Ο πρύτανης μου εξηγεί πώς λειτουργεί το δημόσιο πανεπιστήμιο που διοικεί. Τα δίδακτρα βρίσκονται περίπου στο ύψος των 4.500 δολαρίων ετησίως. Φοιτητές και φοιτήτριες με οικογενειακό εισόδημα κάτω των 50.000 δολαρίων, σπουδάζουν δωρεάν. Εκείνοι με εισόδημα έως 70.000 δολάρια, λόγω των συνδυασμένων ομοσπονδιακών και πολιτειακών επιδοτήσεων, στην ουσία απαλλάσσονται από τα δίδακτρα.
Αυτό συμβαίνει παντού, σε κάθε πολιτειακό (δημόσιο), μη κερδοσκοπικό, πανεπιστήμιο στην Αμερική.
Οι φοιτητές κατακλύζουν καθημερινά την κεντρική βιβλιοθήκη και το campus, μ' ένα ελαφρύ laptop στο χέρι σερφάρουν και γράφουν τις καθημερινές τους εργασίες. Στα πολυάριθμα τραπεζάκια τους, στον κεντρικό χώρο του πανεπιστημίου του Berkeley, υπάρχει αναβρασμός.
Ο «Gubernator» Σβαρτσενέγκερ ανακοινώνει περικοπές 1 δισ. δολαρίων στα πολιτειακά πανεπιστήμια της Καλιφόρνιας, καθώς τα φορολογικά έσοδα έχουν μειωθεί εξαιτίας της οικονομικής κρίσης στην πολιτεία και αυτό συναντά αντιδράσεις από τους φοιτητές.
Πληρώνουν σήμερα 6.571 δολάρια ετησίως για προπτυχιακές σπουδές, ποσό που αναμένεται να αυξηθεί. (Σκέπτομαι εάν υπάρχει κανείς στην Ελλάδα που δεν θα έδινε αυτά τα χρήματα για ένα έτος στο Berkeley, όταν εκατοντάδες χιλιάδες διαγκωνίζονται κάθε χρόνο για μια θέση στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, με λίγο λιγότερα χρήματα...)
Ανάμεσα στα πολυάριθμα τραπεζάκια των φοιτητών, βλέπεις οτιδήποτε εκτός από κομματο-προσοδοθηρικές νεολαίες. Φοιτητές για τους φτωχούς μαζεύουν χρήματα πουλώντας μπλουζάκια «stop poverty». Αλλοι μοιράζουν φυλλάδια για τα βλαστοκύτταρα, άλλοι αντιπροσωπεύουν την εθνική τους ταυτότητα και κερνάνε φαγητό, οι περισσότεροι διατυμπανίζουν ιδιαιτερότητες και ζητάνε ίση αντιμετώπιση, άλλοι αγωνίζονται για τα δικαιώματα του Θιβέτ, ενώ οι «δημοκρατικοί» σε μια γωνία διαφημίζουν την απογευματινή εκδήλωσή τους για την κούρσα Hillary - Obama.
Το Σαββατοκύριακο όλοι έχουν να κάνουν κάποια εργασία επωφελή για τη μικρή πανεπιστημιακή τους κοινότητα. Συμμετέχουν εθελοντικά σε κοινωφελείς κοινωνικούς σκοπούς. Αυτά όλα μπαίνουν στο βιογραφικό. Μαθαίνουν τους φοιτητές να ζουν συλλογικά, να συνεργάζονται, να είναι ανεκτικοί, να σέβονται τις ιδιαιτερότητες του άλλου, να προσφέρουν και να είναι ευγενικοί. Το campus στο δημόσιο πανεπιστήμιο του Τέξας (Austin) σφύζει καθημερινά από πολιτικές εκδηλώσεις. Συζήτηση, επιχειρήματα και πάθος για συμμετοχή αλλά με ευπρέπεια και σεβασμό, ακόμη και μπροστά στον ευαγγελιστή που κηρύττει με επιμονή κάτω από τον καυτό τεξανό ήλιο, υπέρ της αποχής από το σεξ.
Ο πρύτανης του Queens, Ev. Gizis, με πληροφορεί ότι στα διοικητικά όργανα του δημόσιου πανεπιστημίου της πόλης της Νέας Υόρκης δεν συμμετέχουν φοιτητές. Οι φοιτητές έχουν να κάνουν πιο σοβαρά πράγματα από τη συμμετοχή στη δαιδαλώδη και φθοροποιό διοικητική γραφειοκρατία του πανεπιστημίου. Με πληροφόρησε όμως και για κάτι που δεν ήξερα.
Ο σύλλογος των καθηγητών χρηματοδοτείται αυτόματα και αναγκαστικά με συνδρομή από τον μισθό των καθηγητών. Αν αποφασίσει απεργία για κάποιο θέμα, δεν σταματά μόνο η πληρωμή των απεργούντων καθηγητών αλλά καταργείται και για δύο χρόνια η αναγκαστική εισφορά τους προς τον σύλλογό τους. Ετσι, το καθηγητικό σωματείο πρέπει σε μια τέτοια περίπτωση να πείθει για δύο έτη τους καθηγητές να δίνουν εθελοντικά από τον μισθό τους την εισφορά στον σύλλογο, γεγονός που κάνει δύο φορές το συνδικαλιστικό όργανο των καθηγητών να σκεφτεί την αποχή από τα μαθήματα. Αυτό το σύστημα «περιορισμών και κινήτρων» στέλνει καθηγητές και διοίκηση στο τραπέζι για συζήτηση όταν υπάρχει διακύβευμα, ακριβώς γιατί όλοι έχουν να χάσουν στην περίπτωση της απεργίας.
Η δημόσια χρηματοδότηση του πανεπιστημίου, επομένως και οι μισθοί των καθηγητών που πληρώνονται από το πανεπιστήμιο, εξαρτώνται από τον αριθμό των φοιτητών που το προτιμούν εξαιτίας της καλής λειτουργίας του, της ποιότητας των σπουδών που εγκρίνεται με αξιοκρατικές διαδικασίες από την πολιτεία, αλλά και προκύπτει από τις ακαδημαϊκές επιδόσεις των καθηγητών κυρίως στα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.
Ολοι έχουν να χάσουν λοιπόν από μια ενδεχόμενη δυσλειτουργία. Δεν υπάρχει «δωρεάν γεύμα», όπως λένε και οι οικονομολόγοι (χωρίς να έχουν υπ' όψιν τους την Ελλάδα όμως...). Φυσικά, δεν είναι όλα ρόδινα. Ο USA Today γράφει ότι οι συνεχείς αυξήσεις στα δίδακτρα πηγαίνουν κατά 34% στον καθηγητικό μισθό και μόνο κατά 3,2% στα έξοδα που σχετίζονται με τη διδασκαλία στην τάξη. Επίσης, στα μη κερδοσκοπικά χωρίς σοβαρή ομοσπονδιακή και πολιτειακή χρηματοδότηση πανεπιστήμια -δηλαδή αυτά που λανθασμένα αποκαλούνται στην Ελλάδα «ιδιωτικά»- τα δίδακτρα είναι πολύ υψηλότερα, η πίεση της διοίκησης στους καθηγητές για εξεύρεση πόρων ισχυρή, οι παρεμβάσεις της καλοπληρωμένης διοίκησης στην ακαδημία καμιά φορά υπερβαίνει τα εσκαμμένα, όπως με πληροφορεί ο έλληνας συνάδελφος από το Columbia. Το δε ποσοστό αποφοίτησης είναι χαμηλό σε σχέση με τον μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ, αν και οι ΗΠΑ ξοδεύουν στην εκπαίδευση το υψηλότερο ποσοστό του ΑΕΠ παγκοσμίως.
Το σύστημα στην Αμερική είναι σκληρό, ανταγωνιστικό και αξιοκρατικό. Αυτό έχει και παράπλευρες απώλειες. Στο Berkeley, συνάδελφοι ακόμη θυμούνται τον ρόλο που είχε παίξει ο τότε καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ανδρέας Παπανδρέου στην καθιέρωση της σχολής μέσα στις 3-4 πρώτες στη χώρα.
Αναρωτιέμαι τι θα έλεγε σήμερα εάν έβλεπε στην Ελλάδα αυτόν τον απίστευτο παραλογισμό που βιώνουμε, την πολιτική βία ανθρώπων που από πολύ μικροί μαθαίνουν και εκπαιδεύονται στα κόλπα, τις βίαιες και αντιδημοκρατικές πρακτικές των προσοδοθηρών που ανθούν στην ελληνική κοινωνία.
Μαζί με μερικούς από εμάς, τους καθηγητές, βέβαια. Τα κατάλοιπα μιας εποχής όταν η είσοδος στο πανεπιστήμιο και η προαγωγή ήταν «δικαίωμα» και όχι κατάκτηση και επιβράβευση μιας διεθνούς καριέρας.
* Ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.
*Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς Θοδωρής Πελαγίδης έδωσε σειρά μαθημάτων και δημοσίων ανοικτών διαλέξεων (με την υποστήριξη των ιδρυμάτων Fullbright και Onassis Foundation σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων τα δημόσια [Πολιτειακά] Πανεπιστήμια University of California (Berkeley), University of Texas (Austin), San Francisco State University, City University of New York (Queens), κ.ά.