Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

1. Γράφεις σημαίνει «μεταφέρεις».

Η σκέψη για το «πώς γράφεις» δεν περιλαμβάνει την επιλογή των λέξεων ή τα θέματα, ούτε τις συγγραφικές σου ιδιοσυγκρασίες (γράφεις σε χαρτί ή σε υπολογιστή, στον Χέμινγουεϊ άρεσε να γράφει όρθιος σε αναλόγιο, ο Πεσόα έγραφε τα βράδια κ.λπ.). Η γραφή είναι μια διαρκής αναμέτρηση με το νόημα. Δεν έχει τέλος, αλλά παράγει μια μεταφορά της ίδιας αναμέτρησης. Εδώ συμμετέχεις καθιστάμενος ο ίδιος μια μεταφορική μορφή. Επάνω σου αποτυπώνονται τα στοιχεία εκείνα που χαρακτηρίζουν τον συγγραφέα και τα οποία διακρίνεις ως αντιπροσωπευτικά του είδους σου.

2. Το πρώτο πρόσωπο είναι απατηλό.

Καθώς λοιπόν βρίσκεσαι βυθισμένος στο προσωπικό σύμπαν της γραφής (που αποτελείται από εμμονές, ιστορίες, συνήθειες), είναι εύκολο να καταλήξεις σε εκλογικεύσεις. Η ικανότητα να προσεγγίσεις τη γραφή με ψυχρότητα θα σε βοηθήσει να απομυθοποιήσεις την εργασία σου και τα κείμενα. Ετούτο είναι απαραίτητο, επειδή η προσωπική εμπειρία είναι η μοναδική βιωματική πηγή γνώσης που διαθέτεις και κινδυνεύεις να υπερεκτιμήσεις τη σπουδαιότητά της. Υπάρχει μια λεπτή γραμμή που οροθετεί τη χρησιμότητα της εμπειρίας και πέρα από την οποία απλώνεται το πεδίο της σολιψιστικής παραμόρφωσης. Αυτό το όριο οφείλεις να το σέβεσαι (ή μάλλον να το φοβάσαι).

3. Επίλεξε άξιο συνομιλητή.

Για να το πετύχεις αυτό, να θυμάσαι ότι κάθε τέχνη πραγματώνεται σε αόριστο χρόνο. Να λάβεις υπόψη ότι οι σκέψεις που αρθρώνεις δεν είναι δικές σου, αλλά συνιστούν έναν διάλογο. Ακριβώς εδώ επιλέγω ως συνομιλητή σου τον Πολ Ρικέρ: «Οταν μελετούμε ένα πρόβλημα όλα τα βιβλία είναι ανοιχτά στο τραπέζι. Δεν υπάρχουν παλαιά και νέα βιβλία. Αρκεί ο διάλογος των νεκρών να οργανώνεται από ζωντανούς ανθρώπους. Το παρελθόν μιλά όσο το ρωτούν ζωντανοί άνθρωποι, και αληθινοί κληρονόμοι γίνονται μόνον οι ερμηνευτές του» .

4. Η ερμηνεία δεν έχει ενικό αριθμό.

Μόνο που, ως ερμηνευτής (όπως σε θέλει ο Ρικέρ), το να «παρουσιάζεις μια δική σου εκδοχή» δεν σημαίνει τίποτα. Το ζήτημα αφορά την επικαιρότητα (urgency) και την κοινωνικότητα (agency) που προσδοκούμε από τη λογοτεχνία. Ο Ρόρτι το λέει ως εξής: «Κατέχουμε λιγότερες αλήθειες από τους πατεράδες μας, αλλά διαθέτουμε ασυγκρίτως περισσότερα εργαλεία». Καλείσαι, λοιπόν, να αντικαταστήσεις την πίστη στην (υποκειμενική) ματιά με τον (απρόσωπο) πληθυντικό στοχασμό: να επιδιώκεις την πολλαπλότητα.

5. Ο στοχασμός δεν είναι στη μορφή.

Εντούτοις, μην πιστέψεις ότι ο πληθυντικός στοχασμός είναι απλώς ζήτημα απο-προσωποποιητικών τεχνικών (αποσπασματικότητα, χρήση τεκμηρίων, αυτοαναφορικότητα κ.λπ.). Η πολυσημία δεν είναι η συνύπαρξη των διαφορετικών στοιχείων ή μεθόδων, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα δομικά στοιχεία του έργου διαμορφώνουν όχι τη σύνθεση (τι και πώς συνταιριάζεις εσύ), αλλά την πρόσληψη (τι δικαιούται να εκλάβει ο αναγνώστης σου).

6. Μην πιστέψεις ότι τα προβλήματα λύνονται.

Συνεπώς, μη θέσεις ως φιλοδοξία τη λύση, ούτε ο αναγνώστης σου πρέπει να την περιμένει από σένα. Να καλοδέχεσαι την αλυσιτέλεια ως κληροδότημα: «Σκέφτομαι πάντα με όρους προβλημάτων. Η συνέχεια της εργασίας μου διασφαλίζεται από τις εκκρεμότητες που κάθε βιβλίο μου δημιουργεί και στις οποίες επανέρχομαι».

7. Να αναρωτιέσαι.

«Τι απομένει λοιπόν στη λογοτεχνία όταν έχει χάσει τα δικαιώματά της στο a priori;». Εγώ σου λέω ότι δεν έχει χαθεί τίποτα. Ακου: «Υπάρχει κάτι που πρέπει να ειπωθεί για μας, και τη μαρτυρία του οποίου όλοι περιμένουμε. Μέσα στην άβουλη άγνοια, βιαζόμαστε να ακούσουμε ιστορίες για περασμένες ανθρώπινες ζωές, για νέες ανθρώπινες ζωές, για επινοημένες ανθρώπινες ζωές, λαχταρώντας για κάτι που θα μας βοηθήσει στην αναμονή της αναπάντητης περιέργειάς μας. Γνωρίζουμε ότι είμαστε εξηγήσιμοι, αλλά μη εξηγημένοι. Πολλά από τα λιγότερο σημαντικά πράγματα που μας αφορούν έχουν ήδη λεχθεί, όμως τα ουσιαστικά πράγματα παραμένουν ανείπωτα, και τίποτα δεν μπορεί να καλύψει την έλλειψή τους. Οτιδήποτε μαθαίνουμε γι' αυτό που δεν είμαστε αφήνει ανεπηρέαστη ετούτη την κενότητα. Ωσότου η ιστορία για τον ελλείποντα εαυτό μας ειπωθεί, ό,τι και να λεχθεί θα είναι ανεπαρκές - θα συνεχίζουμε, σιωπηλά, να το επιθυμούμε» .

8. Να μιλάς στον εαυτό σου σε δεύτερο πρόσωπο.

Σου απάντησε η ποιήτρια Λόρα Ράιντινγκ Τζάκσον στο μυθιστόρημα που μόλις τελείωσες: «Μέσα στην ποίηση συνάντησα τον εχθρό σου και ο εχθρός είναι η λέξη "εσύ"».