Ο Θανάσης Καράβατος μας συστήνει την ψυχαναλυτική σειρά Προσεγγίσεις («Εξάντας»)
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ
-Διευθύνετε (εξ αδιαιρέτου με τον Θανάση Τζαβάρα) την επιστημονική σειρά Τρίαψις Λόγος και μόνος την εκλαϊκευτικότερη σειρά Προσεγγίσεις. Πόσο στεγανά είναι τα όρια ανάμεσα στον αναγνώστη της μιας ή της άλλης σειράς;
«Καθόλου στεγανά. Οι σειρές λειτουργούν συμπληρωματικά, απευθυνόμενες στους ειδικούς του χώρου "Ψ" και στο ευρύ κοινό που θέλει να τον γνωρίσει με εγκυρότητα και κριτικό πνεύμα. Τη διαφορετικότητα την εντοπίζω στην ευρύτερη θεματική της νεότερης σειράς και στον ευσύνοπτο τρόπο με τον οποίο την προσφέρει. Πρόκειται για διαφορά κατασκευής, εννοώ το σχήμα "τσέπης" που επέλεξα για τις Προσεγγίσεις -σχήμα με ιστορία και στο χώρο των επιστημονικών εκδόσεων (στη Γαλλία π.χ.)- κάτι που ασφαλώς κάνει πιο "ανάλαφρη" την έκδοση. Προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και η αισθητική του εξωφύλλου, που δεν ακολουθεί το σταθερό εξώφυλλο μιας απόλυτα εξειδικευμένης σειράς, αλλά παραλλάσσει ακολουθώντας το θέμα, άμεσα ή υπαινικτικά. Αν όλα αυτά προσδίδουν κάποιον "εκλαϊκευτικό" χαρακτήρα, ας προσθέσω ότι οι Προσεγγίσεις, απευθυνόμενες σε ευρύτερο κοινό, επιζητούν την απλότητα αποφεύγοντας, ελπίζω, την απλοϊκότητα».
- Θεωρείτε ότι το φαινόμενο Γιάλομ βοηθάει ή όχι στην εξοικείωση του μεγάλου κοινού με τη γλώσσα και τους στόχους της ψυχανάλυσης;
«Είναι γνωστή από παλιά η διάχυση μιας κάποιας "ψυχανάλυσης" μέσα από τα μυθιστορήματα του Καραγάτση. Η περίπτωση του Γιάλομ διαφέρει, καθώς ο συγγραφέας είναι και επιστήμων. Στον τόπο μας, όμως, έγινε γνωστός από τη θέση του συγγραφέα. Εστω κι έτσι, όντως ο Γιάλομ βοηθάει στην εξοικείωση που αναφέρετε, αν και οι διαστάσεις "φαινομένου" που πήρε η προσφορά του κρύβουν και αρνητικά σημεία, πρώτα και κύρια ότι ως τέτοιο μπορεί να είναι και παροδικό».
- Στις μεσαίες και ανώτερες οικονομικά τάξεις παρατηρείται μια αύξηση των ανθρώπων που καταφεύγουν στο ντιβάνι για να τα βρουν με τον εαυτό τους. Επίσης υπάρχει μια εξαπλούμενη αποενοχοποίηση της ανάγκης καταφυγής σε κάποιον αναλυτή. Σ' αυτό το φαινόμενο πιστεύετε ότι συμβάλλουν και σειρές σαν αυτές που συντονίζετε;
«Η κυκλοφορία σχετικών με την ψυχανάλυση βιβλίων "διευκολύνει", προφανώς, τη δημιουργία γενικότερου κλίματος, εντός του οποίου με μεγαλύτερη άνεση προσφεύγει κάποιος σε μια αναλυτική διαδικασία, όταν έχει αναδυθεί το ανάλογο αίτημα. Με αυτόν τον έμμεσο τρόπο συμβάλλουν και οι δικές μας σειρές».
- Η ανάγκη των ψυχιάτρων, των ψυχαναλυτών και των ψυχολόγων να κατεβούν από την έδρα, να εγκαταλείψουν (προς στιγμήν) το προσκέφαλο του αναλυόμενου, να απομακρυνθούν από τις κλειστές συνεδρίες και να αποταθούν στον απλό αναγνώστη, στον άνθρωπο που υποφέρει και ζητάει απαντήσεις, μαρτυράει ίσως και μια ανάγκη ενός αμεσότερου διαλόγου;
«Η ανάγκη ήταν πρώτα παιδευτική εντός του χώρου μας και ύστερα ανάγκη αντιπαράθεσης -δείχνοντας άλλον δρόμο- προς τις αφέλειες κάποιων ψευδο-επιστημονικών προτάσεων που κυκλοφορούσαν μέσα από ανθούσες "κυκλοφοριακά" εκδόσεις. Το σημειώναμε στο προγραμματικό μας κείμενο που ακόμα συνοδεύει τα βιβλία της σειράς Τρίαψις Λόγος. Εμμεσα λοιπόν αποταθήκαμε και εμείς στον απλό αναγνώστη, μόνο που εκείνος προτίμησε για καιρό τις εύκολες και ετοιμοπαράδοτες "απαντήσεις". Κάτι έχει αλλάξει ασφαλώς έκτοτε... Από ανάλογη παιδευτική ανάγκη δημιουργήθηκαν και οι Προσεγγίσεις. Προεκτείνοντας δηλαδή την ακόλουθη βασική μου αρχή: χρειάζεται να βρεθούμε τόσο εντός όσο και εκτός της ψυχιατρικής κι ακόμα να αναζητήσουμε στον κοντινό μας περίγυρο τα εφαπτόμενα συγγενικά της πεδία. Μας χρειάζεται ο ιατρικός λόγος, όπως και ο λόγος της τέχνης, της ιστορίας και της φιλοσοφίας. Αυτή την ευρύτητα της θεματολογίας ...προσεγγίζουμε, απευθυνόμενοι στους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας και στο κοινό που θέλει να είναι ενημερωμένο».
- Πώς κρίνετε το επίπεδο του ψυχαναλυτικού λόγου στον τόπο μας, τόσο σε επίπεδο πανεπιστημιακό (από την πανεπιστημιακή εμπειρία σας) όσο και σε επίπεδο καθημερινής πρόσληψης;
«Ενδιαφέρουσα εισαγωγή στο θέμα είναι το βιβλίο της Λένας Ατζινά Η μακρά εισαγωγή της ψυχανάλυσης στην Ελλάδα, στη σειρά Τρίαψις Λόγος. Το Πανεπιστήμιο (οφείλει να) είναι χώρος ελεύθερης διδασκαλίας, όπως και χώρος που (πρέπει να) αποκλείει τους αποκλεισμούς. Μέσα σε αυτό το πολυφωνικό πανεπιστημιακό πλαίσιο η ψυχανάλυση μπορεί να διατυπώνει σήμερα το λόγο της, κυρίως όμως οφείλει να αναπτύσσεται μέσα από τις δικές της Εταιρείες και τα δικά της περιοδικά. Η ανάπτυξη αυτή δεν μπορεί να αγνοεί το γεγονός ότι σήμερα διαπιστώνεται μια "αδυναμία" των επιμέρους επιστημονικών θεωρήσεων να συγκροτήσουν επαρκή ενιαία θεωρία περί ψυχισμού. Η πραγματικότητα αυτή αντιστοιχεί στην ετερογένεια του χώρου της ψυχοπαθολογίας: το απότοκο μιας εγκεφαλικής βλάβης παραλήρημα διαφέρει από την παραληρηματική παραγωγή στη σχιζοφρένεια που σχετίζεται με την ιστορία του υποκειμένου και εκφράζει την ανατροπή της ύπαρξής του. Από αυτό το γεγονός απορρέουν και οι ποικίλες θεραπευτικές προτάσεις, ανάμεσα τους και οι ψυχοθεραπείες. Ανάγκη μιας προσθήκης: ενώ έχει παρέλθει η πάλαι ποτέ ψυχαναλυτική αλαζονεία, "κινδυνεύουμε" τώρα από την αντίστοιχη των νευροεπιστημών.
- Ποιοι είναι οι επόμενοι τίτλοι και των δύο σειρών;
«Ο επόμενος τίτλος στον Τρίαψι θα είναι ο 20ός στις εκδόσεις "Εξάντας", και δεν ήθελα να τον προσδιορίσω από τώρα, καθώς δεν έχουμε με ακρίβεια καταλήξει. Στις Προσεγγίσεις: Αλεξάνδρα Τσουκάτου Η έννοια του μύθου. Από το άτομο στην οικογένεια και την κοινωνία, Θανάσης Καράβατος Ο Ροΐδης και οι νευροεπιστήμες του 19ου αιώνα, Αλεξάνδρα Ρασιδάκη Οψεις τού περί μελαγχολίας λόγου».