Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

ΕΛΕΝΗ ΚΕΦΑΛΑ
Μνήμη και Παραλλαγές
ΕΙΚΟΝΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΤΙΛΗΣ
ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΕΡΟΣ
«ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ», ΣΕΛ. 109

Η ποιητική συλλογή ανήκει στη σειρά «Τα Λογοτεχνικά Φύλλα» που συνοδεύουν το περιοδικό «Πλανόδιον» και στέλνονται δωρεάν στους συνδρομητές. Η 32χρονη δημιουργός, λέκτορας Λατινοαμερικανικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του St Andrews στη Σκοτία, επικαλείται τη διακειμενικότητα ως παφλάζουσα συνείδηση για να καταδυθεί στο πιο μελλοντικό άστρο του παρελθόντος, στη μνήμη. Ωστόσο, δεν ακούγεται η κατάφαση των ζώντων και τεθνεώτων προγόνων της καταγωγής της -έστω ως είσοδος στο δράμα της ζωής-, ούτε όμως τα κείμενα της αγωνίας της επίδρασης στέκονται απέναντι ως τοίχος πανύψηλος που πρέπει να υπερπηδηθεί. Τέτοιες σκηνογραφίες αποκλείονται από τη θραυσματική, τύποις τραγωδία της, με πρόλογο, πάροδο, τρία επεισόδια, τρία στάσιμα και έξοδο. Κρατάμε το «Ελεος», που ξεκαθαρίζει τις ποιητικές της προσδοκίες: «Κι αν προσμένουμε κάτι δεν είναι πα-/ρά κάποια θραύσματα λέξεων που πο-/τέ δεν πρόκειται να καταλάβουμε τι/σημαίνουν». Εννοήσατε; Λύθηκαν οι απορίες. Ο κόσμος της είναι το θραύσμα της ψηφιακής εποχής, της ταχύτατης, που πορεύεται τον δρόμο της πέρα από τα κείμενα, όταν κορυφώνεται σε ανθοδέσμες προσφοράς. Ισως η καβαφική κατά μέτωπον κρούση της Ιστορίας να λανθάνει, όπως και ο Μπόρχες ως μετρ ανακεφαλαίωσης της μνήμης του πολιτισμού, ίσως ο Βαλιέχο ή ο Καρπεντιέρ να θέτουν το ερώτημα της κρίσιμης ώρας της ταυτότητας. Μα αυτό που ακούγεται ευδιάκριτα είναι ένα πουλάκι της μοναξιάς ξενιτιάς ξεσπιτωμένο από τον Νότο που αγάπησε και αυτός εξίσου του έδειξε την ηλιοκαή προστασία του.

ΕΦΗ ΜΑΧΙΜΑΡΗ
Χαμόγελα της μοναξιάς
ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΝΑ
«ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ», ΣΕΛ. 55

Η 45χρονη της πρώτης (;) ποιητικής συλλογής έρχεται από μια συνοικία του κέντρου των Αθηνών, την Κυψέλη. Οπως γράφει, η εφηβεία της επηρεάστηκε από τη Μεταπολίτευση, τα φοιτητικά κινήματα και τη μεγάλη πολιτισμική έκρηξη. Αυτές είναι οι αποσκευές της, οι πρώτες, τις οποίες διαδέχτηκαν, πάλι με τα δικά της λόγια, «η λογική των σπουδών και της εργασίας. Και ήταν σκληρή η πραγματικότητα: απουσίες, μοναξιά, ίντριγκες, εξουσία». Μία περίπτωση όπως χιλιάδες(;), εκατοντάδες ίσως, που πίστεψαν με τον ενθουσιασμό της ζωοδότρας νεότητας, αλλά γρήγορα απογοητεύτηκαν, γιατί οι ιδέες ακόμη δεν έγιναν τροφή κι εκεί που έγιναν, χόρτασαν λαούς και συνειδήσεις. Ομως, το σχόλιό της δεν είναι κοινωνικό, γιατί είναι ο έρωτας, ο οποίος δίνει τον ρυθμό σ' αυτά τα ποιήματα ατόφιου λυρισμού, με τα φυσικά στοιχεία σαν παγανιστικά στοιχειά που στοιχειώνουν, να κάνουν καλά τη δουλειά τους. Στην περίπτωσή της, δεν έχει εκχωρήσει όλα τα υπάρχοντά της στην ψυχοβόρα απογοήτευση δεν έχουν μπει οι τίτλοι του τέλους. Ακόμη αναπνέει κι αναπνέει, όχι όπως ο παρ' ολίγον πνιγμένος βγαίνει στην επιφάνεια των κυμάτων και κολυμπά με κατεύθυνση προς την ακτή φωνάζοντας βοήθεια! Είναι η ήρεμη ενατένιση του ελληνικού φωτός, αυτά τα λιμανάκια της παλιάς Ελλάδας που όσο αντέχουν επικροτούν τα στοιχειώδη της απαλότητας της «Διάφανης στιγμής»: «Ερωτας - φως/ Αρχή τέλος/ Το πλοίο γλιστρά απαλά/ έξω από το λιμάνι/ Ετσι απαλά/ γλιστράειη ψυχή μου/ από τα χέρια σου». Ολα τα υπόλοιπα ανήκουν στην κατηγορία του συμφέροντος του σκοτεινού που μεθοδεύει τη ρήξη με τον εαυτό.

ΔΑΦΝΗ ΝΙΚΗΤΑ
Το βροχερό βαγόνι
ΦΩΤ. ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: ΑΝΤΡΕΪ ΤΑΡΚΟΦΣΚΙ
«ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ»
ΣΕΛ. 64, ευρώ 12

Δεύτερο ποιητικό βιβλίο που έρχεται από την Κύπρο της διχοτόμησης του παρελθόντος, από το παρόν της νέας επιβίωσης και από το άδηλον μέλλον της ανοιχτής πρόκλησης. Οι πρωτοπορίες την έχουν εκπαιδεύσει, αφού έχει σπουδάσει Ιστορία της Τέχνης, όμως το νησί την έχει σφραγίσει ως τόπος πολιτισμικός και ως χώρα διέλευσης νέων και ανανεούμενων ιδεών. Η αφορμή είναι ο θάνατος του πατέρα, εξού και η άδολη του συναισθήματος αφιέρωση «στη μνήμη του πατέρα μου Σόλωνα Νικήτα». Χωρίς περιττά στολίδια που δεν ταιριάζουν στο πένθος, οδηγείται κατευθείαν στο άλγος που του δίνει όνομα και μόλις του το δώσει, ανακουφίζεται: «Ξυπνάει/ η θλίψη/ στου νου/ την καμπούρα/ συν γλυκιά προδοσία». Το σκοτάδι της έχει το βέλος του χαμού του προσφιλούς προσώπου, γι' αυτό είναι εξακολουθητικά παραπονιάρικο το τραγούδι της. Σε καιρούς που απαξιώνονται τα αυτονόητα, της ζωής τα χρειώδη, η ποίηση του μακρινού χωρίς επιστροφή αποχαιρετισμού είναι από τις τελευταίες χειρονομίες ηθικού χρέους, πέρα από πολιτικές και ιδεολογίες. Οταν χαθεί το στοίχημα της ζωής από τους ανθρώπους, νεκροζώντανοι κινούνται στο εφιαλτικό ταρκοφσκικό πεδίο του «Στάλκερ». Δεν χρειάζεται να έρθει η πυρηνική καταστροφή.