Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

ΑΝΝΑ ΠΟΛΙΤΚΟΦΣΚΑΓΙΑ
Το μυστικό ημερολόγιο του Πούτιν Ρωσικό χρονικό Δεκέμβριος 2003 - Αύγουστος 2005
ΜΤΦΡ. -ΣΧΟΛΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ
«ΟΞΥ», ΣΕΛ. 480, ευρώ 18

Η Πολιτκόφσκαγια είχε γεννηθεί το 1958 στη Νέα Υόρκη, είχε μεγαλώσει στη Μόσχα και είχε σπουδάσει δημοσιογραφία στο Πανεπιστήμιο στην ίδια πόλη. Κρατούσε δική της στήλη στην εφημερίδα «Novaja Gazeta», όπου δημοσίευε άρθρα ερευνητικά και αποκαλυπτικά για τον πόλεμο στην Τσετσενία, για την ομηρία στο θέατρο «Νορντ Οστ» της Μόσχας και το Μπεσλάν, καθώς και από άλλες περιοχές της Ρωσίας.

Στο ημερολόγιό της, που αφορά την περίοδο Δεκέμβριος 2003-Αύγουστος 2005, και όχι Αύγουστος 2004 όπως λανθασμένα αναγράφεται στον τίτλο της ελληνικής έκδοσης, μέσα από συγκινητικά ρεπορτάζ και αποκαλυπτικές συνεντεύξεις με απλούς ανθρώπους, αλλά και με αδίστακτους δολοφόνους, εκπροσώπους της ρωσικής εξουσίας στις μουσουλμανικές περιοχές, αποκαλύπτονται όσα τερατώδη συμβαίνουν στη χώρα του αδελφού αντιιμπεριαλιστή Πούτιν. Η Πολιτκόφσκαγια στις σπαρακτικές σελίδες του ημερολογίου δεν καταγγέλλει απλώς τις καθημερινές δολοφονίες, τις συλλήψεις χωρίς εισαγγελική άδεια, τις στημένες δίκες, τις καθημερινές εξαφανίσεις πολιτών, το κάψιμο οικιών για να κτιστούν μεγάλες πολυκατοικίες, η δημοσιογράφος κραυγάζει. Αυτή η κραυγή της στρέφεται κατά ενός μηχανισμού που αλλοτριώνει συνειδήσεις μέσα στην ίδια τη Ρωσία και στη διεθνή κοινότητα. Η κραυγή της δεν είναι δημιουργική αλλά κραυγή απελπισίας.

Γύρω της, αφ' ενός, βλέπει να θεριεύει μια αυταρχική εξουσία, που όλο και περισσότερο εφαρμόζει σταλινικές μεθόδους, μια εξουσία που βυθίζει το λαό στην ανέχεια την ίδια στιγμή που το περίφημο ΑΕΠ αυξάνεται ραγδαία και αφ' ετέρου, βλέπει την αδυναμία των λεγόμενων δημοκρατικών κομμάτων να συνεννοηθούν και να εκφράσουν έναν λόγο υπεράσπισης των πολιτικών αλλά και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Οι δημοκρατικοί απέτυχαν γιατί πολλοί απ' αυτούς ενσωματώθηκαν στην εξουσία Πούτιν αλλά και γιατί απέκοψαν τους αγώνες για πολιτικές ελευθερίες από τους αγώνες για την προάσπιση των φτωχών και κοινωνικά αποκλεισμένων.

Ο υπερπληθωρισμός, η απώλεια των αποταμιεύσεων, ο πρώτος πόλεμος στην Τσετσενία συγκαταλέγονται στις «επιτυχίες» των δημοκρατών. Αντε, με τέτοιες επιτυχίες να πείσει η αντιπολίτευση για τα δίκαιά της. Το καλύτερο που έχουν να κάνουν είναι να διαφωνούν όλοι με όλους και μερικοί να εντάσσονται στο σύστημα Πούτιν. Ενός ανθρώπου που κυριαρχεί επειδή εκφράζει με συνέπεια τη λογική του σοβιετικού καθεστώτος και κυρίως τους ανθρώπους του πρώην σοβιετικού μηχανισμού. Οι γραφειοκράτες έγιναν οικονομικοί ολιγάρχες και ο πανίσχυρος Γενικός Γραμματέας επανέρχεται ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, στο πρόσωπο ενός ανθρώπου που εργάστηκε για πολλά χρόνια στον πιο αποκρουστικό σοβιετικό μηχανισμό, που ήταν η κρατική ασφάλεια.

Στον κόσμο του καθεστώτος Πούτιν συνοδοιπόρος του αυταρχισμού είναι ο φόβος. Το κοινό σπίτι αυταρχισμού και φόβου είναι η προσωπική ιδιοτέλεια. Σ' ένα καθεστώς στο οποίο όλες οι εξουσίες ανήκουν στον Πρόεδρο, δεν υπάρχουν θέσεις για ιδέες και αξίες: «το μόνο που λειτουργεί είναι η ιδεολογία της αρπαχτής αντί για τις δημοκρατικές αρχές» (σελ. 233).

Σ' αυτό το καθεστώς της κυριαρχίας του μονάρχη Πούτιν και των ολιγαρχών ο λαός πιστεύει πως πρέπει να πηγαίνει με το ρεύμα. Η Πολιτκόφσκαγια στηλιτεύει και ειρωνεύεται τις δηλώσεις τής πρώην πρέσβειρας στην Ελλάδα Βαλεντίνα Ματβιένκο, σημερινής διορισμένης κυβερνήτου της Αγίας Πετρούπολης (από την οποία τόσο γοητεύτηκαν και κάποιοι Ελληνες δημοσιογράφοι), πως «η ψυχοσύνθεση του Ρώσου θέλει αυθέντη, τσάρο, πρόεδρο, με μια λέξη μοναρχική εξουσία». Η απογοήτευσή της όμως από τις εξελίξεις στη Ρωσία την οδηγεί να διακρίνει μια «γενετική» τάση του ρωσικού λαού προς υποστήριξη αυταρχικών λύσεων.

Είναι αλήθεια πως στη Ρωσία ποτέ δεν υπήρξε καμία δημοκρατική περίοδος, είναι αλήθεια πως μόνο η υποκρισία πολιτικών και επιχειρηματιών βλέπει δημοκρατικές εξελίξεις στη σημερινή Ρωσία, απ' αυτό όμως το γεγονός δεν συνεπάγεται αυτόματα πως η δημοκρατία δεν συνάδει με την ιδιοσυγκρασία του ρωσικού λαού. Η Πολιτκόφσκαγια είναι τόσο απογοητευμένη που πολλές φορές φαίνεται να αποδέχεται πως η τύχη του ρωσικού λαού καθοδηγείται από το πνεύμα της μοιρολατρίας. Η δική της όμως πορεία αντιστάθηκε σ' αυτό το πνεύμα της μοιρολατρίας, μέχρι του σημείου που οδήγησε στην εν ψυχρώ εκτέλεσή της. Αλλά και η πορεία του ρωσικού λαού σε δύσκολες ιστορικές περιόδους απέδειξε πως είναι ένας λαός που, και λόγω της διαχρονικά χαμηλής εμπιστοσύνης του προς τη θεσμική εκκλησία, πιστεύει βαθύτατα στην αυτοτέλεια του ανθρώπου. Αυτή η αυτοτέλεια αποτελεί την προϋπόθεση κάθε δημοκρατίας.

Η Πολιτκόφσκαγια ήταν η δέκατη ένατη δημοσιογράφος που δολοφονήθηκε στη Ρωσία τα τελευταία εφτά χρόνια. Ο κατάλογος συνεχίστηκε με τη δολοφονία, στις 2 Μαρτίου 2007, του Ιβάν Σαφρόνοφ, ενός δημοσιογράφου που είχε καταγγείλει τις μεθόδους της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB). Ο Ιβάν Σαφρόνοφ αγόρασε δυο κιλά πορτοκάλια και μετά ανέβηκε στο παράθυρο του φωταγωγού και πήδηξε. Ετσι περιγράφουν οι άνθρωποι του δημοκράτη προέδρου το θάνατο μιας ακόμη ενοχλητικής φωνής. Η Ρωσία είναι, μετά το Ιράκ και την Αλγερία, η τρίτη πιο «θανατηφόρα χώρα» στον κόσμο για τους δημοσιογράφους.

Αυτή τη Ρωσία των διώξεων και των πετρελαίων χαϊδεύουν δυτικοί ηγέτες αλλά και «επαναστάτες». Μερικοί μάλιστα, σαν τον Σρέντερ, δεν διστάζουν να δουλεύουν έναντι οικονομικής αμοιβής για τον Πούτιν. Οι υποστηρικτές του Πούτιν διακρίνουν σ' αυτόν τον αντίπαλο της αμερικανικής ηγεμονίας, άλλοι διακρίνουν τον σταυροφόρο της ορθοδοξίας και άλλοι απλώς τον στιβαρό ηγέτη που εγγυάται την ασφάλεια και την παγκόσμια ειρήνη. Το αντιπυραυλικό του σύστημα και οι δηλώσεις του πως μπορεί να κτυπήσει ανά πάσα στιγμή την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, αντί να προκαλέσουν τη φρίκη και την καταδίκη συνοδεύτηκαν από αισθήματα θαυμασμού και αγαλλίασης. Στους θαυμαστές δεν συμπεριλαμβάνονται μόνο οι διάφοροι Λιακόπουλοι, αλλά και μερικοί «αριστεροί», που στον αντιαμερικανισμό τους προσθέτουν και τον εθνικισμό τους.

Ο ιστός της αράχνης, πάνω στον οποίο συλλαμβάνονται οι δημοκρατικές εξελίξεις και οι πολίτες στη Ρωσία, είναι ο εθνικισμός με ισχυρές δόσεις θρησκοληψίας. Το παλίμψηστο της ιδεολογίας του σοβιετικού καθεστώτος μετά τη σταλινική παλινόρθωση συμπληρωνόταν από κομμάτια εθνικισμού, σλαβοφιλίας και κρυπτοορθοδοξίας. Αυτό που προπαγάνδιζε το σοβιετικό καθεστώς δεν ήταν η «πανανθρώπινη φιλία και αλληλεγγύη» αλλά η συνοχή της ρώσικης ψυχής. Μια ματιά στα εγχειρίδια ιστορίας της σοβιετικής εποχής πείθει. Τέτοια εγχειρίδια επιθυμούν και για τη χώρα μας «αριστεροί», ακροδεξιοί και θρησκευτικοί πατριώτες.

Αυτός ο εθνικισμός αποτελούσε και τον συνεκτικό ιστό των υπόλοιπων καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης. Εδώ σ' αυτό τον εθνικισμό μπορούμε να διακρίνουμε και τις απίστευτες διώξεις των Ρώσων πολιτών στα κράτη της Βαλτικής και την κυριαρχία των αδελφών Κατσίνσκι στην Πολωνία. Στην Πολωνία, χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, γεννάται ένα καθεστώς απόλυτου σκοταδισμού, έναντι του οποίου οι Βρυξέλλες κλείνουν τα μάτια.

Στη Δύση οι φωνές που καταγγέλλουν το Αμπού Γράιμπ πολλαπλασιάζονται, ενώ εκείνες που καταδικάζουν το καθεστώς τρόμου που επικρατεί στην Τσετσενία αλλά και στις περιοχές όπου πλειοψηφεί το μουσουλμανικό στοιχείο διαρκώς φθίνουν. Η αιτία βρίσκεται στο γεγονός πως ο σύντροφος Πούτιν πλασάρεται ως ο εκφραστής των αντιιμπεριαλιστικών αισθημάτων των λαών. Θα ήταν ανέκδοτο, αν δεν ήταν έγκλημα.

Η Πολιτκόφσκαγια με αυτό το βιβλίο μας μαθαίνει πως η δημοσιογραφία και οι διανοούμενοι δεν μπορούν να θέτουν κανένα φίλτρο στην κριτική τους έναντι του αυταρχισμού και των εθνικισμών όλων των ειδών. Αν θέλουμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμά της, οφείλουμε να μη μετατρέψουμε τη δολοφονία της σε απλό επετειακό γεγονός.