Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Των οικιών ημών εμπιμπραμένων υμείς άδετε... Θα μπορούσε να είναι η πικρή παρατήρηση, καθώς ο συντάκτης αυτών των γραμμών αντιπαρέρχεται τα κρούσματα κατοχής της χώρας από ξένες μυστικές υπηρεσίες. Ομως, όταν μια χώρα δεν έχει τους αναγκαίους μηχανισμούς να διασφαλίσει το απόρρητο των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων της πολιτικής ηγεσίας της, τότε δεν πρέπει να εκπλήσσει που η διανόηση πειθαναγκάζεται να συνεισφέρει στον δημόσιο διάλογο μέσα στα όρια του εφικτού.

Πέρασε λοιπόν απαρατήρητη, καθώς περιορίστηκε στα ψιλά των εφημερίδων η πληροφορία, ότι εκδικάστηκε στην ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας η διαμάχη για την αιτούμενη ακύρωση της εκλογής μητροπολίτη Θεσσαλονίκης. Ασφαλώς, ούτε η κοινή γνώμη μήτε ο συντάκτης αυτών των γραμμών έχουμε ενδιαφέρον να εμπλακούμε στην εκκρεμή αντιδικία. Το ενδιαφέρον, ή ακριβέστερα το σήμα κινδύνου, επικεντρώνεται στο ειδησάριο ότι η σχετική εισηγητική έκθεση προς το δικαστήριο προσεγγίζει το πρόβλημα της έκτασης της ισχύος της Πατριαρχικής Πράξης του 1928 και το αντιπαρέρχεται με τη λιτή παραπομπή στην προ ετών απόφαση του ίδιου δικαστηρίου, με την οποία είχε δεχθεί ότι το Σύνταγμα δεν διασφαλίζει την τήρηση όλων των διατάξεων αυτής της Πατριαρχικής Πράξης, και ιδίως εκείνες για τους όρους εκλογής μητροπολιτών στις καλούμενες Νέες Χώρες. Βεβαίως, όσοι σεμνυνόμαστε για τη νομική παιδεία μας, και τότε είχαμε απορήσει για την ανέμελη άνεση με την οποία εκείνη η παλαιά απόφαση είχε αντιπαρέλθει την τεκμηριωμένη σχετική μελέτη που είχε δημοσιεύσει ο Αριστόβουλος Μάνεσης, ο κορυφαίος των συνταγματολόγων μας, καθώς και άλλοι δάσκαλοι του δικαίου.

Το γεγονός ότι τώρα και η σχετική εισηγητική έκθεση αντιπαρέρχεται την ουσία του προβλήματος, απλώς παρακινεί σε θλιβερές σκέψεις για το επίπεδο αυτής εδώ της χώρας, και ιδίως για τις νοοτροπίες και τις μεθοδεύσεις που κάποτε ενδέχεται να διαμορφώνουν τη νομολογία. Πριν από 70 χρόνια, ο αξέχαστος δάσκαλός μας Αλέξανδρος Λιτζερόπουλος είχε εμπλουτίσει την επιστήμη του δικαίου με τη μονογραφία του «Η Νομολογία ως Παράγων Διαπλάσεως του Ιδιωτικού Δικαίου». Ομως, δύο δεκαετίες αργότερα, ο Γεώργιος Ράμμος ετοίμαζε τη δική του αντίστοιχη συμβολή, με τον καυστικό τίτλο «Η νομολογία ως παράγων διαστρεβλώσεως του δικαίου». Δυστυχώς, όταν έκλεισε τα μάτια του, δεν βρέθηκαν τα σχετικά χειρόγραφα για να τα δημοσιεύσουμε οι μαθητές του, μολονότι ο Ράμμος επανειλημμένα μάς είχε μιλήσει γι' αυτά.

Οπωσδήποτε, ο συντάκτης αυτών των γραμμών, στη φιλόξενη τούτη στήλη, δεν έχει λόγο δικής του εμπλοκής στην εκκρεμή δικαστική αντιδικία. Αλλωστε, και οι δύο διάδικες πλευρές διαθέτουν διαπρεπείς νομικούς παραστάτες, για την επιστημονική συγκρότηση και το ήθος των οποίων, ως πανεπιστημιακών συναδέλφων, σεμνύνομαι. Ενα ήθος που έλαμψε και πάλι, καθώς αποκρούστηκαν κάποιες «διακριτικές» υποδείξεις, να μη γίνει στο ακροατήριο αναφορά σε προδήλως βάσιμους ακυρωτικούς λόγους, αναφορικά με αταξίες της προδικασίας της επίδικης εκλογής. Και ευθαρσής αναφορά έγινε και η θεμελίωσή της υπήρξε καταλυτική, αλλά προπαντός, στους κύκλους των νομικών που παροικούν την Ιερουσαλήμ, λέγεται με επίταση ότι θα έπαιρνε διαστάσεις πρόκλησης και σκανδάλου το ενδεχόμενο κουκούλωμα αυτών των διαδικαστικών ακυρωτικών λόγων.

Ενιωσα αυθόρμητη την ευθύνη τού να φέρω το πρόβλημα στη δημοσιότητα, καθώς με διακατέχει η ζωηρή ανησυχία ότι με «λιτές» διατυπώσεις, σαν κι αυτήν της προαναφερόμενης εισηγητικής έκθεσης, βαδίζουμε ακάθεκτοι προς νέα, και ήδη σφοδρότερη, αναζωπύρωση της προ ολίγων ετών σφοδρής σύγκρουσης της Εκκλησίας της Ελλάδας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Εχω βιώσει από κοντά τις δραματικές ημέρες εκείνης της σύγκρουσης και του αδιεξόδου, στο οποίο κατρακυλούσε το πρόβλημα. Εχω σαφείς ενδείξεις ότι υπάρχουν κύκλοι που αποδελτιώνουν τα σημειώματά μου εδώ και, κατά κάποιον τρόπο, με φακελώνουν. Αυτοί οι κύκλοι, λοιπόν, γνωρίζουν ότι τότε, στην κορύφωση της έντασης και του αδιεξόδου, είχα προτείνει τη λύση ενός τριμερούς μεγάλου συμβιβασμού:

(α) Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ν' αναγνωρίσει κατ' οικονομία τα τότε τετελεσμένα και ν' ανακαλέσει το γνωστό επιτίμιο της ακοινωνησίας.

(β) Η Σύνοδος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδας να αποφασίσει και να διακηρύξει πανηγυρικώς και ανεπιφυλάκτως τη δεσμευτική ισχύ όλων ανεξαιρέτως των διατάξεων της Πατριαρχικής Πράξης του 1928. Και

(γ) Η κυβέρνηση να φέρει στη Βουλή αυτή την απόφαση της Συνόδου της Ιεραρχίας προς νομοθετική κύρωση.

Οι δύο πρώτοι όροι του συμβιβασμού τηρήθηκαν. Οχι όμως και ο τρίτος. Η κυβέρνηση ζήλωσε δόξα Πόντιου Πιλάτου, απέφυγε να προκαλέσει τη νομοθετική κύρωση της προαναφερόμενης απόφασης της Συνόδου της Ιεραρχίας και προτίμησε να στείλει στο Φανάρι κάποιους στερούμενους επίσημης εξουσιοδότησης νεανίσκους, οι οποίοι, καθώς ακούμε, φαίνεται πως διακρίθηκαν για κάποια κεκτημένη ταχύτητα προπέτειας.

Και τώρα, αναφορικά με τον διαφαινόμενο κίνδυνο αναβίωσης της οδυνηρής οξύτητας στις σχέσεις Εκκλησίας της Ελλάδας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου: αν η αναμενόμενη απόφαση της ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας βαδίσει στα βήματα της προαναφερόμενης εισηγητικής έκθεσης και αρκεστεί στη λιτή παραπομπή στην παλαιά απόφαση, αγνοώντας επιδεικτικά την ανατροπή των κανονιστικών θεμελίων των σχέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, έτσι όπως αυτή η ανατροπή συντελέστηκε με την απόφαση της ολομέλειας της Συνόδου της Ιεραρχίας της Ελλάδας, τότε είναι ορατός ο κίνδυνος ότι δεν θα λείψουν κάποιες προφάσεις, του ανεκδιήγητου τύπου «εμείς διακαώς ποθούσαμε την καταλαγή και τον εφεξής σεβασμό όλων των διατάξεων της Πατριαρχικής Πράξεως του 1928, όμως ήδη δεσμευόμεθα από τη νέα νομολογία του ανωτάτου ακυρωτικού δικαστηρίου της χώρας...». Και έσται τότε η εσχάτη πλάνη χείρων της πρώτης.

Οσοι ενδεχομένως ζηλώνουν δόξες παλαιότερων αφρόνων διαπλοκών εκκλησιαστικών και δικαστικών σχέσεων, θα πρέπει να έχουν υπόψη των ότι τα όρια της ανοχής έχουν εξαντληθεί για το Πατριαρχείο, καθώς εκείνο εγκαίρως είχε προειδοποιήσει για τα βέλη και τη φαρέτρα του. Είχε τότε ενοχλήσει κάποιους η οξύτητα εκείνης της διατύπωσης. Προδήλως, μέσα στην αφέλειά των, βαυκαλίζονταν με τη σκέψη ότι το Πατριαρχείο είναι ευάλωτο και πως εμείς, εδώ, στην κυρίως Ελλάδα, είμαστε τάχα σε θέση ατιμωρητί να το στείλουμε στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας, προτού να το αποτολμήσουν οι Τούρκοι Γκρίζοι Λύκοι...

Ασφαλώς, δεν έχω ιδιαίτερες πληροφορίες. Αλλωστε, και αν ακόμη είχα, δεν θα καυχησιολογούσα, φέρνοντάς τες σε πρόωρη δημοσιότητα.

Προσβλέπω στην ευαισθησία και στη σύνεση όσων θλίβονται με φαινόμενα σαν κι αυτά που, με πολλή προσοχή στην επιλογή των κατάλληλων λέξεων, καταχώρισα τώρα εδώ. Και επισημαίνω ότι το επιτίμιο της ακοινωνησίας, στο οποίο όντως είχε εξωθηθεί το Πατριαρχείο, αν και με βαρύτατες ηθικές επιπτώσεις, θα μπορούσε να εκληφθεί ως απλή επίπληξη, αν συγκρινόταν με τα μέτρα που είναι σε θέση να πάρει το Πατριαρχείο, στην περίπτωση που τυχόν η αφροσύνη θα εξωθούσε κάποιους να κινήσουν την πτέρναν εναντίον εκείνου.