Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

CARLOS FUENTES
Το κάθισμα του αετού
ΜΤΦΡ.: ΚΡΙΤΩΝ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ
«ΑΓΡΑ», ΣΕΛ. 416, ευρώ 22

Το δίπολο γύρω από το οποίο περιστρέφεται το νέο μυθιστόρημα του Φουέντες είναι το σεξ και η πολιτική - και δεν είναι η πρώτη φορά. Οπως και η ηρωίδα του, η σατανική Μαρία δελ Ροσάριο Γκαλβάν, ο συγγραφέας θεωρεί ότι η πολιτική δεν είναι παρά «δημόσια έκφραση ιδιωτικών παθών»: σ' όλα του τα βιβλία πρωταγωνιστεί, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ο τόπος του, το Μεξικό και η πολιτική του μοίρα. Αλλά ακριβώς επειδή η άσκηση της εξουσίας ανήκει μάλλον στη σφαίρα της ψυχολογίας παρά της επιστήμης τού κυβερνάν, όσοι ερωτοτροπούν μαζί της, αναλωμένοι ψυχικά από το πάθος τους, δεν διστάζουν να μετέλθουν κάθε μέσο για να το ικανοποιήσουν: μηχανορραφίες, ίντριγκες, βυζαντινισμούς, ανίερες συμμαχίες. Ενα μυθιστόρημα ίντριγκας είναι το πολυπλόκαμο μυθιστόρημα του Φουέντες, μια ευφυής, σαρκαστική, πικρή καταγραφή ποικίλων τεχνασμάτων σκευωρίας και χειραγώγησης, γραμμένο σε επιστολική μορφή, με πρότυπο τις εμβληματικές «Επικίνδυνες σχέσεις» του Ντε Λακλό. Βρισκόμαστε στο 2020. Το τηλεπικοινωνιακό σύστημα της χώρας έχει καταρρεύσει (η Κοντολίζα Ράις τιμωρεί την «απείθεια» του Μεξικανού προέδρου), οι σχέσεις της με την Αμερική βρίσκονται στο ναδίρ, η εθνική και διεθνής κρίση παραλύει τα πάντα. Ενας νωθρός, αλλά έντιμος πρόεδρος, ο συνωμότης πρωθυπουργός του, οι υπολογιστές υπουργοί του, ο εξολοθρευτής αρχηγός της Αστυνομίας, μια μοιραία γυναίκα και ο νεαρός εραστής της, προστατευόμενος και υποχείριό της, αντιπαλεύουν μανιασμένα για το «Κάθισμα του Αετού», το σύμβολο της μεξικανικής προεδρίας· με οδηγό τον Μακιαβέλι και αφορισμούς τού τύπου «Είναι πιο σίγουρο να σε φοβούνται παρά να σε αγαπούν» ή «Στην πολιτική δεν υπάρχει προδοσία που να μην μπορείς να την κάνεις, ή τουλάχιστον να τη φανταστείς», αλληλοεξοντώνονται λυσσαλέα, για τη στιγμιαία και μόνο χαρά της επικράτησης, αφού «η πολιτική είναι ένα δείπνο βαρβάρων», όπως λέει η βουλευτίνα Παουλίνα Ταρδεγκάρδα. Στο τέλος, όταν φαίνεται να έχουν όλα κριθεί, χωρίς στην πραγματικότητα να έχει κριθεί τίποτα, κατακυρώνεται επιτέλους αυτό που ήταν γνωστό από την αρχή: ότι η πολιτική είναι ένα παιχνίδι κυκλικό χωρίς τέλος, με νικητές και χαμένους σε αέναα εναλλάξιμους ρόλους. Πνευματώδες, ανησυχητικό, κωμικό, λυρικό - ένα αριστούργημα.

ΠΕΤΕΡ ΝΑΝΤΑΣ
Το τέλος ενός οικογενειακού χρονικού
ΜΤΦΡ.: ΜΑΝΟΥΕΛΑ ΜΠΕΡΚΙ
«ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ»
ΣΕΛ. 212, ευρώ 14,65

Για τα παιδιά, οι συντεταγμένες του κόσμου των ενηλίκων είναι ρευστές· χρόνος και χώρος συστέλλονται και διαστέλλονται κατά βούληση, φαντασία και πραγματικότητα χωνεύονται η μία μέσα στην άλλη, ο εαυτός και οι άλλοι δεν έχουν διακριτά όρια. Μην αναζητήσετε υπόθεση στην ιστορία του μικρού ήρωα του Ούγγρου συγγραφέα Πέτερ Νάντας (γενν. 1942) - ενός παιδιού που ζει με τους παππούδες του, μ' έναν πατέρα εξαφανισμένο σε κάποιο στρατόπεδο, «εκεί όπου γίνονται εκείνες οι ανακρίσεις», και μια γιαγιά που μασάει καραμέλες κι αγαπάει ένα βελούδινο φουστάνι - το βιβλίο αυτό είναι ένα καλειδοσκόπιο αισθήσεων και αισθημάτων. Το παιδί βιώνει τη μοναξιά κάθε παιδιού, τη σύγχυση και το θάμβος κάθε παιδιού: οι αδιάκοπες ιστορίες του παππού, οι ιριδισμοί του φωτός, οι ανοίκειες μορφές ενός εφιάλτη, ένα παιχνίδι που φτάνει να προκαλέσει δυσφορία, μια μπάλα κόκκινη με βούλες που κυλάει σ' έναν κήπο, η μυρωδιά της βενζίνης από τα ρούχα του κρατούμενου πατέρα, μια ξαφνική αγκαλιά, ο φόβος, η ερημιά, η ευφορία, ο θάνατος μπλέκονται σ' ένα κουβάρι αφηγηματικό, το οποίο ξετυλίγεται μακριά από οποιαδήποτε πλοκή. Ο κόσμος που απλώνει μπροστά στα μάτια μας το αγοράκι του βιβλίου προβάλλει αναιδώς την εκθαμβωτική του ενότητα: συνενώνει το αρχαϊκό με το σύγχρονο (οι βιβλικές εξιστορήσεις του παππού μεταλλάσσονται σε σπαράγματα αυτοβιογραφίας του από τα χαρακώματα του πρώτου πολέμου και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του δεύτερου), τις σωματικές αισθήσεις με τις περιπλανήσεις του νου, την οικιακή καθημερινότητα με τις σαρωτικές πολιτικές ανατροπές της μεταπολεμικής Ουγγαρίας, το χιούμορ με την τραγικότητα, την πληθωρική ζωή με την ακαμψία του θανάτου. Μέχρι που ο μαγικός, κυκλικός χρόνος θα εκβάλει στη στεγνή γραμμικότητα της οργανωμένης ζωής: οι παππούδες νεκροί, ο πατέρας προδότης του καθεστώτος, ο ίδιος ο αφηγητής, τρόφιμος σε ίδρυμα αναμόρφωσης, όπου θα γίνει «καινούριος άνθρωπος». Το παιδί θα μεγαλώσει, τα μάγια θα λυθούν και η ιστορία θα τελειώσει μ' ένα ουρλιαχτό. Ένα από τα πιο όμορφα και συγκινητικά βιβλία που διάβασα τελευταία.