Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Την προπερασμένη Κυριακή, καθώς έπαιρνα την εφημερίδα μου, πρόσεξα στην πρώτη σελίδα άλλου φύλλου τον τίτλο για νέα σκανδαλιστικά κατορθώματα ιεράρχη, που συχνά απασχολεί την επικαιρότητα. Ηταν μάλλον λάθος μου που παρακινήθηκα και συναποκόμισα κι αυτό το φύλλο. Γιατί το πλήρωσα με ταραχή και απόγνωση. Δύο μεγάλες εσωτερικές σελίδες, με πλούσια εικονογράφηση, ήταν αφιερωμένες στη χλιδή και στην υπονοούμενη ευωχία του ήρωα: συγκατοίκηση και συνδιανυκτέρευση με ανώνυμο συνοδό σε πανάκριβο δωμάτιο πολυτελέστατου ξενοδοχείου. Συνολικός λογαριασμός για δύο νύχτες: 3.527 ευρώ . Οταν τ' απόγευμα πια, συνήλθα από την ταραχή, προσπάθησα να βρω δικαιολογίες που να με πειθαναγκάζουν σε αποδοχή της πραγματικότητας, όσο οδυνηρή κι αν μου είναι. Θυμήθηκα το 1947, στη Σύρο, που ήμουν παρών, όταν ο μακαρίτης ο πατέρας μου είχε εκφράσει στον τότε μητροπολίτη της περιοχής Φιλάρετο την έκπληξή του, καθώς εκείνος διηγείτο τις ευφρόσυνες εμπειρίες του από πολυτελέστατο ξενοδοχείο των Αθηνών.

Ο δεσπότης είχε με αυστηρότητα παρατηρήσει: «Αλλ' οι αρχιερείς, κύριε εισαγγελεύ, είμεθα οι πρίγκηπες της Εκκλησίας!» Καθώς ο πατέρας μου, εμβρόντητος, είχε σιωπήσει, έτσι τώρα κι εγώ προσπάθησα ή μάλλον πίεσα τη συνείδησή μου ν' αποδεχτεί το ενδεχόμενο, μήπως λόγοι υγείας τού δι' ου το σκάνδαλο σύγχρονου ιεράρχη είχαν παρεξηγηθεί. Παρακίνησα τον αυτοσεβασμό μου στην ταπεινή παραδοχή ότι όλοι έτσι κάνουμε. Φυσικά, όχι κατ' ακριβολογίαν. Ούτε όλοι, μήτε ακριβώς έτσι. Οπωσδήποτε, όμως, περίπου έτσι. Κι εγώ, όταν ταξιδεύω οικογενειακώς, αφού ήδη στην ηλικία μου δεν έχω πιεστικό οικονομικό πρόβλημα, προτιμώ για την οικογένειά μου ένα καλό ξενοδοχείο, φυσικά όχι πανάκριβο, οπωσδήποτε όμως μήτε και φτηνό. Και πάντως, όχι, όταν ταξιδεύω μόνος μου. Τότε -κι αυτό συμβαίνει σταθερά μία φορά τον μήνα- προτιμώ τη λιτότητα και την πνευματική θαλπωρή σε κάποιο εκκλησιαστικό κελί. Κι είμαι ευγνώμων για την καλή μου τύχη να έχω μοναδικά συναρπαστικές συζητήσεις με τον γέροντα Μελέτιο, στο μεταίχμιο της θεολογίας και της φιλοσοφίας.

Αφού ανέφερα τον γέροντα Μελέτιο, καιρός είναι να σημειώσω σ' αυτήν εδώ τη στήλη, που επί τριάντα χρόνια απλόχερα με φιλοξένησε, ότι σ' εκείνον οφείλω την ευλογία, μία φορά τον μήνα να κάνω τη διαδρομή Αθήνα-Πρέβεζα-Κορυφούλα και να φροντίζω εκεί τους 50 κατοίκους αυτού του ξεχασμένου ορεινού οικισμού ν' ανεβαίνουν κάποια σκαλοπάτια της κλίμακας, που μετάγει τους εκ γης προς ουρανόν.

Πριν από δύο χρόνια, όταν έπρεπε να εφοδιαστώ με πιστοποιητικό υγείας από δημόσιο νοσοκομείο, η παθολόγος, στην οποία είχα καταλήξει, ήταν έκπληκτη: «Διορισμό στο Δημόσιο; Μα, πόσων χρόνων είστε;» Προτού να προχωρήσω, σπεύδω να σημειώσω ότι ο μισθός μου δεν περνάει από τα χέρια μου. Εχω φροντίσει και πηγαίνει κατ' ευθείαν στο φιλόπτωχο ταμείο της μητρόπολης. Επανέρχομαι, λοιπόν, στη διήγηση: Είχα απαντήσει στην έκπληκτη γιατρό πως είμαι (δηλαδή ήμουν τότε) 72 χρόνων! -Και σε ποια δημόσια θέση υπάρχει διορισμός για την ηλικία σας; Σαν άκουσε για ιερέα, ύψωσε υστερικές φωνές: Και τι της βρήκατε της Εκκλησίας; Δεν βλέπετε πως είναι βουτηγμένη σε βρωμερά σκάνδαλα; Απάντηση: Μα, ακριβώς γι' αυτό. Για να νομιμοποιούμαι να πληγώνομαι, δίχως να ντρέπομαι πως είμαι λιποτάκτης...

Είναι εύκολη κι ανέξοδη η κριτική εκ του ασφαλούς. Οπωσδήποτε, όμως, είναι κούφια σκάγια στον αέρα. Θετική διάσταση μπορεί να έχει αποκλειστικά η μοναχική, όσο και χαμηλών τόνων, προσπάθεια. Μελετώντας την Ιστορία δεν μπόρεσα, πάρα πολύ σπάνια, να βρω θετικούς καρπούς συλλογικής προσπάθειας. Ακόμη και ο Ιησούς, όταν βάδιζε προς την επικείμενη σταύρωσή του, ένιωσε την πικρία της ματαιότητάς του να στηρίζεις προσδοκίες σε άλλους, ακόμη και ευεργετημένους -ή, ίσως πιο σωστά, ιδίως απ' αυτούς. Είχαν επισπεύσει, λοιπόν, οι υιοί Ζεβεδαίου το βήμα τους να τον ξεμοναχιάσουν, καθώς βιαστικά προπορευόταν. Και του ζήτησαν να τους αναδείξει πρωτόθρονους δίπλα του, όταν έλθει εν τη βασιλεία του. Τ' άκουσαν οι άλλοι απόστολοι και εξοργίστηκαν: Γιατί αυτοί, κι όχι εμείς; Εκτοτε η ιστορία της χριστιανικής Εκκλησίας είναι μια αδιάκοπη εναντιοτροπή.

Από τη μια, η ακόρεστη βουλιμία για εξουσία, πλούτο και χλιδή. Και από την άλλη, οι σεμνές κατατρεγμένες εξαϋλωμένες αγιότητες, σαν τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Εχει γράψει ο Γρηγόριος: «Αν πρέπει να πω την αλήθεια, έμαθα ν' αποφεύγω τις συντροφιές των επισκόπων, αφού καμιάς συνόδου δεν βίωσα αγαθό τέλος, μήτε ορθή λύση προβλημάτων. Και τούτο, γιατί πάντα πρυτάνευαν οι έριδες και η φιλαρχία. Γι' αυτό κλείστηκα στον εαυτό μου και βρήκα στη μοναξιά την ασφάλεια της ψυχής μου και την ηρεμία μου».1 Κι αυτά εξακολουθούν ν' ανακυκλώνονται επί 17 αιώνες, παρά τη μαρτυρία του Χρυσοστόμου: «Ματαιότης ματαιοτήτων, και πάντα ματαιότης. Πού νυν η λαμπρά της υπατείας περιβολή; Πού δε αι φαιδραί λαμπάδες, πού δε οι κρότοι; (...) και των θεατών αι κολακείαι;»2

Ετσι είναι τα ανθρώπινα. Ακόμη και στην Εκκλησία... Και γιατί όχι; Κατάγομαι από τη Χαλκίδα, όπου τα νερά του Ευρίπου κυλούν έξι ώρες από Ανατολή προς Δύση, κι άλλες έξι ώρες ανάποδα, από Δύση προς Ανατολή. Είμαι, λοιπόν, εξοικειωμένος με την αδιάκοπη εναντιοτροπή. Κι είναι χιμαιρική η προσδοκία, την οποία εκφράζει η τελευταία στροφή του τρίτου εγκωμίου της Μ. Παρασκευής: παύσον Εκκλησίας τα σκάνδαλα...

Οφείλω να παραδεχτώ πως άργησα πολύ ν' αποδεχτώ την πραγματικότητα της εναντιοτροπής και πολύ περισσότερο την αποφυγή των προσωπικών επιθέσεων εναντίον ανίερων ηρώων της επικαιρότητας, που σκανδαλίζουν ή ακόμη και ταράσσουν τη συνείδησή μου. Την ανάγκη να εναντιωνόμαστε σε πρακτικές, δίχως να κακολογούμε συμπολίτες μας, πρωτόμαθα, αν και καθυστερημένα, από τους στίχους του Ευριπίδη: όλβιος όστις της Ιστορίας έσχε μάθησιν... και δεν δειλιάζει να μετέχει στον δημόσιο διάλογο, καυτηριάζοντας τακτικές, δίχως να κακολογεί και να στραπατσάρει τους συμπολίτες του... Κι ευλόγως, καθώς άβυσσος είναι η ψυχή και ο νους του ανθρώπου: άγρια πάθη και λαμπρές αρετές, ανάκατα κληρονομημένα διά μέσου του γονιδιώματος (DNA), επίκτητες διαστροφές από παιδικά τραύματα και ανασφαλείς φιλοδοξίες της νεότητας, δίπλα ακόμη και σε ενδεχόμενες ευγενικές προθέσεις, που πνίγονται στην άβυσσο της ανικανοποίητης φιλαυτίας. Υπάρχουν βέβαια, κατ' εξαίρεση, και οι διαρκείς καταστάσεις. Ακόρεστη ροπή για αυτοπροβολή και επίδειξη λαμπρότητας, στον βωμό των οποίων καμιά αναστολή δεν είναι ικανή ν'αποτρέψει τη βάναυση διάσταση λόγων και έργων. Ιδε ο άνθρωπος... Για το κατάντημα του οποίου μοναδική οδός απολογίας απομένει η παρατήρηση της αθηναϊκής υπεροψίας στο μάταιο σθένος των άτυχων Μηλίων, ότι και σείς τα ίδια θα κάνατε, αν ήσασταν στη δική μας πλεονεκτική θέση! Συνεχίστε λοιπόν ν' ασχημονείτε... Σας ταιριάζει!

Ισως ο αναγνώστης αδιαφορεί με την πικρή παραδοχή ότι έτσι κυλούν τα ανθρώπινα. Ομως, για να γίνει κάποιος ιεράρχης, θα πρέπει να έχει καρεί προηγουμένως μοναχός, δηλαδή να έχει δώσει διαβεβαίωση ενώπιον Θεού και ανθρώπων ότι θα τηρεί σεξουαλική αποχή, ότι αποξενώνεται από κάθε περιουσιακό αγαθό, από τις ηδονές του βίου κι απ' την ακόρεστη δίψα για δόξα και εξουσιαστικές αντιδικίες. Και πάντως πως, αν του βγει βαρειά η καλογερική, θα το παραδεχτεί με παρρησία, εγκαταλείποντας το καθαγιασμένο σχήμα. Αλλιώς είναι κοινός θεομπαίχτης. Δεν είναι; Γι' αυτό φρόνιμο είναι να καλλιεργεί σχέσεις διαπλοκής με αστυνομικές, ανακριτικές και δικαστικές αρχές, ώστε να ξεφεύγει από την αρπάγη του νόμου, κατά την εύστοχη παρατήρηση του Σόλωνα, που παρομοίαζε τη νομιμότητα με τον ιστό της αράχνης, καθώς αυτός συλλαμβάνει τα μικρά κουνουπάκια, αλλά ξεσκίζεται αν εμπλακεί σ' αυτόν κάποιος θρασύς ποντικός.

1. Επιστολαί, Γ' Προκοπίω, 130.1.1-3.5. 2. Εις Ευτρόπιον, 52.393.31-48.