί σαν τι άλλο σοβαρότερο περιέχουν οι δηλώσεις και οι πρακτικές του πολιτικού κόσμου, καθώς ολοφάνερα άλλη έγνοια δεν τον διακατέχει παρά η αναβάθμιση στις σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης, ενώ κι εκείνη παραμυθιάζεται με την τηλεθέαση, αναμένοντας να 'ρθει στην εξουσία ο δικός μας «κουμπάρος» ή «σύντροφος», για να βολέψει κι εμάς...

Κυρίαρχο σύνθημα των πρόσφατων διαδηλώσεων, η παιδεία. Και όντως αυτή είναι ο μεγάλος ασθενής. Ισως αθεράπευτα για το παρόν και το άμεσο μέλλον. Αναμφίβολα, υπάρχουν δάσκαλοι που θλίβονται και προσπαθούν. Ομως, σε απεγνωσμένες μάχες χαρακωμάτων. Μοναδική παρηγοριά, η παραδοχή ότι ο τόπος έχει βιώσει και χειρότερες μέρες. Φοίτησα στο Δημοτικό, στα χρόνια της Κατοχής. Τα σχολεία μας τότε είχαν επιταχθεί από τα εχθρικά στρατεύματα. Στη Χαλκίδα, το μάθημα, τις κρύες ημέρες, γινόταν μέσα στον μικρό ναό της Παναγίτσας. Τις ηλιόλουστες, στα πεζούλια, στον περίβολο της εκκλησιάς, δίχως μαυροπίνακα. Φυσικά, η προσοχή μας δύσκολα μπορούσε να επικεντρωθεί στο μάθημα. Προσήλθα λοιπόν στην πρώτη Γυμνασίου χωρίς τις απαραίτητες βάσεις. Και κινδύνεψα να μην προαχθώ. Τώρα, στη δική μας εποχή, είναι κοινή η παραδοχή ότι τα παιδιά και τα εγγόνια μας δεν έχουν την παιδεία που θα τους άξιζε. Ομως, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι ο τόπος μας δεν μαστίζεται πια από τις χιλιάδες των αναλφάβητων χωρικών, που άλλοτε έδιναν τον τόνο της επαρχίας, χωρίς γνώση του κόσμου, δίχως γνήσιους προβληματισμούς, στο περιθώριο των μικρών ή μεγάλων αστικών κέντρων. Αφ' ης η παιδεία είναι πια προσιτή σε όλα τα οικονομικά βαλάντια, ακόμη και στα πιο απόμακρα χωριά, με παράλληλη υποκατάσταση των ξένων προσφύγων στη διεκπεραίωση των χειρωνακτικών εργασιών, δίχως αντίστοιχη αύξηση των θέσεων εργασίας σε γραφεία και εμπορικά καταστήματα, αντιθέτως δε με παράλληλη δεύτερη απασχόληση αρκετών έμπειρων εργαζομένων και σε δεύτερη -απογευματινή- θέση, φυσικό είναι να εξακολουθεί η διαταραγμένη ισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και στη ζήτηση θέσεων εργασίας, κάτι που επιτείνει την υποβάθμιση των πολιτών σε πελάτες και ικέτες ενός πολιτικού συστήματος που εξόφθαλμα βρίσκεται σε παρακμή.

Είναι άραγε η κατάσταση όντως τόσο τραγική όσο με την πρώτη ματιά φαίνεται; Βεβαίως, υποφέρουμε από ουσιαστική ακυβερνησία, αφού δεν κατορθώνουμε να καλύπτουμε τις κρατικές δαπάνες δίχως συνεχή και επαχθή δανεισμό, έρμαιο κι αυτός της βουλιμίας για λεηλασία. Εξάλλου, οι φόνοι και οι άλλες βιαιοπραγίες αυτών των ημερών στους δρόμους, αντάμα με την εκτεταμένη ανεργία των πολλών και τον αιφνίδιο, όσο και προκλητικό πλουτισμό των λίγων από άδηλες πηγές, παρασύρουν στην πικρή απόγνωση ότι ο τόπος μας βιώνει μια όλο και περισσότερο επιδεινούμενη τραγωδία. Ομως, αν αντικρίσουμε τις παρούσες συνθήκες σε συνάρτηση με όλη την -έξω από μύθους- προηγούμενη ιστορική διαδρομή της χώρας και του λαού μας, τότε συνειδητοποιούμε πως δεν ήταν καλύτερα στα περασμένα χρόνια. Βεβαίως, τώρα χύθηκε αίμα στους δρόμους. Κι από τις δύο πλευρές: της εξουσίας και της βίαιης αντιπαράθεσης. Και χύθηκε όχι μόνον εγκληματικά, αλλά και δίχως προοπτική καλύτερων ημερών. Η παραδοχή θα ήταν εξουθενωτική, αν δεν την άμβλυνε η επίγνωση του ότι παλαιότερα είχαμε βιώσει χειρότερες καταστάσεις, όπως και στα χρόνια της εχθρικής Κατοχής, των Δεκεμβριανών του '44, του εμφύλιου πολέμου και της χούντας. Ετσι, που να φαντάζει ως ευλογία για τον τόπο η επί μισόν αιώνα αποφυγή εμπλοκής μας στην τραγωδία πραγματικών πολέμων, όπως τους βίωσαν η Σερβία, το Ιράκ και η Γάζα. Εχουμε, βεβαίως, σοβαρά και άλυτα προβλήματα. Αλλά αυτά, στη δική μας φρόνιμη προσέγγιση και στον δικό μας υπεύθυνο χειρισμό απόκεινται για να τεθούν κάτω από έλεγχο, ώστε από παθογόνα να πάρουν παραγωγικές διαστάσεις. Κάτι το εφικτό, με την παραδοχή ότι, για κάθε κοινωνία η ειρήνη είναι ο άσος! Ολα τα άλλα είναι μηδενικά... Και μένουν μηδενικά, δίχως τον άσο της ειρήνης μπροστά τους. Ενώ, αντιθέτως, δίπλα στον άσο της ειρήνης, τα μηδενικά των άλλων αγαθών αναβαθμίζουν το σύνολο στο δέκα, στο εκατό, στο χίλια κ.ο.κ. Ασφαλώς, οι κοινωνικοί αγώνες απαιτούν διαμαρτυρίες, αντιπαλότητες, ακόμη και δυναμικές αντιπαραθέσεις. Ομως οι βιαιοπραγίες, και πολύ περισσότερο οι φονικοί πυροβολισμοί στους δρόμους δεν έδωσαν ποτέ καθαρή λύση με προοπτική στο μέλλον. Θα μπορούσε ίσως, θεωρητικά και βραχυπρόθεσμα, να λειτουργούσε λυτρωτικά ο κλονισμός από την αναπάντεχη πλειοψηφική επικράτηση του λευκού στις προσεχείς εκλογές. Αλλά κάτι τέτοιο δεν θ' αποτολμούσαν μήτε οι συνετοί ψηφοφόροι των βόρειων λαών.