Ελευθεροτυπία - Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

Υπάρχουν δύο είδη κρατών: κράτη τα οποία αναγνωρίζουν τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων «αλλοεθνών» που διέπραξαν στο παρελθόν και τα κράτη εκείνα τα οποία αποσιωπούν συνειδητά (αν δεν εξωραΐζουν...) ανάλογες πράξεις.

Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν πολλές χώρες της Δύσης -όπως οι σκανδιναβικές, η Ολλανδία, οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία κ.ά. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν χώρες όπως η Σερβία, η Ελλάδα, η Τουρκία και πολλές άλλες, όπου κάθε προσπάθεια κριτικής αντιμετώπισης πτυχών του παρελθόντος αντιμετωπίζεται ως πράξη «ενδοτισμού» και επισύρει τη γενική κατακραυγή.

Μπιλ Κλίντον

Μερικά παραδείγματα από την πρώτη ομάδα: Η δήλωση του Αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον όταν ήρθε στην Ελλάδα το 1999, με την οποία αναγνώριζε την υποστήριξη των ΗΠΑ στο χουντικό καθεστώς και ζητούσε συγγνώμη. Παραμένοντας στις ΗΠΑ, η πρόσφατη απόφαση της αμερικανικής Βουλής να ζήτησει επίσημα συγγνώμη από τους κατοίκους της Χαβάης για την ανατροπή της μοναρχίας το 1893. Επίσης, παλαιότερα, η συγγνώμη που είχαν ζητήσει οι αμερικανικές αρχές από τους Ιάπωνες που είχαν κρατηθεί σε στρατόπεδα κατά την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και η παροχή αποζημιώσεων.

Τόνι Μπλερ

Στη Βρετανία ο πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ ζήτησε συγγνώμη από τους Ιρλανδούς για την αδιαφορία της χώρας του για τους Ιρλανδούς που πέθαναν κατά τη διάρκεια του Λιμού της Πατάτας το 1840. Επίσης η πρόσφατη υιοθέτηση από το γαλλικό Κοινοβούλιο ενός ψηφίσματος που ανέφερε ότι: «Το εμπόριο σκλάβων στον Ατλαντικό και τον Ινδικό Ωκεανό που στρεφόταν από τον 15ο αιώνα και μετά εναντίον των Αφρικανών, Αμερικανοϊνδιανών και Ινδιάνων, συνιστά έγκλημα κατά της ανθρωπότητας». Επίσης η συνεργασία των γαλλικών αρχών (και όχι μόνο...) με τους Γερμανούς στην εξόντωση των Γαλλοεβραίων είναι ένα γενικώς αναγνωρισμένο γεγονός, όπως και η χρήση βασανιστηρίων στον πόλεμο της Αλγερίας.

Ιωάννης Παύλος ο Β'

Ακόμα και η Καθολική Εκκλησία- που δεν φημίζεται για το κριτικό της πνεύμα -ακολουθεί το πνεύμα της εποχής. Ετσι έχει ζητήσει συγγνώμη, μεταξύ άλλων, για τον τρόπο που συμπεριφέρθηκε στον Γαλιλαίο, στους Εβραίους και στους Τσιγγάνους. Μάλιστα, όπως όλοι γνωρίζουμε, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο Β' ζήτησε συγγνώμη από τους Ορθοδόξους για την καταστροφή της Κωνσταντινούπολης πριν από 800 χρόνια, κατά τη διάρκεια της Δ' Σταυροφορίας. Επίσης πρόσφατα στις ΗΠΑ το Εθνικό Συμβούλιο των Εκκλησιών ζήτησε συγγνώμη από τους Ινδιάνους για το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι ανακάλυψαν τη χώρα τους και έκλεψαν τη γη τους. Τα παραδείγματα βρίθουν.

Στην άλλη πλευρά, υπάρχουν χώρες που όχι απλώς αρνούνται να αναγνωρίσουν τις «σκοτεινές κηλίδες» του παρελθόντος, αλλά όπου επιπλέον κάθε τέτοια προσπάθεια αντιμετωπίζεται ως εγκληματικός «ενδοτισμός». Μια τέτοια χώρα είναι η Τουρκία, όπου οι δικαστικές και άλλες ταλαιπωρίες όλων όσοι έχουν ασχοληθεί με π.χ. το θέμα της γενοκτονίας των Αρμενίων -όπως οι συγγραφείς Ορχάν Παμούκ και Ελιφ Σαφάκ- είναι γνωστές και δεν χρήζουν επανάληψης. Στην Ιαπωνία πάλι οι αρχές, σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό, «καθαρίζουν» από τα βιβλία της Ιστορίας οποιαδήποτε αναφορά στα εγκλήματα που διέπραξε ο στρατός τους στην Ασία -όπως, π.χ., τον λεγόμενο «βιασμό της Νανκίν», δηλαδή την εξόντωση δεκάδων χιλιάδων Κινέζων το 1937. Στην ίδια κατηγορία ανήκει και η Ελλάδα: Τα «εγκεκριμένα» ιστορικά βιβλία περιέχουν απλώς μια αγιογραφία της «πορείας τους έθνους», ενώ, όπως έδειξε η πρόσφατη ιστορία με το σχολικό εγχειρίδιο, ακόμα και ανεπαίσθητες αποκλίσεις από το επίσημο μοντέλο απαγορεύονται αυστηρά. «Η αντίληψη των περισσοτέρων Ελλήνων για την ιστορία της χώρας τους», αναφέρει ο γνωστός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ «εξακολουθεί να επικεντρώνεται στη συνέχεια από τον Μέγα Αλέξανδρο στην Επανάσταση του 21». Παράλληλα, κριτικές μονογραφίες, όπως του Τ. Κωστόπουλου (Σλαβομακεδονική γλώσσα, Μικρά Ασία), Γ. Μαργαρίτη (μειονότητες ), Δ. Λιθοξόου (Μακεδονικό), Ε. Σκοποτέα (Μεγάλη Ιδέα), Ι. Στεφανίδη (σοβινιστικός αντιαμερικανισμός), Ν. Ροτζώκου (Επανάσταση του '21), Γ. Μαυρογορδάτου (Μεσοπόλεμος), Α. Καρακασίδου (Σλαβομακεδόνες) Μ. Ευθυμίου και Κ. Μολχό (Εβραίοι), Μ. Δρουσιώτη (Κυπριακό), Σ. Αναγνωστοπούλου (Μικρά Ασία) κ.ά παραμένουν γνωστές μόνο σε έναν μικρό κύκλο μαθητών του «κρυφού σχολείου».

Καταλήγοντας πρέπει να τονισθεί ότι ο «ενδοτισμός» δεν είναι απαραίτητα χαρακτηριστικό μόνο των εύπορων δυτικών κρατών. Ακόμα και σε σχετικά «πρωτόγονες» κοινωνίες μπορεί να ανακαλύψει κανείς κριτική ευαισθησία για το παρελθόν. Οπως μας πληροφορεί το τηλεγράφημα του «Ρόιτερς» που παραθέτουμε:

«Οι κάτοικοι του χωριού Νουμπουτάου (στα νησιά Φίτζι) έκλαιγαν καθώς ζητούσαν συγγνώμη από τους απογόνους ενός Βρετανού ιεραπόστολου, τον οποίο δολοφόνησαν και έφαγαν οι πρόγονοί τους πριν από 136 χρόνια. Οι ιθαγενείς έσφαξαν μια αγελάδα και ο φύλαρχος Ρατού Ναϊγουαμπαλαβού, απόγονος του φύλαρχου που είχε μαγειρέψει τον ιεραπόστολο, φίλησε τους 11 συγγενείς του ιεραπόστολου που ήταν παρόντες στην τελετή, ζητώντας τους συγγνώμη».

Οπως φαίνεται, μερικοί αιώνες φωτός χωρίζουν την Ελλάδα από τους κανίβαλους των νήσων Φίτζι -και όχι προς την κατεύθυνση που ίσως να υπέθετε κανείς.