*Μερικές υποθέσεις φτάνουν μέχρι τα δικαστήρια για να περισωθεί μια εικόνα στοιχειώδους δικαιοσύνης και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στο καπιταλιστικό σύστημα.
Η διαφθορά περιορίζεται προσωρινά, αλλά ο φαύλος κύκλος δεν λέει να σπάσει. Μήπως τελικά οι λέξεις «διαφθορά» και «κάθαρση» υποδηλώνουν παραπλανητικά ότι μπορεί να υπάρξει έντιμος καπιταλισμός;
*Κατά τον αμερικανό οικονομολόγο Raymond Baker (συνεργάτη του Ινστιτούτου Brookings και του Κέντρου Διεθνούς Πολιτικής), το γεγονός ότι το 70-90% του παγκόσμιου πλούτου ανήκει μόνο στο 20% του πληθυσμού οφείλεται και στο βρόμικο χρήμα.(1) Αυτό το «μαύρο» χρήμα είναι κυρίως προϊόν διαφθοράς (από παράνομες συναλλαγές μέσω δωροδοκίας κρατικών αξιωματούχων ή/και κλοπής), εμπορικών παρανομιών (σχετιζόμενων κυρίως με τη φοροδιαφυγή) και οργανωμένου εγκλήματος. Ανέρχεται στα 1-1,5 τρισ. δολάρια ετησίως. Το μισό προέρχεται από αναπτυσσόμενες/μεταβατικές οικονομίες λόγω ύπαρξης ασθενέστερων νομικών θεσμών, ισχυρότερων εγκληματικών ομάδων, και αρπακτικότερων πολιτικο-οικονομικών εξουσιών (π.χ. Ρωσία, Νιγηρία)(1).
Το βρετανικό Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης υπολογίζει ότι το συνολικό βρόμικο χρήμα που καταλήγει στη Δύση από «φορολογικούς παραδείσους» ανέρχεται στα 11 τρισ. δολάρια, δηλαδή το 20% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος όλων των χωρών. (2)
*Το βρόμικο χρήμα διακινείται μέσω ενός παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Πρωτοδημιουργήθηκε τη δεκαετία του '60 όταν κατέρρευσε η αποικιοκρατία, για να μπορέσουν να εξάγουν βρόμικο χρήμα οι διεφθαρμένες πολιτικο-οικονομικές ελίτ των ανεξαρτητοποιηθέντων χωρών. Μετέπειτα, το ίδιο σύστημα προσαρμόστηκε στην ανάγκη των πολυεθνικών επιχειρήσεων να διακινούν εκτός συνόρων τα κρυφά κέρδη τους.
Σήμερα, το σύστημα αυτό ενδημεί κυρίως σε υπεράκτια (offshore) κέντρα (π.χ. νησιά Κέιμαν), με ευνοϊκούς νόμους διασφάλισης απόρρητου στις οικονομικές συναλλαγές, στις καταθέσεις, στο «πόθεν έσχες» κ.λπ., όπου επιτρέπεται η δημιουργία τραπεζών-κελυφών (χωρίς φυσική υπόσταση), εικονικών επιχειρήσεων, ανώνυμων επενδύσεων κ.ά., με άγνωστους ιδιοκτήτες. Παγκοσμίως υπάρχουν 1-3 εκατομμύρια τέτοιες κρυφές επιχειρήσεις(1), με ποικίλες νομικές διεξόδους διαφυγής.
*Ενδεικτικά, αν κάποιος ελεγκτικός μηχανισμός «κτυπήσει την πόρτα» τους, μπορούν να τον εκτρέψουν σε άλλους νόμους διασφάλισης του απόρρητου. Ετσι, βρίσκονται πάντα ένα βήμα μπροστά από τον ελεγκτή. Τις ίδιες μεθόδους χρησιμοποιεί και το οργανωμένο έγκλημα και δεν τις επινοεί, όπως συνήθως υποστηρίζουν οι πολιτικές ελίτ. Αυτός ο μύθος είναι βολικός διότι «συμβάλλει στη δημιουργία εχθρικών ειδώλων...» που πιέζουν την κοινή γνώμη «να υποστηρίζει τις επιλογές του πολιτικού συστήματος χωρίς όρους». (3)
*Ολες οι δυτικές χώρες αφήνουν «παραθυράκια» στους νόμους τους για να διευκολύνεται η διακίνηση του βρόμικου χρήματος(1).
Εξάλλου, οι πιο γνωστοί νόμιμοι μηχανισμοί ξεπλύματός του είναι τα χρηματιστήρια και τα καζίνο. Ενδεικτικά, ενώ οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν ποινικώς περίπου 200 είδη παρανομιών ξεπλύματος βρόμικου χρήματος, εκτός συνόρων διώκονται μόνο 15 που σχετίζονται κυρίως με θέματα εθνικής ασφάλειας.
Δεν διώκονται παρανομίες όπως απάτες, κλεπταποδοχή, διακίνηση προϊόντων «μαϊμού», λαθρεμπόριο, δουλεμπόριο, εμπόριο λευκής σαρκός κ.ά. Η δε Ε.Ε. ενθαρρύνει νόμους για την αντιμετώπιση «σοβαρών» εγκλημάτων, με κάθε χώρα-μέλος να αποφασίζει τι σημαίνει «σοβαρό» έγκλημα. Εντούτοις, έχει υπολογισθεί ότι το 99,9% του βρόμικου χρήματος καταλήγει στις δυτικές τράπεζες. (1)
*Το ερώτημα που τίθεται είναι αν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ νόμιμων και παράνομων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Ολες γενικά οι οικονομικές δραστηριότητες διαβαθμίζονται μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας. Το παράνομο γίνεται νόμιμο με τη δημιουργία νέων νομοθετικών ρυθμίσεων ή με τη χρήση παράνομων πρακτικών, διότι «η δυναμική της αγοράς είναι εκείνη που κάνει τα όρια της νομιμότητας ρευστά»(3).
Δηλαδή, η σημερινή παράνομη επιχειρηματική δραστηριότητα επιβάλλεται από το κεφάλαιο ως νόμιμη μελλοντική δραστηριότητα, γεγονός που επιβεβαιώνει με τον πιο κυνικό τρόπο ο Andrew Young, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Εθνη: «Τίποτε δεν είναι παράνομο αν 100 επιχειρηματίες αποφασίσουν να το κάνουν»(4).
*Το οικονομικό έγκλημα και η διαφθορά είναι οι σταυροβελονιές με τις οποίες πλέκεται ο καμβάς της καπιταλιστικής οικονομίας. Μάλιστα, η διαφθορά είναι δείγμα υγείας του συστήματος, κατά κάποιους πιο ειλικρινείς οπαδούς του, όπως ο προβαλλόμενος ως αδιάφθορος βουλευτής της Ν.Δ. Γιάννης Μανώλης. Σε συνέντευξή του υποστήριξε ότι «μεμονωμένα φαινόμενα διαφθοράς θα υπάρχουν πάντα... Τώρα, το γεγονός ότι 5-10 στελέχη που έχουν σχέση με τη Νέα Δημοκρατία παρουσίασαν τέτοιες συμπεριφορές, εγώ το θεωρώ υγεία»(5). Κατά συνέπεια, μόνο ως προκλητικός εμπαιγμός των πολιτών πρέπει να εκλαμβάνονται οι διαχρονικές κορόνες των πολιτικο-οικονομικών ελίτ περί πάταξης της διαφθοράς.
Εξάλλου, τα δισεκατομμύρια εξαθλιωμένων ανθρώπων που δημιουργεί η εγγενώς ανήθικη οικονομία της «ελεύθερης» αγοράς παγκοσμίως δεν προκαλούν σ' αυτές τις ελίτ ιδιαίτερες ηθικές αναστολές, πολύ περισσότερο όταν μπορούν και εξαγοράζουν ποικιλοτρόπως «άφεσιν αμαρτιών» από τις εξουσιολάγνες θρησκευτικές ελίτ.
(1) Baker, W.R., Capitalism's Achilles Heel, Wiley, 2005.
(2) http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNI.pdf
(3) Λαμπροπούλου, Ε., Εσωτερική ασφάλεια και κοινωνία του ελέγχου, Κριτική, 2001.
(4) Nace, Τ., Gangs of America, Berrett-Koehler, 2003.
(5) «Νέμεσις», 73, 02-2007.
* Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι αν. καθηγητής Βιοχημείας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.