Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Το εμπόριο όπλων, σύμφωνα με διεθνή στοιχεία, κατατάσσεται στην πρώτη θέση των νόμιμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε ολόκληρο τον κόσμο. Για το λόγο αυτόν, οι μεγαλύτερες βιομηχανίες οπλικών συστημάτων ανήκουν ουσιαστικά στα κράτη όπου εδρεύουν, χωρίς απαραίτητα να είναι κρατικές εταιρείες.

Υπάλληλοι και πωλητές των εταιρειών αυτών έχουν εμφανιστεί κατά καιρούς μεγαλόσχημοι πολιτικοί, πρωθυπουργοί κρατών, υπουργοί Αμυνας και Εξωτερικών, πρέσβεις και αξιωματούχοι μυστικών υπηρεσιών. Η διαπλοκή κυβερνήσεων και κατασκευαστών οπλικών συστημάτων είναι δεδομένη, καθώς οι μεν στηρίζουν τους δε. Οι εταιρείες στηρίζουν πολιτικούς, επιχορηγώντας οικονομικά τις καμπάνιες τους στις προεκλογικές περιόδους με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ή ευρώ και πολιτικοί στηρίζουν τις εταιρείες, ασκώντας τεράστιες πιέσεις προς τις χώρες - πελάτες, να αγοράσουν τα συστήματα που στην ουσία αντιπροσωπεύουν.

Καλός πελάτης είναι αυτός που ψωνίζει, ανεξάρτητα από το αν έχει χρήματα ή όχι. Η διάθεση μόνο αρκεί για τις μεγάλες εταιρείες οπλικών συστημάτων. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει ούτε ένα ευρώ, υπάρχουν τα χαμηλότοκα δάνεια που δίνουν οι κυβερνήσεις των χωρών με αμυντικές βιομηχανίες για να ...διευκολύνουν τις φτωχές χώρες-πελάτες, καθώς και η αυτοχρηματοδότηση των εταιρειών. Το μόνο που χρειάζεται να έχει κανείς είναι μια εγγυητική επιστολή της κεντρικής τράπεζας της χώρας του.

Η Ελλάδα αποτελεί τον υπ' αριθμόν έναν ευρωπαϊκό πελάτη των μεγάλων πολεμικών βιομηχανιών. Ακολουθεί η Τουρκία, και μακράν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ελληνικού υπουργείου Αμυνας, τα τελευταία χρόνια ξοδεύαμε το 4,1% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες, χωρίς να υπολογίζονται οι αποπληρωμές των δανείων. Την ίδια ώρα, στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ, οι αμυντικές δαπάνες κυμαίνονται από 1,2% του προϋπολογισμού μέχρι και 3,8%, με στόχο να μειωθούν κάτω από το 1%.

Από το 1998 μέχρι και το 2003 μόνο οι μεγάλες προμήθειες που έγιναν από την Ελλάδα έφτασαν στο ποσό των 17,4 δισεκατομμυρίων ευρώ με αναγωγή σε σημερινές τιμές. Οι κυβερνήσεις εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρον το ποσό αυτό για να αποκομίσουν πέραν της αμυντικής ισχύος και πολιτικά οφέλη στην εξωτερική πολιτική.

Για τον λόγο αυτόν, η εξοπλιστική πίτα είχε μοιραστεί ώστε κανείς να μην έχει παράπονο. Το ποσοστό που παίρνει κάθε χώρα, η οποία διαθέτει πολεμική βιομηχανία, είναι ανάλογο της ισχύος που διαθέτει και το πόσο μπορεί να επηρεάσει το μέλλον της χώρας - πελάτη. Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει πρώτη χώρα στη λίστα τις ΗΠΑ. Οι αμερικανικές εταιρείες, από το 1998 μέχρι και το 2003, απέσπασαν το 32% των ελληνικών προμηθειών, που αντιστοιχεί σε 5,5 δισ. ευρώ. Αν και το ποσοστό μπορεί να «ακούγεται» μεγάλο, είναι σχετικά μικρό αν σκεφτεί κανείς ότι πριν από 15 χρόνια το ποσοστό των ελληνικών εξοπλισμών που έπαιρναν αμερικανικές εταιρείες έφθανε και το 80%.

Η ευρωπαϊκή προοπτική της Ελλάδας και η ένταξή της στην Ε.Ε. δημιούργησε και άλλους πόλους εξάρτησης. Οικονομικά, η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα δρώμενα στην Ευρώπη και τις αποφάσεις των συμβουλίων για ενίσχυση των ασθενέστερων χωρών, τα λεγόμενα κοινοτικά πλαίσια στήριξης.

Παράλληλα, τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., διαπιστώνοντας την αμυντική τους εξάρτηση από τις ΗΠΑ και κατά συνέπεια την αδυναμία τους να εναντιωθούν στις αποφάσεις της Αμερικής, όπως ο πόλεμος στην Γιουγκοσλαβία και η εισβολή στο Ιράκ, αποφάσισαν να δημιουργήσουν τη δική τους αμυντική βιομηχανία, επιβάλλοντας στην ουσία στις χώρες-μέλη να υποστηρίξουν τις ευρωπαϊκές εταιρείες κατασκευής οπλικών συστημάτων.

Υπό το κράτος των νέων συσχετισμών και πιέσεων, οι ελληνικές κυβερνήσεις μείωσαν το ποσοστό των ΗΠΑ και περιέλαβαν στην εξοπλιστική πίτα και τις ευρωπαϊκές χώρες. Την πενταετία '98-'03 σε γερμανικές εταιρείες δόθηκαν προμήθειες 3,6 δισ. ευρώ, ποσοστό 21% του συνόλου των αμυντικών δαπανών. Στη Γαλλία το 14%, δηλαδή 2,4 δισ. ευρώ. Στη Ρωσία ποσοστό 6%, που αναλογεί σε 1,04 δισ. ευρώ, στην Ολλανδία και στη Βρετανία ποσοστό 3%, δηλαδή από 523,03 εκατομμύρια ευρώ. Οι ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες εισέπραξαν ποσοστό 11%, ήτοι 1,9 δισ. ευρώ και το υπόλοιπο 10%, που μεταφράζεται σε 1,7 δισ. ευρώ, μοιράστηκαν άλλες χώρες όπως οι Ιταλία, Σλοβακία, Καναδάς κ.ά.

Η κατάσταση σήμερα

Οι διπλωμάτες που επισκέπτονται το Πεντάγωνο κρατούν μικρό καλάθι, γιατί γνωρίζουν τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες για το 2005 και το 2006. Η απόφαση για αλλαγή του τρόπου δήλωσης των αμυντικών δαπανών, που έλαβε η κυβέρνηση στο πλαίσιο της «απογραφής», χαρακτηρίζεται από τους γνώστες ως τραγική και η πρώτη επίπτωση είναι ότι στη ΓΓΟΣΑΕ -Γενική Διεύθυνση για τους εξοπλισμούς- προσπαθούν να μεταθέσουν δαπάνες του 2005 στα επόμενα έτη για τουλάχιστον 4 μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα!

Ελλείψει χρημάτων, η κυβέρνηση προσανατολίζεται στην προμήθεια μεταχειρισμένων οπλικών συστημάτων ή συστημάτων που αποσύρονται από τις χώρες τους. Οι διπλωμάτες και οι αντιπρόσωποι οπλικών συστημάτων μιλάνε βέβαια για «οικονομικότερες» εναλλακτικές λύσεις αλλά κρύβουν την πραγματικότητα. Εάν υλοποιηθούν αυτές οι σκέψεις της κυβέρνησης, σε λίγα χρόνια θα αρχίσει ο χορός των εκσυγχρονισμών, των αναβαθμίσεων, της αγοράς ανταλλακτικών, προς δόξαν των αντιπροσώπων που καταγγέλλαμε τόσα χρόνια.

Η επιχειρηματικο-διπλωματική μάχη έχει επικεντρωθεί σήμερα στα μαχητικά αεροσκάφη. Είναι γνωστό ότι έως το 2009-10 θα αποσυρθούν περίπου 100 μαχητικά αεροσκάφη (Α7 και μη αναβαθμισμένα F-4), τα οποία πρέπει σταδιακά να αντικατασταθούν. Ο προγραμματισμός της προηγούμενης κυβέρνησης υπό το βάρος των ευρωπαϊκών πιέσεων ήταν η προμήθεια 4ης γενιάς «EUROFIGHTER» (απόφαση ΚΥΣΕΑ, Μάιος 2001, με υλοποίηση για μετά το 2005 λόγω κόστους). Για την απόφαση αυτή είχαν εκφραστεί έντονες αντιρρήσεις από την τότε αντιπολίτευση και σημερινή κυβέρνηση, κυρίως για τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν.

Υποκύπτοντας στις αμερικανικές πιέσεις, η κυβέρνηση της Ν.Δ. εμφανίζεται να προωθεί την ενδιάμεση λύση της αγοράς 20 F-16 με δικαίωμα επέκτασης της αγοράς για άλλα 20, με σκοπό την κάλυψη άμεσων αναγκών, και παράλληλα να μεταθέσει στο μέλλον την απόφαση για τον τρόπο προμήθειας του «EUROFIGHTER». Η πρόθεση αυτή της ελληνικής κυβέρνησης έχει ήδη προκαλέσει την αντίδραση των ευρωπαϊκών κρατών που μετέχουν στην κατασκευή του Ευρωμαχητικού, καθώς πριν από την υλοποίηση του αεροσκάφους είχε ζητηθεί και είχε διασφαλιστεί η υποστήριξη του προγράμματος από όλες τις χώρες της Ευρώπης.

Αλλά και στρατιωτικά η απόφαση αυτή δεν εξυπηρετεί τις επιχειρησιακές απαιτήσεις τής Πολεμικής Αεροπορίας. Κι αυτό, διότι η Τουρκία σήμερα αναβαθμίζει της 3ης γενιάς F-16 και εντάσσεται για προμήθεια στο 4ης γενιάς αεροσκάφος. Αυτό θα έχει ως συνέπεια σύντομα η χώρα μας να βρεθεί παρασάγγες πίσω στην ισορροπία στον αέρα, αντιμετωπίζοντας τα τέταρτης γενεάς τουρκικά αεροσκάφη με τρίτης γενεάς ελληνικά.

Από την άλλη πλευρά, οι χώρες της Ευρώπης πιέζουν με κάθε τρόπο να αλλάξει η επιλογή αυτή της κυβέρνησης και να προχωρήσει σε διεθνή διαγωνισμό για νέο αεροσκάφος, με τη συμμετοχή όλων των ευρωπαϊκών αεροσκαφών που υπάρχουν αυτή τη στιγμή (EUROFIGHTER, RAFAL, GRIPPEN).

Στρατιωτικοί αναλυτές στα διεθνή φόρα εκφράζουν την ανησυχία τους για το κατά πόσον οι συζητήσεις που έχει η κυβέρνηση, ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Αμυνας το τελευταίο διάστημα, σε διακρατικό επίπεδο, με τη Γερμανία για το Eurofighter, είναι ειλικρινείς και αν επίκειται κάποια συμφωνία για προμήθεια χωρίς διαγωνισμό, με βάση την παλαιότερη απόφαση του 2001. Διπλωματικοί κύκλοι ασχολούμενοι με τις αμυντικές προμήθειες δεν διστάζουν να λένε και να γράφουν στις αναφορές τους ότι η κυβέρνηση της Ελλάδας επιδιώκει να ρίξει στάχτη στα μάτια των Ευρωπαίων εταίρων για το θέμα του Ευρωμαχητικού. Οπως αναφέρουν στις εκθέσεις τους, δεν υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα οι οικονομικοί πόροι για την αγορά δύο τύπων αεροσκαφών (60 έως 90 F-16 και 40 έως 60 Eurofighter). Υπογραμμίζουν μάλιστα, ότι για να γίνει αυτό που υποστηρίζει η κυβέρνηση, θα πρέπει να χρεωθεί η Ελλάδα μέχρι το 2020 για τις προμήθειες αυτές συνολικό ποσό 6 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου όσο το σύνολο του νέου πενταετούς εξοπλιστικού προγράμματος 2008-13, κάτι που δεν είναι εφικτό.

Οι Αμερικανοί, με αντάλλαγμα κάποιες «θετικές» παρεμβάσεις στα εθνικά θέματα (τύπου ονομασίας της FYROM) προωθούν τη λύση για άμεση προμήθεια F-16 με στόχο τη μετάθεση του διαγωνισμού και της προμήθειας του 4ης γενιάς αεροσκάφους για χρόνο που θα είναι διαθέσιμο το δικό τους (JSF), έτσι ώστε να αποκλειστεί ευρωπαϊκή λύση.

Οι Γερμανοί και τα άλλα μέλη της ευρωπαϊκής κοινοπραξίας πιέζουν την κυβέρνηση για απόφαση τώρα, έχοντας τη δυνατότητα διευκόλυνσης της Ελλάδας σε θέματα χρηματοδότησης από το 4ο ΚΠΣ αλλά και προσφοράς υψηλής και πραγματικής συμπαραγωγής, ενδεχομένως και θετικών παρεμβάσεων για το Κυπριακό. Είναι όμως γνωστό ότι το τελευταίο διάστημα η Τουρκία έχει μοιράσει αφειδώς υποσχέσεις για αγορά οπλικών συστημάτων από την Ευρώπη, και ειδικά από τη Γερμανία, γεγονός που δυσχεραίνει τη θέση της χώρας μας.

Οι Γάλλοι, παρά τα προβλήματα παραλαβής με το MIRAGE 2000-5, έχουν αναπτερωμένο ηθικό μετά την απόφαση της Σιγκαπούρης για διατήρηση του RAFAL στη διαδικασία επιλογής μαχητικού και αποκλεισμού του EUROFIGHTER, καθώς και την πιθανή απόφαση της Σαουδικής Αραβίας για προμήθεια 50 RAFAL.

Οι στόχοι των κατασκευαστών και των κυβερνήσεών τους είναι σαφείς. Ασαφές όμως παραμένει το αν η κυβέρνηση διαθέτει στόχους σε διπλωματικό επίπεδο, τους οποίους θα εξυπηρετήσει με τις επιλογές της στα εξοπλιστικά, και κατά πόσο θα μπορέσει να διατηρήσει τις λεπτές ισορροπίες μεταξύ των εταίρων, φίλων και συμμάχων.