Ελευθεροτυπία - Επικίνδυνοι καιροί: ο πόλεμος ΗΠΑ

Το χρόνο αυτό, απ' όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στο Ιράκ, οι προβλέψεις αρκετών αναλυτών αποδείχτηκαν ακριβείς, ιδίως αναφορικά με τις επιπτώσεις του κύκλου της βίας που γεννά βία. Αλλά, επακόλουθα όμως, προκαλούν έκπληξη. Στρέφοντας τη ματιά μας στο παρελθόν θα ανακαλύψουμε λιγότερη αγριότητα και περισσότερη δημοκρατία.

Οταν ξεκίνησε ο πόλεμος στο Ιράκ, γενική ήταν η εκτίμηση ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε διάδοση των όπλων μαζικής καταστροφής και τρομοκρατία, η κυβέρνηση Μπους όμως θεώρησε ασήμαντους αυτούς τους κινδύνους μπροστά στην προοπτική να πάρει τον έλεγχο του Ιράκ και να ριζώσει τη νόρμα του «προληπτικού» πολέμου.

Αντιδρώντας στην κλιμακούμενη στρατιωτικοποίηση των ΗΠΑ, η Ρωσία προχώρησε σε δραματική αύξηση των επιθετικών στρατιωτικών δυνάμεών της, ενώ άλλα κράτη, που θεωρούν εαυτά δυνάμει στόχους, αντιδρούν με τα διαθέσιμα μέσα τους: τρομοκρατία για εκδίκηση ή αποτροπή και προσπάθειες ανάπτυξης όπλων μαζικής καταστροφής (ΟΜΚ), όπως οι υποψίες θέλουν το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα να πράττουν.

Μαζί με τη Μαδρίτη, η λιτανεία του τρόμου μετά την 11η Σεπτεμβρίου περιλαμβάνει τη Βαγδάτη, το Μπαλί, την Καζαμπλάνκα, την Κωνσταντινούπολη, την Τζακάρτα, την Ιερουσαλήμ, τη Μομπάσα, τη Μόσχα και το Ριάντ. Αργά ή γρήγορα, η τρομοκρατία και τα ΟΜΚ δεν αποκλείεται να βρεθούν στα ίδια χέρια με τρομακτικές συνέπειες.

Σοβαροί αναλυτές απέρριψαν τους φημολογούμενους δεσμούς του Ιράκ με την Αλ Κάιντα και ποτέ δεν βρέθηκαν πειστικές αποδείξεις. Σήμερα, όμως, είναι πέραν πάσης αμφιβολίας ότι το Ιράκ για πρώτη φορά έχει γίνει «καταφύγιο τρομοκρατών», όπως το περιέγραψε η Τζέσικα Στερν, ειδική σε θέματα τρομοκρατίας στο Χάρβαρντ, με άρθρο της που δημοσιεύτηκε στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» μετά το βομβαρδισμό του κεντρικού κτιρίου του ΟΗΕ στη Βαγδάτη, τον περασμένο Αύγουστο.

Ο «προληπτικός πόλεμος» αποτελεί ευφημισμό της επίθεσης κατά βούληση. Αυτό ακριβώς το δόγμα και όχι μόνο η εφαρμογή του στο Ιράκ είναι που ξεσήκωσε τις ογκώδεις και χωρίς προηγούμενο διαμαρτυρίες κατά της εισβολής. Η προαναφερθείσα αντίδραση αποτελεί τεκμήριο ότι το δόγμα θα εφαρμοστεί εκ νέου.

Ενας στυγερός τύραννος αποπέμφθηκε και τερματίστηκε το καθεστώς των φονικών κυρώσεων που ανάγκαζαν τους Ιρακινούς να στηρίζονται πάνω του για την επιβίωσή τους.

Ηέρευνα του Ντέιβιντ Κέι δεν υποβάθμισε μόνο τους ισχυρισμούς που αφορούσαν τα ιρακινά ΟΜΚ, αλλά αποκάλυψε και πόσο εύθραυστη ήταν η εξουσία του Σαντάμ τα τελευταία χρόνια. Απέκτησε έτσι μεγαλύτερη βαρύτητα η άποψη δυτικών που γνώριζαν καλύτερα το Ιράκ -των συντονιστών του ΟΗΕ για ανθρωπιστικές υποθέσεις, Ντένις Χάλιντεϊ και Χανς φαν Σπόνεκ- ότι εάν οι κυρώσεις δεν είχαν στόχο τον άμαχο πληθυσμό, οι Ιρακινοί θα μπορούσαν να είχαν ανατρέψει τον Σαντάμ.

Τον περασμένο Απρίλιο, όπως έδειξαν δημοσκοπήσεις, οι Αμερικανοί εξέφρασαν την άποψη ότι ο ΟΗΕ, και όχι οι ΗΠΑ, θα έπρεπε να έχει την κύρια ευθύνη για την πολιτική και οικονομική ανοικοδόμηση του Ιράκ κατά τη μεταπολεμική περίοδο.

Προκαλεί έκπληξη η αποτυχία της αμερικανικής κατοχής στο Ιράκ, αν ληφθούν υπ' όψιν η ισχύς και οι πόροι των ΗΠΑ, το γεγονός ότι οι κυρώσεις είχαν τερματιστεί και ο τύραννος είχε αποπεμφθεί, αλλά και η απουσία ουσιαστικής εξωτερικής στήριξης μιας αντίστασης.

Εν μέρει, εξαιτίας αυτής ακριβώς της αποτυχίας, η κυβέρνηση Μπους ανέκρουσε πρύμνα και στράφηκε στον ΟΗΕ για βοήθεια. Παραμένει, ωστόσο, εν αμφιβόλω αν το Ιράκ μπορεί να υπάρξει κάτι παραπάνω από πελατειακό κράτος των ΗΠΑ.

ΗΟυάσιγκτον οικοδομεί στο Ιράκ τη μεγαλύτερη -παγκοσμίως- διπλωματική αποστολή με 3.000 άτομα προσωπικό, όπως έγραψε τον Ιανουάριο στην «Ουάσιγκτον Ποστ» ο Ρόμπιν Ράιτ. Πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι η μεταβίβαση της κυριαρχίας θα είναι περιορισμένη. Το συμπέρασμα ενισχύεται αν ληφθεί υπ' όψιν η επιμονή των ΗΠΑ στο δικαίωμά τους να διατηρήσουν στο Ιράκ στρατιωτικές βάσεις και δυνάμεις, καθώς και οι εντολές του Πολ Μπρέμερ να είναι ανοιχτή η οικονομία σε εξαγορές από το εξωτερικό, προϋπόθεση που κανένα κυρίαρχο κράτος δεν θα αποδεχόταν.

Ενα από τα πιο ξεκάθαρα μαθήματα της οικονομικής ιστορίας είναι ότι η απώλεια του ελέγχου στην οικονομία περιορίζει δραστικά την πολιτική κυριαρχία, αλλά και τις προοπτικές υγιούς οικονομικής ανάπτυξης.

Η απαίτηση των Ιρακινών για δημοκρατία και για κάτι παραπάνω από ονομαστική κυριαρχία υποχρέωσαν τις ΗΠΑ να παραιτηθούν από την προσπάθεια επιβολής μιας κυβέρνησης που η Ουάσιγκτον δεν θα μπορεί να ελέγξει.

Η κυβερνητική αλλαγή στην Ισπανία, που ακολούθησε τις επιθέσεις στη Μαδρίτη, αποτυπώνει εν μέρει την απόρριψη από τον ισπανικό λαό της προσέγγισης Μπους - Μπλερ - Αθνάρ η οποία θεωρεί πως η τρομοκρατία αντιμετωπίζεται με την εισβολή και την κατοχή του Ιράκ.

Τον Δεκέμβριο, σφυγμομέτρηση των PIPA/Knowledge Networks έδειξε ότι ο πληθυσμός των ΗΠΑ σε μικρό ποσοστό υποστηρίζει τις προσπάθειες της κυβέρνησης να διατηρήσει ισχυρή και μόνιμη στρατιωτική και διπλωματική παρουσία στο Ιράκ. Στις ΗΠΑ, η ανησυχία του κόσμου για τον πόλεμο και την κατοχή έχουν μάλλον να κάνουν με αμφιβολίες περί το δίκαιο της αιτίας του πολέμου.

Οι προεδρικές εκλογές μπορεί να αποδειχτούν σημείο-καμπή. Το αμερικανικό πολιτικό φάσμα είναι πολύ περιορισμένο και ο κόσμος ξέρει ότι οι εκλογές αγοράζονται. Ο Τζον Κέρι ορθώς λέγεται ότι Μπους-οφέρνει.

Μερικές φορές όμως, η επιλογή ανάμεσα στις δύο πτέρυγες αυτού που αποκαλείται επιχειρηματικό κόμμα των ΗΠΑ μπορεί να κάνει τη διαφορά. Στις επόμενες εκλογές, όπως και σ' εκείνες του 2000.

Αυτό ισχύει στο εσωτερικό πεδίο, αλλά και στις διεθνείς σχέσεις. Οι άνθρωποι που περιβάλλουν τον Μπους έχουν ριζωμένο στόχο να ανατρέψουν ό,τι κερδήθηκε με λαϊκούς αγώνες τον προηγούμενο αιώνα. Μεταξύ των στόχων τους είναι η υγεία, η ασφάλεια της απασχόλησης και η σταδιακή φορολόγηση. Η προοπτική μιας κυβέρνησης που θα υπηρετεί τα συμφέροντα του λαού αποσυντίθεται.

Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράκ ο κόσμος μας έχει γίνει πιο επικίνδυνος. Οι αμερικανικές εκλογές μάς φέρνουν μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Σε τούτο το αμερικανικό σύστημα απέραντης ισχύος, οι μικρές διαφορές μπορεί να μεταφραστούν σε μεγάλα αποτελέσματα με μακροπρόθεσμες συνέπειες.

*Καθηγητής γλωσσολογίας στο ΜΙΤ και συγγραφέας του πρόσφατα εκδοθέντος έργου «Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance».

© 2004, Noam Chomski. Distributed by New York Times Syndicate