Ελευθεροτυπία - Ζητείται μια ικανή επιτελική ομάδα

1974. Ο Ανδρέας παρουσιάζει τη διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη. Το ΠΑΣΟΚ ύστερα από 32 χρόνια αναζητά ένα νέο πολιτικό βηματισμό.

**Η νοσταλγία για τον Ανδρέα είναι διάχυτη μεταξύ των οπαδών του κινήματος, ακόμη και μεταξύ αυτών που δεν πρόλαβαν -λόγω ηλικίας- να τον γνωρίσουν ως κυβερνήτη, αλλά τον έμαθαν από τις διηγήσεις των μεγαλύτερων.

Του βάζουν τον υψηλότερο βαθμό σε σχέση με τους διαδόχους του και θεωρούν καλύτερη όλων την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ (1981-'85).

**Ζητούν από τον σημερινό αρχηγό Γ. Παπανδρέου να γίνει πιο δυναμικός στις εμφανίσεις του, να δώσει βάρος στην οικονομία και στην παιδεία και να αποκτήσει σαφείς θέσεις, ενώ πιστεύουν ότι πρέπει η ρητορική του να διαφοροποιηθεί από τις θέσεις του συντηρητικού αντιπάλου του.

**Τέλος, υπογραμμίζουν ότι η πιο σημαντική αντιπολιτευτική δράση αναπτύχθηκε την περίοδο 1974-1981.

**Σχετικά επιτυχής κρίνεται η πρώτη περίοδος Σημίτη, ενώ η δεύτερη τετραετία του αξιολογείται ως η χειρότερη κυβερνητική περίοδος του ΠΑΣΟΚ, πίσω και από την τριετία Α. Παπανδρέου (1993-1996). Ειδικότερα:

1. Με άριστα το «10» ο Ανδρέας Παπανδρέου πιάνει σχεδόν την κορυφή (9,3), ενώ ο Κ. Σημίτης 7,9 στη βαθμολογία των οπαδών του ΠΑΣΟΚ. Ο εμπνευσμένος ηγέτης κερδίζει τον ρεαλιστή. Δικαιώνεται έτσι το κορυφαίο στέλεχος της Χ. Τρικούπη που έχει πει πως«το ΠΑΣΟΚ ψήφιζε τον Σημίτη, αλλά δεν τον ερωτεύτηκε».

* Ο Γ. Παπανδρέου δεν έχει δοκιμαστεί από τη θέση του πρωθυπουργού και συνεπώς η σύγκριση γίνεται με μειονεκτικούς όρους. Παρ' όλα αυτά, αποσπά το 7,8, λίγο πιο κάτω από τον προκάτοχό του και αρκετά πίσω από τον πατέρα του και ιδρυτή.

2. Οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ τιμούν αυτούς που συνέβαλαν στο χτίσιμο του κόμματος και δεν τους ξεχνούν κι ας έχουν φύγει από τη ζωή: Πρώτος-αναμενόμενο- και σε απόσταση ο Γ. Γεννηματάς (89%) και αμέσως μετά η Μ. Μερκούρη (71,2%).

*Εχουν συγχωρέσει τα «στιγμιαία αδικήματα» του Α. Τρίτση -υποστηρίχτηκε από τη Ν.Δ. για να εκλεγεί δήμαρχος Αθήνας, συγκρότησε κόμμα (ΕΡΚ)- και θέλουν να τον θυμούνται για τα προσωπικά ίχνη που άφησε στην παιδεία και στο περιβάλλον (35%).

*Ψηλά στον κατάλογο και ο Ευ. Γιαννόπουλος (29,7%). Οι οπαδοί τού κόμματος φαίνεται πως αναπολούν τη συνεπή στάση του, την προστασία που προσέφερε στον Α. Παπανδρέου όταν ήταν στο στόχαστρο των αντιπάλων του και τις προσπάθειες που έκανε για να κρατήσει το κόμμα ενωμένο σε δύσκολες συνθήκες. Τον κατάλογο κλείνουν ο Γ. Αλευράς (15,8%) και ο Μ. Κουτσόγιωργας (11,7%).

3. Από τα νεότερα στελέχη την πρωτιά στην εκτίμηση των «πρασίνων» για την προσφορά τους στη διαδρομή του χρόνου διεκδικούν ο Ευάγγ. Βενιζέλος και ο Κ. Λαλιώτης.

*Στο ερώτημα «πείτε μας τρία στελέχη, εκτός των αρχηγών, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του ΠΑΣΟΚ», ο κ. Βενιζέλος προηγείται βραχεία κεφαλή (29,1%) του Κ. Λαλιώτη (27,8%), παρά το γεγονός ότι δεν είναι ιδρυτικό μέλος του κινήματος.

* Ο στενότερος συνεργάτης του Α. Παπανδρέου και επί χρόνια γραμματέας και πρωτοκλασάτος υπουργός, Α. Τσοχατζόπουλος, καταλαμβάνει την τέταρτη θέση με 21,5%. Αρκετά πιο πίσω πλασάρονται η Βάσω Παπανδρέου (13,2%), ο Κ. Σκανδαλίδης (12%), η Αννα Διαμαντοπούλου (9,8%), ο Απ. Κακλαμάνης (7,2%) και άλλοι.

4. Η σειρά κατάταξης όμως αλλάζει όταν το ερώτημα διατυπώνεται διαφορετικά:

«Ποια στελέχη του ΠΑΣΟΚ εκτιμάτε σήμερα περισσότερο;». Ο Ευάγγ. Βενιζέλος σαρώνει (57%), αλλά σφήνα στη δεύτερη θέση μπαίνει η Αννα Διαμαντοπούλου (32,1%).

*Ο κ. Πάγκαλος κρατάει την τρίτη θέση με 30,3% και τον ακολουθεί η Βάσω Παπανδρέου με 20,2%. Η απουσία του από την τρέχουσα πολιτική «σπρώχνει» τον Κ. Λαλιώτη στην πέμπτη θέση (19,7%), ενώ αξιοπρεπείς επιδόσεις σημειώνουν οι νεότεροι Α. Λοβέρδος (19,1%), Χ. Καστανίδης (16,1%). Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι από τον κατάλογο λείπουν τελείως πρόσωπα που ήρθαν στο κόμμα από την αριστερά.

5. Μπορεί να έχουν περάσει πολλά χρόνια από την πρώτη νίκη του ΠΑΣΟΚ, όμως οι οπαδοί του (60,6%), χαρακτηρίζουν καλύτερη κυβερνητική περίοδο την πρώτη τετραετία (1981-1985).

*Στη δεύτερη θέση (14,4%) έρχεται η επόμενη θητεία 1986-1989, αν και αυτά τα χρόνια είχαμε το σκάνδαλο Κοσκωτά και την ασθένεια του Ανδρέα Παπανδρέου.

*Η πρώτη τετραετία του Κ. Σημίτη ακολουθεί με 11,4%.

*Τον τίτλο της χειρότερης «πράσινης ομάδας» κατακτά η κυβέρνηση Σημίτη 2000-2004 (4,8%) και όχι η κυβέρνηση Παπανδρέου 1993-96 (6,9%), όπως θα περίμενε κανείς λόγω των εκφυλιστικών φαινομένων που ταλάνισαν το πολιτικό σύστημα (ακυβερνησία, «Ωνάσειο» κ.λπ.).

6. Για την πολιτικά φορτισμένη περίοδο του 1989, οι οπαδοί του κινήματος είναι πεπεισμένοι ότι δεν έχει καμία ευθύνη ο Α. Παπανδρέου.

*Σε ποσοστό (61,3%) περιγράφουν τα γεγονότα του 1989 ως «πολιτική σκευωρία της Ν.Δ. και της αριστεράς κατά του Α. Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ» και μόνο το 19% πιστεύει πως «πρόκειται για περιπέτεια για την οποία είχε μόνο πολιτική ευθύνη ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ».

7. Με βάση τα παραπάνω, δεν ξενίζουν τα αποτελέσματα για την καλύτερη αντιπολιτευτική περίοδο που γνώρισε το ΠΑΣΟΚ: Μπροστά η «εφηβική» (1974-81) με 44,6%, στη συνέχεια η αντιμητσοτακική (1990-93) με 36,6%, ενώ αυτή του Γ. Παπανδρέου τερματίζει τρίτη με 10,5%!

8. Οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ επιθυμούν από τον αρχηγό τους μεγαλύτερο δυναμισμό.

Από την αξιολόγηση των χαρισμάτων του αρχηγού: Τον θεωρούν σύγχρονο (92, 2%), ανθρώπινο (97,5%), μεταρρυθμιστή (72,1%), οπωσδήποτε υψηλές βαθμολογίες· όμως αμφιβάλλουν ως προς τη δυναμικότητά του:

*Το 56% πιστεύει ότι είναι δυναμικός, αλλά το 43,4% διαφωνεί. Και γι' αυτό του ζητούν να γίνει πιο αρχηγικός (91,8%), εύρημα που ασφαλώς έχει και μία σοβαρή εσωκομματική ανάγνωση.

*Υπάρχει πάντως κι ένα σημαντικό ποσοστό του ΠΑΣΟΚ (ένας στους τρεις ψηφοφόρους του) που αμφισβητεί ευθέως τον Γ. Παπανδρέου:

Στο ερώτημα αν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που καλλιέργησε «ναι και μάλλον ναι» απαντά το 65,2%, ενώ το αξιοσημείωτο 33,3% απαντά «όχι και μάλλον όχι».

9. «Τι πρέπει ν' αλλάξει εδώ και τώρα στο ΠΑΣΟΚ;» είναι το προκλητικό ερώτημα της δημοσκόπησης προς τους οπαδούς του κινήματος.

*Εδώ το μήνυμα προς τον Γ. Παπανδρέου είναι σαφές: να αποκτήσει σαφές πρόγραμμα και να οριοθετήσει τις θέσεις του από τη δεξιά.

*Να δείξει πιο καθαρά τις διαφορές του από τη Ν.Δ. ζητεί το 93,8%, να αποκτήσει σαφές πρόγραμμα το 92,7%, να γίνει πιο φιλολαϊκό στις εξαγγελίες του το 75,7%. Μ' άλλα λόγια, να συγκροτήσει κεντροαριστερή πλατφόρμα.

10. Οσο για τα θέματα που πρέπει να δώσει προτεραιότητα, κι εδώ είναι σαφείς:

Να δώσει περισσότερη έμφαση στην οικονομία καλεί το 40, 7%, στην παιδεία 24% και στην κοινωνική πολιτική το 20,8%, ενώ μόλις το 6,2% πιστεύει πως πρέπει να δώσει έμφαση στην εξωτερική πολιτική (καλή η Σοσιαλιστική Διεθνής, όμως οι οπαδοί θέλουν αλλού τον αρχηγό).

11. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πού τοποθετούν οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ ιδεολογικά τον εαυτό τους. Στην κλίμακα δεξιάς- αριστεράς αυτοτοποθετούνται ως εξής: «αριστερός» 9,4%, «κεντροαριστερός» 36,25%, ενώ οι «κεντρώοι» αποτελούν την πιο μεγάλη ομάδα με 45,5%.

*Ολα αυτά μεταξύ σταθερών φίλων του κινήματος:

«Μία φορά ΠΑΣΟΚ, πάντα ΠΑΣΟΚ» επιμένει το 65,2%, με την έννοια ότι επιλέγει σε μόνιμη βάση αυτό το κόμμα. Το 17,6% δηλώνει ότι έχει ψηφίσει στο παρελθόν και αριστερά, ενώ το 13,5% ότι έχει επιλέξει και Ν.Δ.

Η σταθερότητα στην επιλογή χαρακτηρίζει κυρίως τους μεγάλης ηλικίας πολίτες (το 71,3% όσων είναι πάνω από 60 ετών), ενώ εκείνοι που είναι μεταξύ 30 και 44 ετών έχουν μια πιο χαλαρή εκλογική συμπεριφορά αφού το 24,8% λέει ότι έχει ψηφίσει και αριστερά.

12. Το σύνθημα που δέσποζε τον πρώτο καιρό ήταν «Γιώργο άλλαξέ τα όλα», αλλά φαίνεται τώρα να υποχωρεί: Το 75,3% πιστεύει ότι ο αρχηγός πρέπει να συνδυάσει μια ικανή επιτελική ομάδα από παλιότερα και νεότερα στελέχη. Το πλήρως ανανεωμένο σε πρόσωπα μοντέλο προκρίνει μόνο το 15,3%, ενώ το 8,7% καλεί τον Γιώργο Παπανδρέου «να εμπιστευθεί δοκιμασμένα και έμπειρα στελέχη».