Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Φαίνεται ότι, όσο περνάει ο καιρός, ο έντιμος μέσος πολίτης δεν υπάρχει για τον εαυτό του, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο τον σκέφτονται οι «άλλοι». Αυτό το είδος ύπαρξης, αυτός ο εαυτός του γίνεται αποδεκτός. Κάθε στιγμή η ύπαρξή μας γεννιέται με τον τρόπο που τη στοχάζεται μια νεόκοπη ελίτ, η οποία μας κατανοεί ως έξεις, ως χρήσεις, ως πράξεις. Π.χ. ενθυμείστε την προτροπή για αποταμίευση; Υπήρχαν σχετικά σποτάκια για την προώθησή της και, μάλιστα, γιορταζόταν η παγκόσμια ημέρα της (31 Οκτωβρίου). Σ' εκείνη τη ρομαντική εποχή, σκεφτόταν κάθε οικογενειάρχης: «Ξοδεύω ορισμένα χρήματα και αποταμιεύω τα υπόλοιπα για μια δύσκολη στιγμή». Αυτή η «έξις» τής σιγουριάς για την οικογένεια έγινε μέσον πλουτισμού της «ελίτ». Σήμερα, που η αντίστοιχη προτροπή είναι «ξοδέψτε», οι τόκοι καταθέσεων, ακόμα και προθεσμιακών, δεν υπερβαίνουν το 2% και, ως γνωστόν, φορολογούνται από το Δημόσιο με 10%. Το εναπομένον 1,8% είναι πολύ χαμηλότερο από τον πληθωρισμό του 3,2% έως 3,5% ή του επιτοκίου των πιστωτικών καρτών, όπως το όρισε τουλάχιστον ο Αρειος Πάγος, στο επίπεδο του 8,5%. Αυτό βέβαια είναι το ονομαστικό επιτόκιο, διότι το πραγματικό είναι έως και διπλάσιο. Εξ ου και οι τράπεζες... «αποταμίευσαν» το 2005 «πάνω από 1,5 δισ. ευρώ σε κάθε είδους προμήθειες», που κατέβαλαν οι συναλλασσόμενοι.

Η σύγχρονη αντίληψη περί πρόνοιας για τους πολίτες επιτάσσει αυτοί να έχουν ευρεία γνώση της χρηματαγοράς, της κίνησης των επιτοκίων, των τιμών των μετοχών και άλλα ανέφικτα για τον μέσο άνθρωπο. Και ενώ όλοι μιλούν για το σκάνδαλο του Χρηματιστηρίου, ουδείς ουδέποτε μίλησε για τις τράπεζες και τα ανεξέλεγκτα τότε μετοχοδάνειά τους. Από την άλλη, τον Ιούλιο του 2003 ο διοικητής της Τραπέζης Ελλάδος, με πράξη του, απελευθερώνει τα «όρια χορήγησης καταναλωτικών δανείων», χωρίς να έχει καθοριστεί κάποιο αξιόπιστο σύστημα ενημέρωσης των τραπεζών για τους πελάτες τους (μετέπειτα «Τειρεσίας»). Και, ασφαλώς, αυτό το χαλαρό σύστημα αξιοποιήθηκε στο έπακρο από τις τράπεζες, με σκοπό τη μεγιστοποίηση των κερδών.

Τους πρώτους μήνες του 2007 θα εκδικασθεί η πρώτη φουρνιά αγωγών για τα κυμαινόμενα επιτόκια. Το κυμαινόμενο επιτόκιο, όπως αναφέρεται στον Τύπο, δεν ήταν συνδεδεμένο με κάποιο αναγνωρίσιμο επιτόκιο, όπως αυτό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, μέχρι και το 2002, αλλά οριζόταν σύμφωνα με τις αποφάσεις των διοικήσεων των τραπεζών. Ασχέτως εάν αυτό αναγράφεται στο συμβόλαιο ή εάν έχει ευθύνες ο διοικητής της Τραπέζης Ελλάδος, είναι αυταπόδεικτο ότι, για το κράτος και με την ανοχή αυτού, ο πολίτης καλής πίστεως -συχνά και ενημερωμένος- που δεν είναι υποψιασμένος ότι σε κάθε βήμα του καραδοκεί ο κίνδυνος να τον εκμεταλλευθούν, να τον ξεγελάσουν ή να τον κλέψουν επίσημοι φορείς (οργανισμοί, τράπεζες κ.λπ.), θεωρείται και είναι ηλίθιος. Α, ναι, ξέχασα! Το κράτος επέβαλε στις τράπεζες πρόστιμα ύψους 611.940 ευρώ για «παρατυπίες». Τις... σακάτεψε! Σαν θέλουν, ας το ξανακάνουν!

Αυτή η τεχνοκρατική «ελίτ» της κουτοαπατεωνιάς, αυτοί οι σαράφηδες της κακιάς ώρας, υπό την αίγλη της ισχύος και του μεγαλείου, επινοούν απίστευτους τρόπους, είτε πρόκειται για τιμές πετρελαίου και ειδών σουπερμάρκετ είτε για δάνεια κ.ά., για να εξαπατούν τον κάθε έντιμο πολίτη, καθιστώντας τον ένα καχύποπτο και ανασφαλές ον, που κατατρέχεται από το σύνδρομο του τσιλιαδόρου απέναντι σε «επίσημους φορείς» και στον συμπολίτη του. Μα, είμαστε μια ελεύθερη αγορά, θα πείτε, και ο πολίτης οφείλει να γνωρίζει και να κατανοεί τα ψιλά γράμματα σε δάνεια, πωλήσεις, αγορές, ώστε αφενός να προστατευθεί και αφετέρου να αντιμετωπίσει το δυσανάλογο γι' αυτόν επίπεδο τεχνογνωσίας που προϋποθέτουν πια οι απλές καθημερινές του συναλλαγές και λοιπές ανάγκες του. Τεχνογνωσία που ασφαλώς παίζουν στα δάχτυλα οι παράγοντες της εξειδικευμένης χρηματοοικονομικής «ελίτ», οι οποίοι ενημερώνουν από κασέτας τους πελάτες τους για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες προς αυτούς, καταγράφουν «για τη δική μας ασφάλεια» τις συνομιλίες μας μαζί τους, στάζουν μέλι και... φιλική οικειότητα, μέχρι «να κλείσουν τη δουλειά», αλλά γίνονται τυπικά υπηρεσιακοί ή και εξαφανίζονται «μόλις την κλείσουν». Αυτά συμβαίνουν σε τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, ΔΕΚΟ κ.α. Κι ο πολίτης; Ο πολίτης πρέπει να ξοδεύει τη βενζίνη που θα κερδίσει, λέει, εάν ψάξει να βρει το φτηνό βενζινάδικο, να ψωνίζει από δω τις ντομάτες και από κει τα μαρούλια για καλύτερες τιμές, να μηνύει τον γιατρό που του ζήτησε φακελάκι, τον ιχθυοπώλη για τον αυξημένο επίπαγο στα κατεψυγμένα, να φροντίζει για την απόδοση του ΦΠΑ προς το κράτος, απαιτώντας απόδειξη, την οποία θα επιδείξει πάραυτα στον «ράμπο» της εφορίας... Ειδάλλως, είναι πολύ πιθανόν να θεωρηθεί ηλίθιος, αν όχι και απατεώνας.

Αλλά, όχι... Το κράτος μάς τιμά και εκχωρεί εξουσίες ελέγχου. Μας μεταφέρει την ευθύνη ελέγχου για τα μολυσμένα με φάρμακα λαχανικά, για τις διοξίνες στα πουλερικά, για τους όρους συμβολαίων, για το αποθεματικό των ασφαλιστικών εταιρειών, για τα κολέγια-μαϊμού, για τα νοθευμένα καύσιμα, για το σπίτι μας που μπορεί να κτίστηκε, εν αγνοία μας, σε καταπατημένο οικόπεδο του Δημοσίου πριν από 40 χρόνια... Γρήγορα έξω! Δεν είμαστε εμείς πια, αλλά το σχιζοφρενές είδωλό μας! Ας ανακράξωμεν όλοι, ιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιι!, όπως η συμπαθής Ζούμπι, του «Παρά πέντε». Λοιπόν, αγαπητοί συμπολίτες, όλα αυτά μπορούμε να τα αποφύγουμε. Μπορούμε να ανακουφιστούμε από αυτήν την τεράστια συναισθηματική πίεση, εάν συμπεριφερθούμε ως απατεώνες. Γνωρίζοντας ότι είναι αβάσταχτος αυτός ο κυκεώνας, ας ακολουθήσουμε κι εμείς το νόημα των ψιλών γραμμάτων, ας θεωρήσουμε φυσικό το να πληρώνουμε φακελάκι στον γιατρό, φυσικό το να μας εκμεταλλεύονται ο ασφαλιστής, ο ιδιοκτήτης του συνεργείου, ο καθηγητής των ιδιαίτερων του παιδιού μας και ας υπολογίσουμε το κόστος αυτό στην προσωπική μας εργασία. Τότε οφείλουμε να επιχειρήσουμε να βγάλουμε όσα οι άλλοι θα μας πάρουν, ούτως ή άλλως. Αυτή είναι η ελεύθερη αγορά ή, μάλλον, η ελευθέρια αγορά. Τώρα, για το ποιος θα πάει αύριο να υπερασπιστεί αυτήν την πατρίδα, μη στενοχωριέστε. Η αύξηση των οπλιτών θητείας ή ένας μισθοφορικός στρατός προσφέρουν μια εξασφαλισμένη επαγγελματική προοπτική. Ποιος θα σας γλιτώσει από τους φύλακες; Ε, δεν βαριέστε, αιώνια δεν έζησε κανένας φύλακας. Η βασιλεία απέθανε, αλλά έμειναν οι βαρονίες - μην πτοείστε. Κάθε ένας τη συνέχεια του επαγγέλματός του αναζητά. Οικογενειοκράτες πάντα θα υπάρχουν. Εξάλλου, ένας αφελής μεσοαστός, όπως εμείς, μόνο στα καφενεία μπορεί να ζήσει το όνειρο του κυβερνήτη, του πατέρα τού λαού, αν και, πλέον, η παράδοση αυτή δεν τραβάει πολλούς. Αντίθετα, ο νονός της νύχτας, της μέρας ή του λυκόφωτος είναι μια πιο «ευγενής» επιδίωξη, και πιο προσοδοφόρα.

Η τιμιότητα εμπεριέχει στον χιμαιρικό ορίζοντά της το ιδανικό μιας πολιτείας φίλης και οικείας στον άνθρωπο. Οπως όμως διαπιστώνει κανείς, η επικράτειά της μπορεί να περιλαμβάνει τον εαυτό μας και καμιά δεκαριά οικείους ακόμη. Ο κλονισμός του νοήματος του ανθρώπου επήλθε όταν η συν-δυνατότητα με τον διπλανό άνθρωπο καταστράφηκε από τη δυνατότητα των συστημάτων να εκμεταλλεύονται την καλοσύνη και την ευαισθησία, πείθοντάς μας ότι η ευτυχία και το κοινώς συμφέρον βρίσκονται σε κάθε είδους απατηλές ονειρώξεις με τις οποίες βομβαρδίζονται οι πολίτες. Η τιμιότητα λαμβάνει χώρα όταν αποφασίσουμε να πεθάνουμε σαν άνθρωποι, προτάσσοντας την πνευματική μας υπόσταση έναντι της υλικής.