Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Αν θέλει κάποιος να πελαγοδρομήσει, ο καλύτερος τρόπος είναι να αναλύσει τις έννοιες πολιτισμός και κουλτούρα. Ακόμα υπάρχουν και οι όροι πνευματικός πολιτισμός και υλικός πολιτισμός, που αποδίδουν τους αγγλικούς όρους culture και civilization, όροι που δεν νομίζω ότι έγιναν ποτέ γνωστοί στην ελληνική κοινωνία και μάλλον αφορούν μόνο αυτόν που τους επινόησε. Τελικά τι είναι πολιτισμός; Ή θα δώσεις ένα τόσο γενικό ορισμό, που θα εμπεριέχει τα πάντα, από τη διαχείριση των σκουπιδιών μέχρι την Ακρόπολη, ή θα τον εξειδικεύσεις σε τόσες πολλές κατηγορίες, τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, και η μόνη χρησιμότητά τους θα είναι για την παραγωγή βιβλίων, που να τονώνει τις δραστηριότητες των εκδοτών.

Αν πάρουμε σαν πολιτισμό τη συμπεριφορά ενός έθνους ή μιας φυλής ή κοινότητας -οι ιδεολογίες, οι θρησκείες, οι επιστήμες, τα γράμματα και οι τέχνες, οι κοινωνικές συμπεριφορές, ακόμα και οι σχέσεις εργασίας (που είναι πλέον βάρβαρες)- τότε θα δούμε πως δεν μπορεί να υπάρχει ένα υπουργείο Πολιτισμού με όλες αυτές τις δραστηριότητες. Τότε θα είχαμε μια υπερκυβέρνηση. Δεν είναι τυχαίο πως το υπουργείο Πολιτισμού είναι επινόηση της χούντας, των λογοκριτών και των βασανιστών, που στήθηκε σαν ένας μηχανισμός προπαγάνδας της Δικτατορίας. Αλλά να μη βάλουμε το ερώτημα γιατί επέζησε στα χρόνια της δημοκρατίας. Ακόμα ισχύουν νόμοι από την εποχή της δικτατορίας του Μεταξά.

Ο πολιτισμός πηγαίνει μαζί με την Παιδεία. Κανονικά θα έπρεπε να είναι ένα υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού χωρίς τα θρησκευτικά. Εκκλησία και κράτος πρέπει να χωριστούν προς όφελος και των δύο. Μια αυτόνομη Εκκλησία, πέρα από το πνευματικό της έργο, έχει και κοινωνικό έργο και μπορεί να ελέγξει ηθικά την κοσμική εξουσία μέσα από τις δικές της αναφορές. Αυτά τουλάχιστον σε ένα θεωρητικό επίπεδο, γιατί η πρακτική του Βατοπεδίου δεν μας αφήνει και πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Αλλά ποιος θα τολμήσει ένα τέτοιο βήμα; Κυβέρνηση και αντιπολίτευση παίρνουν το ΥΠΠΟ σαν δεδομένο και πάνω σε αυτό ασκούν την κριτική τους.

Οι δαπάνες για τον πολιτισμό είναι 0,27% του ΑΕΠ. Από πολλές πλευρές έχει μπει το αίτημα να αυξηθούν στο 2%.

Για να γίνει τι; Στην καλύτερη περίπτωση να πάψει το ΥΠΠΟ να είναι ο μεγάλος τζαναμπέτης αυτής της κοινωνίας και να μπορεί να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του. Στη χειρότερη περίπτωση οι διάφοροι επιτήδειοι θα αρπάζουν παραπάνω και η γενιά των «ζαχόπουλων» θα εδραιωθεί ως διακριτό κοινωνικό σώμα.

Ζούμε σε μια εποχή βαθιάς κρίσης του καπιταλισμού, που κανείς δεν μπορεί να μας ορίσει με ακρίβεια πόσο φτωχότεροι θα γίνουμε ακόμα και μέχρι πού θα φτάσει ο αριθμός των ανέργων και το ποσοστό της φτώχειας. Και οι κρατικοποιήσεις, από μαύρο πρόβατο, γίνονται «αρνάκι άσπρο και παχύ της μάνας του καμάρι» και τα κεϋνσιανά μοντέλα επανέρχονται στη μόδα και ανασύρονται από το «πυρ το εξώτερον». Ο πολιτισμός θα μπορούσε να ήταν μια γιγαντιαία επένδυση και να δημιουργούσε δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας, που με τη σειρά τους θα ζωογονούσαν την αγορά. Αλλά αυτό είναι μάταιο να το κουβεντιάζουμε, γιατί δεν υπάρχουν μαζικά κινήματα να το επιβάλουν. Οι ταγοί των κινημάτων είναι άσοι στο να χάνουν. Οχι να κερδίζουν. Και όπου υπάρχει μια νίκη, είναι εκτός του χώρου επιρροής των γραφειοκρατών. Και σε αυτούς βάζω και ένα κατεστημένο «αριστερών» εργατοπατέρων, που αγωνίζονται για τη θέση τους και την πολιτική τους καριέρα.

Διάβασα με προσοχή τη συνέντευξη του νέου υπουργού Πολιτισμού, του κ. Σαμαρά. Αν πάρουμε αυτά που είπε ως το προσωπικό του «μανιφέστο», δεν είδα, πέρα από περικοπές και ανταποδοτικότητα, δηλαδή εμπορευματοποίηση του πολιτισμού, τίποτα που να δείχνει όραμα ή σκέψη. Μακάρι να κάνω λάθος και να διαψευσθώ από τα μέτρα που θα αναγγείλει μόλις συνηθίσει τη νέα του θέση. Θα επανέλθουμε μόλις τελειώσει η περίοδος χάριτος.

* Συγγραφέας-βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Α' Αθηνών

perkor29@email.com