Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Εκτός απροόπτου βρισκόμαστε ήδη σε προεκλογική περίοδο και δεν αποκλείεται η Βουλή να κλείσει στα τέλη Αυγούστου και να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές. Οπως έχουν δείξει οι μέχρι σήμερα δημοσκοπήσεις και στις εκλογές αυτές, παρά το γεγονός ότι υπάρχει πιθανότητα η επόμενη Βουλή να είναι πεντακομματική, τα δύο κόμματα εξουσίας δεν αποκλείεται να συγκεντρώσουν και πάλι συνολικά ποσοστό γύρω στο 80%. Το ερώτημα που γεννιέται είναι: Σε τι οφείλεται και τι συντηρεί τον δικομματισμό στη χώρα μας;

Μια όσο γίνεται πλήρης απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι αντικείμενο ενός ή περισσότερων βιβλίων. Στο άρθρο αυτό θα παραθέσω τις, κατά τη γνώμη μου, κυριότερες αιτίες που δίνουν μια απάντηση στο ερώτημά αυτό.

Η πρώτη αιτία, στην οποία έχω αναφερθεί σε πολλά άρθρα μου στην «Ελευθεροτυπία», είναι οι διάφορες παραλλαγές του εκλογικού συστήματος, που φέρει το ψευδώνυμο της «ενισχυμένης αναλογικής» και το οποίο, ουσιαστικά, είναι πλειοψηφικό, αφού πριμοδοτεί με διάφορους τρόπους το πρώτο κόμμα, κλέβοντας έδρες από τα άλλα κόμματα, καθώς και από τα κόμματα που δεν μπαίνουν στη Βουλή λόγω του ορίου του 3% (βλέπε σχετικά το βιβλίο μου «Η πορεία του Τόπου και η Απλή Αναλογική», που κυκλοφόρησε το 1988).

Το εκλογικό, όμως, σύστημα δεν είναι η μόνη αιτία της διαιώνισης του δικομματισμού. Υπάρχουν και πολλές άλλες, ορισμένες από τις οποίες ανάγονται στην πολιτική ιστορία του τόπου και, παρ' όλο ότι υπήρχαν και παλαιότερα, μετά τη μεταπολίτευση ισχυροποιήθηκαν και «εκσυγχρονίστηκαν» και παίζουν καθοριστικό ρόλο τα τελευταία χρόνια. Ορισμένες από τις σημαντικότερες από αυτές είναι:

(α) Η, υπό διάφορες μορφές, προσκόλληση τμήματος του εκλογικού σώματος στα κόμματα που εκπροσωπούν εκάστοτε το Κέντρο και τη Δεξιά (Κόμμα Φιλελευθέρων και Λαϊκό μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, Ενωση Κέντρου και ΕΡΕ πριν από τη δικτατορία και ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. από το 1981 και μετά). Η προσκόλληση αυτή σε ορισμένες περιπτώσεις είναι «κληρονομική», δηλαδή παραδοσιακά ορισμένες οικογένειες από γενιά σε γενιά ψηφίζουν το ένα από τα δύο κόμματα.

Η προσκόλληση, όμως, αυτή συνδέεται στενά και με το ρουσφέτι, με τη μορφή διορισμών ή άλλων προσωπικών εξυπηρετήσεων. Το ρουσφέτι γινόταν παλαιότερα και εξακολουθεί να γίνεται είτε απευθείας από τους βουλευτές είτε μέσω των πολιτικών τους γραφείων, πάντοτε με στόχο την άγρα σταυρών προτίμησης. Επιπλέον, με την οργανωτική μορφή που έχουν σήμερα τα κόμματα εξουσίας, το ρουσφέτι ή κάποιου είδους εξυπηρέτηση γίνεται και από τις κατά τόπους οργανώσεις και από τα κεντρικά γραφεία των κομμάτων αυτών, με στόχο την απόσπαση όσο το δυνατόν περισσότερων ψήφων τόσο από τους άμεσους αποδέκτες τους όσο και από τους συγγενείς τους.

(β) Η αλληλεξάρτηση (διαπλοκή) ανάμεσα στα κόμματα εξουσίας και στα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. Η αλληλεξάρτηση αυτή υπήρχε πάντοτε, αλλά τα τελευταία χρόνια έγινε εντονότερη, εξαιτίας του ότι οι σύγχρονες προεκλογικές εκστρατείες των κομμάτων αυτών απαιτούν πολύ μεγάλα ποσά, για τα οποία δεν επαρκούν η επιχορήγησή τους από τον κρατικό προϋπολογισμό και οι ισχνές συνδρομές των μελών τους.

Προκειμένου να τις χρηματοδοτήσουν, τα κόμματα εξουσίας καταφεύγουν στα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, τα οποία παρέχουν την οικονομική βοήθειά τους, φυσικά με το αζημίωτο, δηλαδή με διαφόρων ειδών προνομιακή μεταχείριση στην ανάθεση δημοσίων έργων, κρατικών προμηθειών κ.λπ. Κατά παρόμοιο τρόπο υπάρχει αλληλεξάρτηση ορισμένων υποψηφίων βουλευτών και οικονομικών συμφερόντων -ιδιαίτερα σε πολυεδρικές εκλογικές περιφέρειες- εξαιτίας των μεγάλων ποσών που δαπανώνται από αυτούς στην προεκλογική περίοδο προκειμένου να εκλεγούν, και μάλιστα σε καλή σειρά, και, ενδεχομένως, να τους ανατεθεί κάποιο υπουργείο, αν το κόμμα τους κερδίσει τις εκλογές.

(γ) Η αλληλεξάρτηση των κομμάτων εξουσίας και των μέσω μαζικής ενημέρωσης. Πριν από την εμφάνιση της τηλεόρασης, η αλληλέξαρτηση αυτή αφορούσε τα έντυπα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Με την εμφάνισή της, όμως, και ιδιαίτερα των ιδιωτικών σταθμών και του ολοένα και σημαντικότερου ρόλου που παίζουν στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, η αλληλεξάρτηση των κομμάτων εξουσίας και των ηλεκτρονικών κυρίως μέσων μαζικής ενημέρωσης έγινε πολύ στενή, με την υπερ-προβολή των κομμάτων αυτών και την αφιέρωση ελάχιστου ή καθόλου χρόνου στα μικρότερα κόμματα. Εννοείται και σ' αυτή την περίπτωση με το αζημίωτο.

Φυσικά, υπάρχουν πολλοί ψηφοφόροι που δεν έχουν καμιά προσκόλληση ή εξάρτηση από κόμματα και θα ήθελαν την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού. Αρκετοί από αυτούς πίστευαν ότι την αλλαγή που επιθυμούσαν θα την έφερνε το ΠΑΣΟΚ με την άνοδό του στην εξουσία, ιδιαίτερα εξαιτίας των προεκλογικών του δεσμεύσεων το 1981. Ενα σημαντικό όμως ποσοστό από αυτούς (που μπορεί να αριθμεί μερικές εκατοντάδες χιλιάδων) απογοητεύτηκε από την αφομοίωση του κόμματος αυτού στο σύστημα και την εγκατάλειψη των περισσότερων από τις βασικές θέσεις του. Ενα τμήμα αυτών των «άστεγων» σήμερα ψηφοφόρων θα ήθελαν να ψηφίσουν ένα κόμμα της ενωμένης Αριστεράς και εξέφρασαν την προτίμησή τους αυτή ψηφίζοντας τον Ενιαίο Συνασπισμό το 1989/90. Ηταν μια ελπίδα που, δυστυχώς, έσβησε πολύ γρήγορα, εξαιτίας των διαφορών που υπήρχαν ανάμεσα στα κόμματα που τον συγκρότησαν και έτσι, με τη διάσπασή του, επανήλθαμε στον προηγούμενο κατακερματισμό της Αριστεράς. Αυτός ο κατακερματισμός την αποδυνάμωσε και είναι μία ακόμη από τις αιτίες που συντηρούν τον δικομματικό.

Τέλος, ένα άλλο τμήμα των «άστεγων» ψηφοφόρων (στο οποίο ανήκει και σημαντικός αριθμός ψηφοφόρων της Ν.Δ., που έχουν απογοητευθεί από το κόμμα αυτό), θα ήθελε να ψηφίσει ένα κόμμα που θα ιδρυόταν από άφθαρτα πρόσωπα, που για πρώτη φορά μπαίνουν στον πολιτικό στίβο. Υπάρχουν τέτοια πρόσωπα, αλλά επειδή δεν διαθέτουν τα απαραίτητα οικονομικά μέσα, γνωρίζουν ότι ένα τέτοιο κόμμα, με αξιώσεις να συγκεντρώσει στις εκλογές ένα σημαντικό ποσοστό του εκλογικού σώματος και όχι «ψίχουλα», δεν είναι δυνατόν να έχει πιθανότητες επιτυχίας αν δεν ενδώσει στις αλληλεξαρτήσεις που προαναφέρθηκαν. Αυτό, σε καμία περίπτωση δεν είναι διατεθειμένα να το κάνουν.

* Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.