Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ΣΚΛΗΡΗ αντιπαράθεση πρωτοκλασάτων στελεχών, χωρίς πόλωση οι, με αιχμές, ομιλίες των τριών υποψηφίων

Αγεφύρωτο χάσμα για το παρελθόν, μέλλον με ομοιότητες

Του ΠΑΝΟΥ ΣΩΚΟΥ

Αντιπαρατέθηκαν για το ΠΑΣΟΚ του μέλλοντός τους, το περιέγραψαν με τα καλύτερα λόγια, ανέπτυξαν ό,τι καλύτερο σχέδιο είχαν, γεννώντας μεγάλες προσδοκίες στους ψηφοφόρους, όμως χωρίς ουσιαστικές διαφορές μεταξύ τους.

Μια χειραψία επιβεβαιώνει την απουσία πόλωσης χθες (ΑΠΕ)

Από την άλλη, οι διαφορές τους για το παρελθόν είναι αγεφύρωτες και το χάσμα που τους χωρίζει εν όψει της εκλογής προέδρου μάλλον έγινε ακόμη πιο βαθύ στο διήμερο του Εθνικού Συμβουλίου. Πόλωση δεν υπήρχε. Υπήρχε, όμως, σκληρή και λυτρωτική για πολλούς αντιπαράθεση.

Σε ευθεία στοίχιση οι υποστηρικτές τους αντιπαρατέθηκαν σκληρά και με επιχειρήματα χωρίς όμως ακρότητες και πόλωση -διαψεύδοντας τον Κ. Σημίτη- έδειξαν ότι η μάχη για την προεδρία θα είναι σκληρή, αλλά διαβεβαίωσαν τους πάντες ότι στις 12 Νοεμβρίου και πάλι θα είναι μαζί για ένα νικηφόρο ΠΑΣΟΚ.

Πού πονάνε

Οι ουδέτεροι - κορυφαίοι, πλην Θ. Πάγκαλου, δεν πήραν ούτε χθες καθαρή θέση υπέρ του ενός ή του άλλου, αν και κάποιοι πίσω από τις φράσεις των ομιλιών τους έδειξαν τις προτιμήσεις τους, ενώ άλλοι επιχείρησαν να κόψουν ακριβώς στη μέση το καρπούζι, όπως π.χ. η Βάσω Παπανδρέου και ο Απ. Κακλαμάνης. Η Βάσω Παπαναδρέου, πάντως, μίλησε για στρατηγικές ήττας και για στελέχη που πλούτισαν...

Στο διά ταύτα, όλοι έμειναν ικανοποιημένοι, όπως τουλάχιστον υποστήριζαν τα επιτελεία τους, γιατί πήραν αυτό που ήθελαν...

Ο Γιώργος Παπανδρέου, έλεγαν οι συνεργάτες του, είπε «αλήθειες που πονάνε, αλλά έπρεπε να τις πει γιατί, όπως τόνισε και στη δευτερολογία του, η αλήθεια είναι προϋπόθεση της ενότητας και η ενότητα προϋπόθεση της νίκης». Ελεγαν ακόμα ότι ξεκαθάρισε τις σχέσεις του με το παρελθόν, γιατί πήρε το περιβόητο δαχτυλίδι και με ποια αποστολή και ανέδειξε τα πραγματικά προβλήματα του ΠΑΣΟΚ που αρχίζουν από πολύ παλιά, αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα τις δικές του ευθύνες με μια γενναία αυτοκριτική, που ποτέ δεν έκανε κανείς ηγέτης στο ΠΑΣΟΚ, «πολύ περισσότερο ο ίδιος ο Σημίτης το 2004».

Ταυτόχρονα, έλεγαν, εξέθεσε τον βασικό αντίπαλό του αφού δεν ένιωσε την ανάγκη να κάνει αυτοκριτική στον βαθμό που είχε κάποια ευθύνη. Παράλληλα, τόνιζαν, η υπεροχή του στο Εθνικό Συμβούλιο ήταν εμφανής και σε πολιτικό επίπεδο και σε επίπεδο συσχετισμών γιατί η ομιλία του απαντούσε στα λάθη του παρελθόντος και στις ανάγκες του μέλλοντος του ΠΑΣΟΚ και απευθυνόταν σε όλη την κοινωνία.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, σύμφωνα με τους δικούς του συνεργάτες, ήθελε να δείξει από την πρώτη στιγμή, και το πέτυχε, ότι είναι η δύναμη που εγγυάται ένα ενωμένο, πλειοψηφικό, νικηφόρο ΠΑΣΟΚ, ένα ΠΑΣΟΚ όπως το κληροδότησε ο Ανδρέας Παπανδρέου και στα ποσοστά που εκείνος το είχε οδηγήσει.

Εμφανίστηκε, λένε, ενωτικός και αυτό το έδειξε και στην πράξη, αποσύροντας στο κλείσιμο την πρόταση να στηθούν κάλπες στις τομεακές οργανώσεις. Παρουσίασε με την ομιλία του ένα σχέδιο για το ΠΑΣΟΚ με σαφές ιδεολογικό-πολιτικό στίγμα, καθώς το περιέγραψε, όπως το κληροδότησε ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου, δηλαδή ως το πιο αριστερό, το πιο λαϊκό, το πιο προοδευτικό κόμμα, που είναι ταυτόχρονα και κόμμα πολυσυλλεκτικό, πλειοψηφικό, ένα κόμμα εξουσίας. Ηταν ενωτικός, λένε, γιατί μίλησε για το μέλλον, απευθύνθηκε στην κοινωνία και απέφυγε να αντιπαρατεθεί ευθέως με τον Γιώργο για τα αίτια της ήττας και το παρελθόν.

Ο Κώστας Σκανδαλίδης, σύμφωνα με τους υποστηρικτές του, έδειξε ότι είναι μια αξιόπιστη «ΠΑΣΟΚ υποψηφιότητα» με σαφές αριστερό στίγμα, μια υποψηφιότητα που δεν είναι συμπλήρωμα αλλά συμβάλλει στην ενότητα και είναι αξιόπιστη εναλλακτική λύση προοπτικής, μια αυθύπαρκτη πολιτική παρουσία. Ο κ. Σκανδαλίδης κέρδισε τις εντυπώσεις, καθώς πολλοί ομιλητές και μερικοί εκ των κορυφαίων ανέτρεξαν στην ομιλία του και στις ιδέες που αυτός ανέπτυξε.

Τα θέματα που δίχασαν ήταν αυτά των αιτιών της ήττας και τους ιδεολογικού-πολιτικού πλαισίου του κόμματος.

Οι αναφορές του Γ. Παπανδρέου τροφοδότησαν το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης καθώς οι εσωκομματικοί του αντίπαλοι δεν έμειναν στην αναφορά του ότι «είμαστε υπερήφανοι για το έργο των κυβερνήσεων Παπανδρέου - Σημίτη» -αναφορά που έκανε και στη δευτερολογία του- αλλά ερμήνευσαν την κριτική του στα υπαρκτά, ούτως ή άλλως, φαινόμενα κρατισμού και απομάκρυνσης του ΠΑΣΟΚ από τις αρχές του, ως αποδόμηση του έργου των κυβερνήσεων Σημίτη. «Δικαιώνουμε τον Καραμανλή» με αυτά που λέμε, ήταν μια φράση που ακούστηκε πολλές φορές, ενώ άλλοι έλεγαν ότι ψάχνει άλλοθι για να καλύψει τα δικά του λάθη.

Κρίση του 2000

Οι υποστηρικτές του Παπανδρέου έλεγαν ότι η κρίση άρχισε να φαίνεται από το 2000 -την άποψη αυτή υποστήριξαν και κορυφαία στελέχη- και ότι το ΠΑΣΟΚ από τότε είχε αρχίσει να χάνει την επαφή του με τα στρώματα της κοινωνίας που παραδοσιακά το στήριζαν, γιατί ενώ έκανε μεγάλο έργο στις υποδομές, διεύρυνε το κοινωνικό έλλειμμα, ασπάστηκε ιδέες που δεν συνάδουν με τη σοσιαλδημοκρατία, όπως ο όρος «απασχολήσιμος», και δρομολόγησε σε εργασιακά και κοινωνικά θέματα λύσεις συντηρητικές.

Στο μεταξύ, στις δευτερολογίες τους οι τρεις υποψήφιοι δεν ανέδειξαν κάτι καινούργιο σε σχέση με τις πρώτες ομιλίες τους. Ο Γ. Παπανδρέου μίλησε περισσότερο για την αντιπαράθεση του ΠΑΣΟΚ με τη Ν.Δ. και τις υπαρκτές διαφορές που έχουν τα δύο κόμματα και προσδιόρισε με μεγαλύτερη σαφήνεια την τοποθέτηση του ΠΑΣΟΚ ως ένα λαϊκό, ριζοσπαστικό, σύγχρονο και πατριωτικό κόμμα της σοσιαλιστικής προοπτικής. Ομως, αν και είπε ότι απαιτούνται οργανωτικές αλλαγές, δεν δεσμεύτηκε για το ποιες θα είναι αυτές. Πάντως, διαβεβαίωσε ότι περηφάνια για το ΠΑΣΟΚ είναι το έργο των Παπανδρέου και Σημίτη, αυτή είναι η διαφορά και η υπεροχή που έχει το ΠΑΣΟΚ έναντι της Ν.Δ.

Ο Ευάγγ. Βενιζέλος μίλησε περισσότερο συναισθηματικά. Είπε ότι η σύνοδος του Εθνικού Συμβουλίου αποδραματοποίησε μια κατάσταση και ο καθένας κοίταξε στα μάτια τον άλλον. Κατέπεσαν οι συνωμοσίες και οι κινδυνολογίες μέσα σε αυτή την αίθουσα, είπε, απαντώντας ουσιαστικά στον Γιώργο Παπανδρέου. Από όσα ειπώθηκαν, συνέχισε, αποκαταστήσαμε μια πιο δίκαιη σχέση με την Ιστορία μας και για τις εκλογικές επιδόσεις μας και όσο πίσω και να πάμε (2007, 2004, 2000,) η Ιστορία μπορεί να διαβάζεται με πολλούς τρόπους αλλά δεν γράφεται με πολλούς τρόπους. Δέχτηκε τις προτάσεις για έναν πρόεδρο μεταξύ ίσων, που να ενώνει, και για ένα μοντέλο κόμματος ανοιχτό, με εκλογή των μελών του Π.Σ. από το συνέδριο.

Ο Κ. Σκανδαλίδης πρότεινε στο μέλλον η εκλογή προέδρου να γίνεται μόνο από τα μέλη του κόμματος και το Π.Σ. να εκλέγεται από το συνέδριο και τόνισε πως από τη συνεδρίαση έβγαλε το συμπέρασμα ότι το πολιτικό υπόβαθρο της ενότητας του κινήματος είναι πολύ ισχυρό και ότι στελέχη του μπορούν να αναζητήσουν τη σύνθεση μέσα από τις διαφωνίες. Παράλληλα, μίλησε και πάλι για την κυβερνώσα Αριστερά με βάση ένα σχέδιο ριζοσπαστικών αλλαγών που πρέπει να εμφανίσει το ΠΑΣΟΚ.

Με την ομόφωνη ανακήρυξη των υποψηφιοτήτων των Γ. Παπανδρέου, Κ. Σκανδαλίδη και Ε. Βενιζέλου έκλεισε η σύνοδος, ενώ επικυρώθηκε (με 341 ψήφους υπέρ και τέσσερις κατά) το χρονοδιάγραμμα προς την 11η Νοεμβρίου, που είχε αποφασίσει το Πολιτικό Συμβούλιο.

Το Εθνικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ ενέκρινε ομόφωνα τις αντίστοιχες εισηγήσεις για τη σύγκληση της Εθνικής Συνδιάσκεψης του κόμματος στις 2, 3 και 4 Νοεμβρίου και για το συνέδριο τον Φεβρουάριο του 2008. Ο έλεγχος των ψηφοφόρων για την εκλογή προέδρου θα γίνεται με βάση και τον ενιαίο εκλογικό τους αριθμό στους καταλόγους του υπουργείου Εσωτερικών.

ΟΙ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ των τριών μονομάχων στο ΠΑΣΟΚ πίσω από τις ομιλίες τους

Οι φράσεις αποκαλύπτουν

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΕΛΙΑ

Ο«καθεστωτισμός», η «κοινωνία» και ο Σεφέρης. Ο Γιώργος, ο Βενιζέλος κι ο Σκανδαλίδης. Οι φράσεις, οι λέξεις, τα πρόσωπα, οι αιχμές, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

Μια απόπειρα διαφορετικής προσέγγισης των ομιλιών των τριών υποψήφιων αρχηγών του ΠΑΣΟΚ μπορεί να μας δώσει μια εξίσου ασφαλή εικόνα των επιδιώξεών τους, του στίγματός τους και των μέσων που χρησιμοποιούν για την επίτευξη του στόχου τους.

Τρεις υποψήφιοι χωρίς ευδιάκριτες ιδεολογικοπολιτικές διαφορές, εμφανώς δέσμιοι της ασφυκτικής συγκυρίας, με το άγχος της 11ης Νοεμβρίου να μοιάζει σαν ένα πέπλο που τους σκεπάζει και τους περιορίζει τον ορίζοντα. Το άγχος των ευθυνών για τη βαριά ήττα διαπερνούσε όλη την ομιλία του Γιώργου Παπανδρέου. Το άγχος να πείσει ότι εκείνος ξέρει και μπορεί καλύτερα, εκείνη του Ευάγγελου Βενιζέλου. Και το άγχος του τρίτου, που ξέρει ότι δεν έχει να χάσει τίποτα, ούτε καν την ευκαιρία που του έτυχε, διαπερνούσε εκείνη του Κώστα Σκανδαλίδη.

Οι δύο «μονομάχοι» δεν συναντήθηκαν σχεδόν πουθενά, πλην ίσως της περιγραφής τού τι είναι το ΠΑΣΟΚ και πώς ορίζονται οι αντίπαλοί του και της συχνής αναφοράς στην «οικολογία». Η «δημοκρατική και προοδευτική παράταξη», «το κόμμα του δημοκρατικού σοσιαλισμού» και της «Κεντροαριστεράς» είναι το ΠΑΣΟΚ για τον κ. Παπανδρέου. «Η μεγάλη δημοκρατική παράταξη», «η σοσιαλιστική Αριστερά» και «η μεγάλη Κεντροαριστερά» για τον κ. Βενιζέλο. «Η δημοκρατική παράταξη» και «το προοδευτικό κίνημα» για τον κ. Σκανδαλίδη.

Από εκεί και πέρα τους χώρισαν:

* Η κριτική και η αυτοκριτική. Ο κ. Παπανδρέου τα μοίρασε. Ηταν καταιγιστικά αυτοκριτικός («ευθύνομαι, δεν αντιμετώπισα, έκανα λάθος...»), αλλά αυτό ήταν το «όχημά» του για να μεταφέρει και μεγάλο μέρος της ευθύνης στην περίοδο πριν από το 2004. «Τότε που ανέλαβα να περιορίσω τη συντριβή που προδιαγραφόταν», όπως είπε. Δεν είπε τίποτα για τον τρόπο που δέχτηκε να αναλάβει (το περίφημο «δαχτυλίδι») ούτε έκανε καμιά αναφορά σε δικές του επιλογές τότε. Ο κ. Βενιζέλος ήταν ήπια κριτικός («το ΠΑΣΟΚ της νίκης καταλαβαίνει τι πραγματικά συμβαίνει και δεν κατασκευάζει μια εικονική πραγματικότητα») και ελάχιστα αυτοκριτικός και με αποκλειστικό στόχο να αποσείσει την εντύπωση ότι κινείται με μοναδικό γνώμονα την προσωπική φιλοδοξία («μόνος μου ούτε θέλω ούτε μπορώ να κάνω τίποτα»).

* Τα πρόσωπα. Ο κ. Παπανδρέου απέφυγε την αναφορά ονομάτων. Μόλις δύο φορές ανέφερε τον Ανδρέα Παπανδρέου, ενώ ο κ. Βενιζέλος δέκα. Και οι δύο είχαν από μια θετική αναφορά στον Κώστα Σημίτη. Το όνομα Καραμανλής απουσίαζε από την ομιλία Παπανδρέου, εφτά φορές το ανέφερε ο κ. Βενιζέλος. Η εξήγηση είναι προφανής. Για τον πρώτο, ήταν ο αντίπαλος από τον οποίο ηττήθηκε δύο φορές. Για τον δεύτερο, αποτελεί το βασικό επιχείρημα («μπορώ να νικήσω τον Καραμανλή») στην κούρσα για την αρχηγία.

* Η αντίληψη για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει το κόμμα. Για τον κ. Παπανδρέου κίνδυνος είναι τα συμφέροντα, η χειραγώγηση, η διαπλοκή, τα μέσα ενημέρωσης. Επ' αυτού επισημαίνεται μια αξιοσημείωτη ταύτιση με τη φρασεολογία που χρησιμοποίησε και ο κ. Καραμανλής, όταν ήταν αρχηγός της αντιπολίτευσης. Στα περί «αυτονομίας της πολιτικής» του κ. Παπανδρέου συμφώνησε ο κ. Βενιζέλος, με την προσθήκη ότι «προϋποθέτει ισχυρό και αξιόπιστο λόγο, που διαμορφώνει την ατζέντα και δεν αφήνει κενά που να τα καλύπτουν άλλες εκδοχές του δημόσιου λόγου, πίσω από τις οποίες αναγκάζεται να τρέχει η πολιτική». Η αναφορά του ότι η αυτονομία της πολιτικής «έπρεπε να ισχύει και το 2004» αποτελεί σαφή αιχμή για τον τρόπο προβολής της υποψηφιότητας Παπανδρέου το 2004.

* Οι συμμαχίες του μέλλοντος. Ο κ. Παπανδρέου μίλησε για «συνεργασία με τη μη καθεστωτική Αριστερά», φράση που «φωτογραφίζει» τον Συνασπισμό και μάλλον αποκλείει από τη συνεργασία το ΚΚΕ. Ο κ. Βενιζέλος έδωσε βάρος στην ανάγκη να είναι το ΠΑΣΟΚ «μεγάλο, πλειοψηφικό και πολυσυλλεκτικό» και μίλησε απλώς για «άλλη σχέση μεταξύ των κομμάτων της ευρύτερης Αριστεράς».

Ο κ. Σκανδαλίδης, που ξεκίνησε με ένα στίχο του Γιώργου Σεφέρη, είχε αιχμές και για τους δύο: «Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται έναν πρόεδρο που να υπηρετεί την παράταξη και όχι ένα κόμμα που να υπηρετεί τον πρόεδρο». Αλλά και για τον καθένα χωριστά. «Η πράξη αποδείχτηκε λειψή και ατελέσφορη» είπε για τον κ. Παπανδρέου. Και το ερώτημα «ποιος θα μου πει ότι δεν μπορώ να νικήσω τον Καραμανλή;» ήταν η αιχμή για τον κ. Βενιζέλο.

karelias@enet.gr

Σημίτης: Απέχω από μια απαξιωτική για όλους συζήτηση

Την πρώτη «βόμβα» του διημέρου έριξε ο Κ. Σημίτης, ουσιαστικά πριν αρχίσει η συνεδρίαση, καθώς αρνήθηκε να προσέλθει, προεξοφλώντας ότι η συνεδρίαση θα καταλήξει σε πόλωση και σε μετάθεση ευθυνών για την ήττα, ώστε να αποτελέσει κι αυτός «μέρος του προβλήματος».

Πόλωση δεν υπήρξε στο διήμερο, καθώς η αντιπαράθεση ήταν σκληρή μεν, αλλά πολιτική σε όλα τα επίπεδα και με επιχειρήματα εκατέρωθεν. Η απουσία του σχολιάστηκε αρνητικά από αρκετούς ομιλητές, ενώ στους διαδρόμους ακόμα και οι υποστηρικτές του Ε. Βενιζέλου έδειχναν αμηχανία. Ομως αρκετοί ήταν και εκείνοι που έλεγαν ότι, αν ήταν εκεί, θα έπρεπε να απαντήσει στον Γιώργο και αυτό θα πυροδοτούσε μια σύγκρουση χωρίς όρια.

Ο πρώην πρωθυπουργός στην επιστολή του, την οποία ανέγνωσε ο γραμματέας Ν. Αθανασάκης, υποστηρίζει ότι αποφάσισε να μη συμμετάσχει, «καθώς έγινε σαφές ότι επιδιώκεται η πόλωση και ότι σκοπός της είναι να μετατεθούν οι ευθύνες για την ήττα και να αποτελέσω μέρος του προβλήματος που απασχολεί το ΠΑΣΟΚ. Οι προσωπικές αντιπαραθέσεις που δρομολογήθηκαν θα είναι αδιέξοδες και ανώφελες», τονίζει.

Ολόκληρη η επιστολή του πρώην πρωθυπουργού έχει ως εξής:

Σημίτης: Αγωνίζομαι μόνο για την ενότητα (αρχ. «Ε»)

«Αγαπητοί σύντροφοι,

Πήρα σήμερα την απόφαση να μη συμμετάσχω στο Εθνικό Συμβούλιο καθώς έγινε σαφές ότι επιδιώκεται πόλωση. Σκοπός της είναι να μετατεθούν οι ευθύνες για την ήττα και να αποτελέσω μέρος του προβλήματος που απασχολεί το ΠΑΣΟΚ. Οι προσωπικές αντιπαραθέσεις που δρομολογήθηκαν θα είναι αδιέξοδες και ανώφελες.

Ως Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και ως πρωθυπουργός της χώρας για οκτώ χρόνια έχω χρέος να προφυλάξω το Κίνημα από μια απαξιωτική για όλους συζήτηση και να συμβάλω στην ενότητά του.

Το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι οι προσωπικές αντιπαραθέσεις. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να απαντήσει στο ερώτημα πώς μια πλειοψηφία πολιτών θα ασπασθεί την πολιτική του, θα πεισθεί για την ικανότητα των στελεχών και θα έχει εμπιστοσύνη στην ηγεσία του για την εφαρμογή της.

Στόχος της διαδικασίας που εξελίσσεται είναι να ενδυναμωθεί το ΠΑΣΟΚ. Εάν οδηγηθεί σε περαιτέρω συρρίκνωση και αποξένωση από την κοινωνία, τότε θα υπάρξει ιστορική ευθύνη για την πολιτική απαξίωση ενός κόμματος που άλλαξε ριζικά τα δεδομένα της ελληνικής κοινωνίας. Ως συνιδρυτής του ΠΑΣΟΚ και έχοντας ζήσει την ιστορική εξέλιξή του αισθάνομαι το ηθικό χρέος απέναντι στο κόμμα και στην κοινωνία να καλέσω όλα τα στελέχη του να διασφαλίσουν με τη στάση τους την ενότητα και το μέλλον του ΠΑΣΟΚ.

Παρακαλώ να αναγνωσθεί αυτό το γράμμα μου στο Εθνικό Συμβούλιο.

Την άποψή μου για την αναγκαία πολιτική του ΠΑΣΟΚ θα αναπτύξω στα όργανα όταν το κρίνω σκόπιμο».

Π. ΣΩΚ.

ΣΚΑΝΔΑΛΙΔΗΣ: ΔΕΝ ΑΝΑΤΡΕΨΑΜΕ ΟΣΑ Ο ΛΑΟΣ ΑΠΟΔΟΚΙΜΑΣΕ ΤΟ 2004

Πιο αριστερά, με οδηγό τους πολίτες, για την ανανέωση

Την πρότασή του για ένα «ριζοσπαστικό και αριστερό» ΠΑΣΟΚ κατέθεσε από το βήμα του Συμβουλίου το Σάββατο ο Κ. Σκανδαλίδης.

Σκανδαλίδης: Για μια πιο ριζοσπαστική μορφή προς το λαό

«Το ΠΑΣΟΚ, είπε, πρέπει να ξαναβρεί τη διαχρονική ψυχή του, τη χαμένη του ταυτότητα.

»Πρέπει, πρόσθεσε, να το μετατρέψουμε, εδώ και τώρα, σε μια ανοιχτή πολιτική κοινότητα. Να απευθυνθούμε στις κοινωνικές δυνάμεις που μπορούν να σηκώσουν το βάρος και να ενεργοποιήσουν τη δυναμική του νέου εγχειρήματος, να διαμορφώσουμε μαζί τους ένα σχέδιο ριζοσπαστικών και δημοκρατικών αλλαγών για τη χώρα και να συγκροτήσουμε την εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης με φορέα πια μια πραγματικά κυβερνώσα Αριστερά».

Ιδεολογική ήττα

Μιλώντας για την ήττα είπε ότι ήταν ιδεολογική, πολιτική, προγραμματική και οργανωτική. «Εδώ και καιρό, εξήγησε, έχουμε χάσει την ηγεμονία των ιδεών μας.

Δεν οδηγήσαμε εμείς σε εξελίξεις. Πολλές φορές κάναμε βήμα μετέωρο. Οι θέσεις μας άφηναν ερωτηματικά.

Εμφανίσαμε την εικόνα ενός ασύντακτου στρατεύματος χωρίς έμπνευση, χωρίς ορμή, χωρίς ηθικό και κυρίως χωρίς συλλογική υπόσταση».

Αναφερόμενος στα αίτια σημείωσε ότι το ΠΑΣΟΚ δεν έπεισε, γιατί, μεταξύ άλλων, ξόδεψε απερίσκεπτα το παρελθόν του: «Εγινε απόπειρα μηδενισμού μιας εποχής (σ.σ. επί Σημίτη) που η χώρα έκανε θεαματικά βήματα προόδου και αποδοχής ουσιαστικά της στρατηγικής της Ν.Δ., που πετούσε συνεχώς την πέτρα πίσω στο παρελθόν το δικό μας. Είχαμε μια στάση υποβάθμισης των μεγάλων εθνικών στόχων, που πετύχαμε σε ολόκληρη την προηγούμενη περίοδο.

Από την άλλη, πρόσθεσε, δεν ανατρέψαμε στην πράξη όσα ο λαός αποδοκίμασε το 2004, το μοντέλο διαχείρισης της εξουσίας, που άγγιζε τα όριά του στο τέλος της δεύτερης τετραετίας του 2000-2004, την αφυδάτωση κάθε μεταρρυθμιστικής πνοής, το κόμμα που, αντί να ανανεωθεί τότε και να στραφεί στην κοινωνία, πέρασε οριστικά στο περιθώριο».

Ο κ. Σκανδαλίδης, επί της ουσίας, άσκησε κριτική στον Γ. Παπανδρέου, γιατί δεν προχώρησε, αφότου ανέλαβε, σε αλλαγές και στην ανανέωση του ΠΑΣΟΚ λέγοντας : «Η διάγνωση (για την ήττα) του 2004 ήταν σωστή και ο Γ. Παπανδρέου την έφερε και την είπε σωστά. Η πράξη όμως αποδείχθηκε λειψή και ατελέσφορη».

Για ανατροπή

Χρησιμοποίησε σκληρά λόγια για τον τρόπο λειτουργίας του κόμματος και τη δομική ανεπάρκεια των οργάνων. Επισήμανε ότι το Πολιτικό Συμβούλιο δεν επιτέλεσε σχεδόν σε καμία στιγμή το ρόλο του, δεν υπήρξε συλλογικότητα και ανέφερε μια σειρά από προτάσεις του που δεν εισακούστηκαν. «Αλλά δεν αντιπολιτεύτηκα, είπε, ούτε μεμψιμοιρούσα και ας ένιωθα, όπως λέει και το τραγούδι, ότι "δεν έχω ήχο"».

Στάθηκε στην αναγκαιότητα ανατροπής των εξουσιαστικών σχέσεων που καθηλώνουν, διασπούν και εκφυλίζουν το κίνημα και απόλυτης παραδοχής των κανόνων του παιχνιδιού της εσωκομματικής δημοκρατίας.

«Πρέπει να πάψουμε -σημείωσε- να είμαστε καθεστωτικοί και στο κόμμα μας. Να ανατρέψουμε το πολιτικό σύστημα, αυτό που είναι σήμερα...».

Τόνισε πως μετά την ήττα όλα ξεκινούν από μηδενική βάση και εξέφρασε την άποψη ότι «το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται πρόεδρο που να υπηρετεί την παράταξη και όχι το κόμμα να υπηρετεί τον πρόεδρο».

Τώρα έμαθα, αδικήσαμε, ευθύνομαι, πάμε αριστερά, μας απειλούν συμφέροντα

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δόμησε την ομιλία του σε τρία επίπεδα:

Γιώργος: Φταίω που προσπάθησα να κρατήσω ισορροπίες

1 Κριτική στα φαινόμενα του κυβερνητισμού, κρατισμού και απομάκρυνσης από τις ιδρυτικές αρχές του ΠΑΣΟΚ, που αναπτύχθηκαν στην περίοδο 1996-2004 και που οδήγησαν, όπως είπε, στη στρατηγική και καθοριστική ήττα του 2004.

2 Αυτοκριτική για τα λάθη που ο ίδιος έκανε, ακολουθώντας εκείνη την πορεία χωρίς να κάνει ρήξεις και πραγματικές αλλαγές, που οδήγησαν στην ήττα του 2007.

3 Κατάθεση ενός ιδεολογικού-πολιτικού-οργανωτικού πλαισίου για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ και οριοθέτηση νέων σχέσεων με τη μη καθεστωτική Αριστερά.

Τα χαρακτηριστικά της ομιλίας του:

- Η οριστική, όπως φαίνεται, ρήξη στις σχέσεις του με τον Κ. Σημίτη, που έγινε σαφής από την επιστολή Σημίτη.

- Η υπογράμμισή του ότι υπονομεύθηκε ως πρόεδρος.

- Η επισήμανσή του ότι «έμαθε από τα λάθη του και αποφάσισε».

Οι συνεργάτες του έλεγαν ότι απευθύνθηκε σε όλους τους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, ακόμα και εκείνους που ήθελαν να ψηφίσουν ΠΑΣΟΚ αλλά δεν πείστηκαν. Ηταν από τις καλύτερες ομιλίες του Γ. Παπανδρέου, έλεγαν, και τόνιζαν ότι ήταν φανερό πως μιλάει πια «λυτρωμένος», χωρίς να νιώθει ότι είναι υποχρεωμένος σε κάποιον.

Η κριτική του δεν είχε να κάνει με το έργο των κυβερνήσεων Σημίτη και αυτό το ξεκαθάρισε από την αρχή, αφού είπε:

«Με το έργο των κυβερνήσεων Παπανδρέου και Σημίτη αλλάξαμε την ελληνική κοινωνία, ενισχύσαμε τη διεθνή θέση της χώρας και είμαστε υπερήφανοι γι' αυτό». Παράλληλα όμως είπε ότι:

- Ο εκσυγχρονισμός με τον οποίο πετύχαμε πολλά, δεν ήταν ένας επαρκώς κοινωνικά δίκαιος εκσυγχρονισμός.

- Στην πορεία το ΠΑΣΟΚ εγκλωβίστηκε στον κυβερνητισμό και στον καθεστωτισμό. Η διακυβέρνηση έγινε αυτοσκοπός, το ΠΑΣΟΚ έγινε καθεστωτική δύναμη.

- Δεν ανέλαβε το κόμμα το 2004 για να νικήσει, αλλά ανέλαβε «με τη βαριά αποστολή να περιορίσει τη συντριβή, που προδιαγραφόταν, καθώς παρέλαβε ένα κόμμα πολιτικά ηττημένο και οργανωτικά αποδιαρθρωμένο».

Παραδέχτηκε ακολούθως ότι αυτή η εικόνα που περιέγραψε συνεχίστηκε και στα δικά του χρόνια ηγεσίας και ανέλαβε τις ευθύνες, λέγοντας ότι ευθύνεται μεταξύ άλλων:

- Που επέλεξε τις εσωτερικές προσωποπαγείς ισορροπίες και όχι μια ριζοσπαστική πολιτική ανατροπής, σύγκρουσης και ρήξης με τη φθορά.

- Που δεν αντιμετώπισε ριζικά τα αίτια της κρίσης ιδεολογικά, πολιτικά, προσώπων, ώστε να πείσει ότι το ΠΑΣΟΚ άλλαξε, που αδίκησε νέους προωθώντας τους ξαφνικά στην κεντρική σκηνή.

- Που δεν συγκρότησε εγκαίρως ένα σταθερό πολιτικό επιτελείο, που δεν προβλήθηκε ο προγραμματικός λόγος του κόμματος.

- Που άφησε στελέχη να διαφοροποιούνται από τις θέσεις του κόμματος εκπέμποντας προσωπικές γραμμές με τρόπο που υπονόμευαν τις συλλογικές αποφάσεις, που αποδέχθηκε στρογγυλοποίηση θέσεων.

Ο Γ. Παπανδρέου υποστήριξε ότι μπορεί να ευθύνεται για παραπάνω, αλλά δεν ευθύνεται:

- Για την υπονόμευση της θέσης του ως προέδρου και για την υπονόμευση του ΠΑΣΟΚ.

- Δεν βαρύνεται για τη χαλιναγώγηση και τον αυταρχισμό, δεν έχει ευθύνες για τις αιτίες αυτές καθεαυτές που οδήγησαν σε πολιτικές που αλλοίωσαν την κοινωνική φυσιογνωμία του κόμματος, δεν έχει ευθύνες για πρόσωπα και νοοτροπίες που απομάκρυναν το ΠΑΣΟΚ από τις ιδρυτικές αρχές του.

Στη συνέχεια άφησε αιχμές για τον Ευάγγ. Βενιζέλο λέγοντας:

- Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι «για μένα σημαία ευκαιρίας για την εξουσία», είναι συμβόλαιο με την Ιστορία, είναι ευθύνη απέναντι στον τόπο, δεν θέλησα την εξουσία για την εξουσία.

- Δεν θα επιτρέψουμε καμιά χειραγώγηση, χρειαζόμαστε ένα κόμμα ανοιχτό, χωρίς προσωπικές στρατηγικές κρυμμένες πίσω από μάσκες.

Για το μέλλον

Περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο θα ηγηθεί του ΠΑΣΟΚ στο μέλλον αν εκλεγεί, είπε τις φράσεις:

- Σε αυτή την πορεία των τριάμισι χρόνων, είδα, έμαθα πολλά, γνώρισα, άλλαξα και αποφάσισα ότι δεν υπάρχει δρόμος μέσου όρου με την καθεστωτική νοοτροπία και μετάλλαξη του ΠΑΣΟΚ που ηττήθηκε το 2004.

- Πρέπει να ξαναβρούμε την ψυχή μας, τον ριζοσπαστισμό, να συνδεθούμε και πάλι με την κοινωνία.

- Σε αυτόν τον δρόμο, σε ό,τι τον αφορά, το ΠΑΣΟΚ θα παραμείνει ελεύθερο, ανεξάρτητο από επιρροές και παρεμβάσεις εξωθεσμικών κέντρων και μεγάλων συμφερόντων.

Αριστερά

Το νέο πολιτικό σκηνικό, κατά τον Γ. Παπανδρέου, κάνει επιτακτική την ανάγκη διαλόγου και συνεργασίας με τη «μη καθεστωτική Αριστερά», γι' αυτό προχώρησε σε συγκεκριμένη πρόταση: Τη δημιουργία κοινών επιτροπών διαβούλευσης πάνω στα μεγάλα προβλήματα της χώρας, κοινές εκδηλώσεις στις οποίες θα εκτεθούν οι προγραμματικές διακηρύξεις της κάθε πλευράς με στόχο την ανεύρεση κοινών τόπων.

Επιχειρηματίες και ΜΜΕ

Μέτωπο όμως άνοιξε και με τα ΜΜΕ και τους επιχειρηματίες. Αφησε αιχμές για το ρόλο των ΜΜΕ λέγοντας ότι χειραγωγούνται από το κεφάλαιο και άφησε να εννοηθεί ότι θέλουν να χειραγωγήσουν τον ίδιο και το ΠΑΣΟΚ. «Δεν δέχομαι και δεν δεχόμαστε να γίνουν αφέντες στο κεφάλι μας».

Υποστήριξε ότι το ΠΑΣΟΚ δεν αρνείται το σημαντικό ρόλο που παίζουν σήμερα οι Ελληνες επιχειρηματίες, όμως «δεν μπορούν να ιδιοποιούνται το κράτος και να ποδηγετούν την πολιτική».

Μαχητική αντιπολίτευση με αναγεννημένο, πολυσυλλεκτικό ΠΑΣΟΚ

Ηταν σαφής ο στόχος του Ευ. Βενιζέλου από την αρχή να μη μιλήσει για το παρελθόν, ούτε καν να αναλύσει εκτενώς τα αίτια της ήττας, αλλά να δώσει έμφαση και να μιλήσει για το μέλλον, για το πώς θα κερδίσει το ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές.

Και είναι χαρακτηριστικό ότι δόμησε την ομιλία του με τέτοιον τρόπο ώστε να απαντάει στο αγωνιώδες ερώτημα ανώνυμου ψηφοφόρου που επικαλέστηκε: «Θα κερδίσουμε; Θα τον ρίξουμε τον Καραμανλή;».

Βενιζέλος: Να κοιτάμε προς μια νικηφόρα πορεία σαν του Αντρέα

Οι υποστηρικτές του έλεγαν ότι αυτός ήταν ο στόχος του εξαρχής, να εμφανιστεί ενωτικός και να μιλήσει για το μέλλον του κόμματος με αισιοδοξία, γιατί αυτό θέλει να ακούσει σήμερα ο «προδομένος ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ» και αυτόν εκφράζει ο Ευ. Βενιζέλος.

Για τον λόγο αυτό παρουσίασε τον εαυτό του ως τη μόνη δύναμη εγγύησης για ένα νικηφόρο αποτέλεσμα, αναφέρθηκε πολλές φορές στον Ανδρέα Παπανδρέου και είπε ότι απευθύνεται στο ευρύτερο εθνικό ακροατήριο, σε αυτούς που ταλαντεύτηκαν αλλά δεν ψήφισαν ΠΑΣΟΚ, στο ΠΑΣΟΚ του 48% και του 47% που κληροδότησε ο Ανδρέας Παπανδρέου. «Το ΠΑΣΟΚ που μας κληροδότησε ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν είναι το σημερινό φοβικό και ηττοπαθές ΠΑΣΟΚ του 38%, αλλά είναι το ΠΑΣΟΚ του 48% στις εκλογές του 1981 και του 47% του 1993. Δεν μας κληροδότησε ο Ανδρέας ένα πιο μεγάλο ΚΚΕ ή έναν πιο μεγάλο ΣΥΝ», είπε χαρακτηριστικά.

Περί προδοσίας

Εκανε αναφορές στο έργο των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ και τόνισε ότι το ΠΑΣΟΚ της νίκης γνωρίζει και υπερασπίζεται το έργο των κυβερνήσεων Παπανδρέου και Σημίτη και έχει ιστορική μνήμη από τον Ελευθέριο Βενιζέλο έως τον Γεώργιο Παπανδρέου και από τον Ανδρέα Παπανδρέου έως το μέλλον.

Ο Ευ. Βενιζέλος στην ομιλία του:

- Αφησε σαφείς αιχμές κατά του Γ. Παπανδρέου, λέγοντας ότι αυτός (σ.σ. ο Βενιζέλος) δεν γεννήθηκε μέσα στην εξουσία, ότι η ηγετική ηγεμονία αποδεικνύεται από τη σύνθεση και όχι από τη στρογγυλοποίηση.

- Απαντώντας στις αιχμές Παπανδρέου για όσους διψούν για την εξουσία, είπε ότι αυτοί που ρωτούσαν παραμονές των εκλογών με αγωνία «θα κερδίσουμε;», αυτοί διψούν για εξουσία και σε αυτούς τους ανθρώπους δεν δίνεις προοπτική όταν όσα κάνεις και λες έχουν αποτέλεσμα να ξαναγίνει κυβέρνηση ο Καραμανλής. «Δεν τους προδίδεις αυτούς τους ανθρώπους», ανέφερε.

- Εμφανίστηκε σίγουρος για την εκλογή του, γι' αυτό έκανε λόγο για νέα αντιπολίτευση έναντι της κυβέρνησης δεδομένου ότι η «παλιά κρίθηκε» και είπε ότι θα είναι μαχητική, δυναμική αλλά πάντα υπεύθυνη, προγραμματική, ιδεολογικά και πολιτικά οριοθετημένη σε σχέση με τη Δεξιά και τη συντήρηση.

- Εισήγαγε ως κεντρικό σύνθημα-στόχο του τον όρο «αναγέννηση», αναγέννηση της παράταξης και του τόπου και σημείωσε να είναι το ΠΑΣΟΚ το πιο μεγάλο, το πιο πλειοψηφικό και το πιο πολυσυλλεκτικό ΠΑΣΟΚ όλων των εποχών. Περισσότερο όμως από την 11η Νοεμβρίου ενδιαφέρει, όπως τόνισε, η 12η Νοεμβρίου, καθώς πρέπει να δώσουμε ξανά ελπίδα και προοπτική στον κόσμο, ενώ υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος διάσπασης του Κινήματος, ειδικότερα όταν εφαρμόζει μια αυτονόητη δημοκρατική διαδικασία.

Το νήμα του '80

- Ασκησε σκληρή κριτική στην κυβέρνηση, λέγοντας ότι εγκατέλειψε τον νόμο-πλαίσιο στην Παιδεία, έχει αμήχανη εξωτερική πολιτική, όπως φάνηκε και από τις εξελίξεις στο θέμα της ΠΓΔΜ, εγκατέλειψε το βιβλίο Ιστορίας, έκανε έναν ταξικό προϋπολογισμό και εξήγγειλε αλλαγή του εκλογικού νόμου, κινδυνολογεί για το ασφαλιστικό σύστημα, η απόλυτη αμηχανία στην εξωτερική πολιτική, όπως φάνηκε στο θέμα των Σκοπίων.

- Πρέπει, τόνισε, να βρούμε το χαμένο νήμα της δεκαετίας του '80 και αυτό, όπως ανέφερε, θα γίνει με δύο προϋποθέσεις: πρώτον, να υπάρχει ένα σαφές εθνικό μοντέλο ανάπτυξης και δεύτερον, μια φορολογική πολιτική αναδιανεμητικού χαρακτήρα.

- Ο Ευ. Βενιζέλος μιλώντας για τον εαυτό του είπε ότι δεν διεκδικεί να γίνει πρόεδρος για να κερδίσει ένα προσωπικό στοίχημα. «Είμαι εδώ για να ενώσω. Είμαι ένας από εσάς. Δεν γεννήθηκα μέσα σε μια εξουσία», υπογράμμισε. Σημείωσε ότι δεν υπάρχει κίνδυνος διάσπασης, δεν κινδυνεύει ένα κόμμα από μια φυσιολογική διαδικασία ανανέωσης και ότι στόχος του ΠΑΣΟΚ είναι η αναγέννησή του και κάλεσε τους πολίτες να πάνε να ψηφίσουν ούτως ώστε το ένα εκατομμύριο πολιτών να διπλασιαστεί στις 11 Νοεμβρίου.

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΕΣ κουβέντες από τα στελέχη, έξω απ' τα δόντια

Αναψαν τα αίματα Βάσω, Πάγκαλος, Χρήστος

Της ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΔΕ

Πόλωση δεν υπήρξε, όμως οι αντιπαραθέσεις ήταν σκληρές, χωρίς να ξεπεράσουν τα όρια.

Αννα και Ευθυμίου δεν αποκάλυψαν ποιον θα ψηφίσουν

Οι υποστηρικτές των Παπανδρέου και Βενιζέλου διασταύρωσαν τα ξίφη τους κυρίως για το αν τα αίτια της ήττας πρέπει να αναζητηθούν την τελευταία τριετία και στα λάθη του Γ. Παπανδρέου ή να αναζητηθούν στα φαινόμενα αλαζονείας, κρατισμού και στην απομάκρυνση του ΠΑΣΟΚ από τις αρχές και τις αξίες του την περίοδο των κυβερνήσεων Σημίτη.

Μόνο σε μια στιγμή φάνηκε να ξεφεύγουν τα πνεύματα, όταν ο Χρ. Πολυζωγόπουλος σε έντονο ύφος υποστήριξε ότι ο Ε. Βενιζέλος είχε προετοιμάσει από την παραμονή των εκλογών την εμφάνισή του στο Ζάππειο.

Οσοι περίμεναν οι ουδέτεροι να ρίξουν το βάρος τους υπέρ του ενός ή του άλλου υποψηφίου απογοητεύτηκαν. Μόνο ο Θόδωρος Πάγκαλος άνοιξε τα χαρτιά του και είπε ότι στηρίζει τον Γ. Παπανδρέου.

Βάσω και Πάγκαλος μίλησαν για πλουτίσαντες και απλούς ρητορεύοντες

Η Βάσω Παπανδρέου κράτησε ίσες αποστάσεις, ωστόσο δυο φράσεις της συζητήθηκαν περισσότερο: Κάποιοι προετοίμαζαν την ήττα -είπε- και κάποιοι άλλοι πλούτισαν στη διάρκεια των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ.

Τη στήριξή του στον Γ. Παπανδρέου εξέφρασε από το βήμα του Εθνικού Συμβουλίου ο Θόδωρος Πάγκαλος.

Την ίδια ώρα χαρακτήρισε λάθος την κίνηση Βενιζέλου το βράδυ των εκλογών, «γιατί μπήκαμε σε μια εσφαλμένη διαδικασία», και άφησε εμμέσως πλην σαφώς αιχμές σε βάρος του λέγοντας: «Επικρατεί η άποψη ότι ένας ρήτορας τύπου Καραμανλή αποτελεί το καλύτερο όπλο εναντίον του Καραμανλή... Δηλαδή αν εμείς βρούμε κάποιον αρχηγό ο οποίος δεν λέει τίποτα αλλά μιλάει με μεγάλη επάρκεια και με ωραίες χειρονομίες θα είναι καλή απάντηση εναντίον του Καραμανλή; Μπορεί να μην είναι».

Ο κ. Πάγκαλος άσκησε κριτική, μιλώντας για την ήττα, στο στελεχικό δυναμικό του κόμματος: «Κόμμα δεν είχαμε. Δεν αποτελούμε κόμμα. Είμαστε μια ηγεσία που προέρχεται από ένα κόμμα. Είμαστε κομματικά στελέχη του κρατικού μηχανισμού... Ουσιαστικά κάναμε εκλογές χωρίς κομματικό μηχανισμό. Ο κάθε υποψήφιος είχε το δικό του μηχανισμό».

Σε αντίθεση με τον Θ. Πάγκαλο η Βάσω Παπανδρέου κράτησε γραμμή ίσων αποστάσεων από τους υποψηφίους για την προεδρία, ενώ άφησε αιχμές τόσο για τον Ευάγγ. Βενιζέλο όσο και τον Γ. Παπανδρέου. Αφενός μίλησε για προσωπικές στρατηγικές και για κάποιους που προετοίμαζαν την ήττα, «θεωρώντας ότι η ήττα ήταν το πρώτο βήμα για να κατακτήσουν την κομματική εξουσία». Αφετέρου μίλησε για κάποιους άλλους, που δεν κατάλαβαν ποτέ τι σημαίνει ΠΑΣΟΚ, για να προσθέσει: «Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι παρέα, ούτε προσωπική περιουσία κανενός. Ανήκει στους πολίτες και όχι σε μια κλειστή ομάδα. Το ΠΑΣΟΚ δεν χρειάζεται αρχηγό, ούτε σωτήρες. Χρειάζεται πρόεδρο και συλλογική λειτουργία».

«Εφτιαξαν περιουσίες»

Αναφερόμενη στο παρελθόν εντόπισε πρόβλημα στον τρόπο με τον οποίο έγινε η συζήτηση για τη διακυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, όταν το κόμμα βρέθηκε στην αντιπολίτευση. «Δεν περηφανευτήκαμε για το έργο μας αλλά και δεν αναγνωρίσαμε τα λάθη μας», είπε για να τονίσει ότι «στο ΠΑΣΟΚ δεν έγινε ποτέ κάθαρση» και να καταγγείλει ότι κάποιοι έφτιαξαν περιουσίες στα χρόνια διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. «Ολους αυτούς τους θέλουμε στο ΠΑΣΟΚ;» αναρωτήθηκε. «Αν τους θέλουμε, να το πούμε, διότι σε τέτοια περίπτωση εγώ δεν θέλω να έχω καμία σχέση».

* Αρνούμαι ότι μπορεί να υπάρχει έστω και ένας υπονομευτής στο ΠΑΣΟΚ, επισήμανε στην ομιλία της η Αννα Διαμαντοπούλου και πρόσθεσε: «Αν θεωρεί κάποιος ότι υπάρχει, να τον καταγγείλει και να τον πετάξουμε έξω».

Αναφερόμενη στο κλίμα που έχει δημιουργηθεί στο κόμμα, μίλησε για «στρατηγική κατασκευής εχθρών». Είπε όμως ότι ο λόγος που δεν πρέπει να επικαλείται ένας αρχηγός ή ένας υποψήφιος αρχηγός τους εχθρούς είναι γιατί δεν δικαιούται ένας αρχηγός να είναι θύμα κανενός εχθρού. Υποχρεούται να τους νικά.

* Ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης μίλησε για το έλλειμμα πολιτικής που έχει το ΠΑΣΟΚ σήμερα, για πρώτη φορά στην ιστορία και τη διαδρομή του. «Είναι κραυγαλέα, είπε, η ανικανότητά μας να αναδείξουμε τα προβλήματα και να επαναπροσδιορίσουμε λύσεις και προοπτικές... Αδυναμία σκέψης, αμήχανη πολιτική, άτολμη δράση. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά μας».

* Η απάντηση στα προβλήματά μας είναι πριν απ' όλα η επιλογή των πολιτικών και όχι η εκλογή ηγεσίας, υποστήριξε ο Πέτρος Ευθυμίου. Ζήτησε ένα κόμμα με πλήρη συλλογικότητα με αιρετά όργανα παντού. Εξέφρασε τη διαφωνία του με την πρόταση Παπανδρέου για τη δημιουργία ενός μόνιμου φόρουμ διαλόγου με τα άλλα κόμματα της Αριστεράς και άσκησε εναντίον του κριτική, γιατί έφερε την πρόταση για ψηφοφορία στο Εθνικό Συμβούλιο, χωρίς πρώτα να την κοινοποιήσει στο Πολιτικό.

* Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να αντέξει άλλο την προσχηματική ενότητα. Χρειάζεται καθαρές θέσεις για όλα, τόνισε ο Χρ. Παπουτσής και πρόσθεσε πως δεν πρέπει να γίνει το ίδιο πολιτικό λάθος, δηλαδή να «αποφύγουμε τη συζήτηση για τα πραγματικά αίτια της ήττας, την κριτική και αυτοκριτική, όπως πράξαμε με τη στρατηγική ήττα του 2004 και μετά με τις δημοτικές εκλογές το 2006, με αποτέλεσμα να επαναλαμβάνουμε λαθεμένες πολιτικές πρακτικές και να εμφανίζονται σήμερα ως τιμητές σε όλα τα επίπεδα όσοι ποτέ δεν ανέλαβαν τις ευθύνες τους».

* «Δεν υπάρχει κανείς που θέλει το 1996 να το φέρει το 2007. Δεν το διανοούμαι κάτι τέτοιο, ούτε εκκαθαρίζονται παλιοί λογαριασμοί», είπε ο Χ. Καστανίδης, που πρόσθεσε: Ο μόνος άνθρωπος που σήκωσε το βάρος της αυτοκριτικής είναι ο Γ. Παπανδρέου.

* Ο Απόστολος Κακλαμάνης υπογράμμισε: Πρέπει να γίνει πια διαφανές και διακριτό, διότι υπάρχει σύγχυση, το ιδεολογικό, πολιτικό και προγραμματικό μας στίγμα, σε σχέση με τη Δεξιά.

* «Να ομολογήσουμε ότι ο αναγκαίος σε πολλές πτυχές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του τόπου μας εκσυγχρονισμός κατάντησε τα τελευταία χρόνια να είναι μια μορφή διαχείρισης, που ήταν δύσκολο να βρει κανείς τις διαφορές και να αποδείξει το ιδεολογικό και το πολιτικό εκείνο πεδίο που μπορούσε να διαφοροποιηθεί από τον νεοφιλελευθερισμό», ανέφερε η Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου.

* Ο Α. Τσοχατζόπουλος σημείωσε: «Το πρόβλημά μας δεν είναι να έχουμε ένα κόμμα για να το λειτουργήσουν οι ηγεσίες, αλλά θέλουμε να φτιάξουμε ένα λαϊκό κίνημα, το οποίο θα κάνει τον αγώνα στη βάση, θα είναι με τον λαό».

* Ο Α. Λοβέρδος, όσον αφορά το τι έφταιξε, είπε επιγραμματικά: η μεθοδολογία της ηγεσίας 2004-2007, που δεν παραμέρισε τα προβλήματα που είχαν προστεθεί από τον κυβερνητισμό, αλλά που τα άφησε να λιμνάζουν.

* Ο Ν. Μπίστης υποστήριξε πως αυτό που έλειψε από το ΠΑΣΟΚ δεν ήταν τα κείμενα και οι θέσεις, αλλά η σταθερή εφαρμογή πολιτικών, που να διαμορφώνουν κονωνική και πολιτική πλειοψηφία.

* Επίθεση στον Ευάγγ. Βενιζέλο έκανε ο Χρ. Πολυζωγόπουλος: Επικαλούμενος δημοσιογράφους, τον κατηγόρησε ότι από την παραμονή των εκλογών είχε κλείσει συνάντηση για να κάνει τη δήλωσή του στο Ζάππειο. «Ετσι είναι. Εάν δεν πιστεύετε εμένα, ρωτήστε τους δημοσιογράφους έξω».

Αμεση ήταν η αντίδραση του Ευάγγ. Βενιζέλου. Ζήτησε τον λόγο για να πει: «Δεν είχα κλείσει τίποτα στο Ζάππειο. Πήγα εκεί, γιατί εκεί υπήρχε τεχνικά η δυνατότητα... Δεν θέσαμε το βράδυ των εκλογών πολιτικά ζητήματα. Αν κάποιος προέταξε το ζήτημα της ηγεσίας, αυτός ήταν ο Γιώργος Παπανδρέου».

ΕΥΧΑΡΙΣΤΕΣ, χιουμοριστικές συζητήσεις πριν τους μύδρους από μικροφώνου

Μέλι γάλα στα πηγαδάκια οι... πολωμένοι

Της ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΔΕ

Σε «ώρα ΠΑΣΟΚ», δηλαδή μιάμιση ώρα αργότερα από την προγραμματισμένη, ξεκίνησε στις 12.30 το μεσημέρι του Σαββάτου το Εθνικό Συμβούλιο.

Ο Σκανδαλίδης με τον Πολυζωγόπουλο, πριν ο δεύτερος εξαπολύσει επίθεση στον Βενιζέλο

Με μια πρώτη ματιά -με τόσες αγκαλιές, φιλιά και πειράγματα ανάμεσα σε «συντρόφους» στα πηγαδάκια- τίποτα δεν θύμιζε το κλίμα της πόλωσης των τελευταίων ημερών. Δεν θύμιζε ότι τα αίτια της ήττας αιωρούνται ακόμη μαζί με ένα φάντασμα (κάποιοι τουλάχιστον το επικαλούνται), αυτό της διάσπασης.

Με μια δεύτερη ματιά ή, πιο σωστά, μέσα από τις συζητήσεις στα ίδια αυτά πηγαδάκια, πριν καν ξεκινήσουν οι ομιλίες με τις αιχμηρές αποστροφές για το παρελθόν και το μέλλον του ΠΑΣΟΚ, για τη χαμένη του ταυτότητα και τον καταλογισμό των ευθυνών, η αίσθηση άλλαζε.

Παρά την κρίση πάντως και πρωτίστως γι' αυτή, στα μελανά σημεία του Εθνικού Συμβουλίου θα μπορούσε να καταγραφεί η άδεια αίθουσα το απόγευμα του Σαββάτου. Το ενδιαφέρον μειώθηκε, προφανώς μετά το τέλος των ομιλιών των υποψηφίων και με το δεδομένο ότι τα κορυφαία στελέχη δεν ήταν προγραμματισμένο να μιλήσουν. Οσο περνούσε η ώρα η εικόνα χειροτέρευε. Το επισήμαναν αρκετοί από τους ομιλητές. Ούτε οι «πρωτοκλασάτοι» ούτε και τα «μικρότερα» στελέχη ήταν εκεί για να ακούσουν τον προβληματισμό τους.

Πέρα όμως από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις δεν έλειψαν και τα ανάλαφρα στιγμιότυπα εκτός της αιθούσης. Εκεί, στον προθάλαμο και στα πηγαδάκια.

*Η καθυστέρηση στην προσέλευση του Γ. Παπανδρέου το Σάββατο το πρωί (έφτασε στις 12.30 αντί στις 11) δεν πέρασε απαρατήρητη από τ' άλλα «στρατόπεδα».

-«Θα έρθουν οι... επίσημοι;», ρώτησε ο Ευάγγ. Βενιζέλος κάποια στιγμή, γύρω στις 12.15, τον Κώστα Σκανδαλίδη.

Ο τελευταίος θέλησε να του απαντήσει με ένα στίχο του Καβάφη, όμως επειδή δεν τον θυμόταν ακριβώς τον πρόλαβε ο ετοιμόλογος Βενιζέλος:

«Είναι ο αγώνας για τον πολιτικό πολιτισμό...».

* Ο Ευάγγ. Βενιζέλος με τον Κ. Λαλιώτη βρέθηκαν να τα λένε οι δυο τους και όπως ήταν αναμενόμενο, τράβηξαν τα φλας πάνω τους. Πολύ γρήγορα στην παρέα προστέθηκε και ο Κ. Σκανδαλίδης. Τον φώναξε ο Κ. Λαλιώτης: «Ελα εδώ με τους υποψηφίους, Κώστα...».

- «Είσαι και εσύ υποψήφιος; Είναι επτά μέχρι στιγμής...». «Εσύ τους ενώνεις», του αποκρίθηκε ο Σκανδαλίδης.

Βενιζέλος και Σκανδαλίδης στο όνομα προφανώς της... ενότητας έβαλαν ανάμεσά τους τον Λαλιώτη για να τους απαθανατίσουν έτσι οι φωτορεπόρτερ, ενώ δεν σταμάτησαν και τα λεκτικά τους παιχνίδια.

Βενιζέλος: (σ.σ. είμαστε) «Σαν τη γέφυρα του Ρίου- Αντιρρίου».

Λαλιώτης: «Εγώ χωρίζω, δεν ενώνω, εκτός αν έχω όλους τους υποψήφιους μαζί εδώ. Και τους υπόλοιπους τέσσερις».

Βενιζέλος: «Βολέψου με ό,τι έχεις τώρα...».

-«Κώστα μου, δεν θα σε ψηφίσω γιατί θα ψηφίσω Παναγιώτη Καρύδη», είπε κάνοντας χιούμορ ο Θ. Πάγκαλος στον Κ. Σκανδαλίδη.

- «Ποιος είναι αυτός;», αναρωτήθηκε ο Σκανδαλίδης.

- «Δεν τον ξέρεις», απόρησε ο Πάγκαλος. «Είναι υποψήφιος. Μόλις έχασες, λοιπόν, μια ψήφο».

* Ούτε και εμείς τον ξέραμε τον Παναγιώτη Καρύδη, αλλά τον γνωρίσαμε λίγο αργότερα όταν πλησίασε τον Ευάγγ. Βενιζέλο. Του έδωσε ένα χαρτί: «Πάρτε, είναι οι θέσεις μου, για να τις διαβάσετε».

Πάντως, ο κ. Καρύδης... καθησύχασε τον αντίπαλο: «Μια δυο ημέρες πριν από την ψηφοφορία θα παραιτηθώ. Εβαλα υποψηφιότητα γιατί ήθελα να γίνουν γνωστές οι θέσεις μου».

*Παπανδρέου - Βενιζέλος 1-0. Δεν ξέρουμε αν ο Γιώργος κέρδισε και τις εντυπώσεις, πάντως η ομιλία του απέσπασε περισσότερα χειροκροτήματα, απ' όσα «αντιπάλου». Το σκόρ ήταν 21-8. Μη φανταστείτε, πάντως, πως χειροκροτούσε και όλη η αίθουσα. Μοιρασμένα ήταν και τα χειροκροτήματα.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Ολα για την εξουσία

ΜΕΤΑ ΤΟ Πολιτικό Συμβούλιο, ούτε και το Εθνικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ κατάφερε να απαριθμήσει τα αίτια της εκλογικής ήττας, να τα αναλύσει και να καταλήξει σε συμπεράσματα, χρήσιμα για τη χάραξη της νέας πορείας του Κινήματος, με διόρθωση πορείας, αλλά και με αλλαγές ουσίας.

ΑΚΟΥΣΤΗΚΑΝ πολλά στη διάρκεια του διημέρου των εργασιών του Εθνικού Συμβουλίου. Εξέθεσε καθένας από τους αντιμαχομένους για την αρχηγία του ΠΑΣΟΚ τις απόψεις του, από τη δική του υποκειμενική σκοπιά, χωρίς να φτάσει στην ουσία, ώστε να ξεκαθαρίσει η θολή φυσιογνωμία του ΠΑΣΟΚ, που είναι το κυρίως ζητούμενο.

ΟΥΤΕ ΚΑΙ οι άλλοι ομιλητές, οι εμφανιζόμενοι ως ουδέτεροι, όπως και οι προσκείμενοι στους διεκδικητές της αρχηγίας, κατάφεραν να αρθρώσουν ιδεολογικό πολιτικό λόγο, που θα ήταν σύνθεση της ανάλυσης των λαθών, των κοινωνικών μηνυμάτων και των προοπτικών.

ΔΕΝ ΚΑΛΥΦΘΗΚΕ, λοιπόν, ούτε το δεύτερο ζητούμενο, που είναι η προσέγγιση και η προσέλκυση του κόσμου, ο οποίος αποστασιοποιήθηκε από το ΠΑΣΟΚ, ούτε και του κόσμου που ψήφισε το κόμμα, αλλά είναι απογοητευμένος από τη νοοτροπία του αρχηγού ή των στελεχών.

ΣΗΜΕΙΩΘΗΚΑΝ συγκρούσεις, έγιναν αντιπαραθέσεις για το αν θα πρέπει να αναζητηθούν τα αίτια της ήττας στην προ του 2004 περίοδο (όταν το ΠΑΣΟΚ ήταν στην εξουσία με πρωθυπουργό τον Κ. Σημίτη) ή μόνο στη μετέπειτα περίοδο (της αρχηγίας του Γιώργου Παπανδρέου).

ΟΛΟΙ ΜΙΛΗΣΑΝ για βαρειά ήττα, ενώ δεν ήταν ούτε βαρειά ούτε τόσο μεγάλη σε σύγκριση με εκείνην της Ν.Δ. το 1981, που έπεσε στο 36%. Επεσε η εκλογική δύναμη του ΠΑΣΟΚ, αλλά περισσότερο έπεσε της Ν.Δ. Τελικά το εκλογικό σώμα έδωσε δεύτερη ευκαιρία στον Κώστα Καραμανλή.

ΠΑΡΑ τις συγκρούσεις όλοι βγήκαν από το διήμερο χωρίς «αιματοχυσία». Και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι βρέθηκαν σύμφωνοι -καθένας με τις δικές του θέσεις- ότι θα πρέπει να τα δώσουν όλα για την εξουσία.

ΕΔΕΙΞΑΝ όλοι ότι η ενότητα χρειάζεται για να ξαναπάρει το ΠΑΣΟΚ την εξουσία. Για το πώς θα το καταφέρουν, κατατέθηκαν διάφορες στρατηγικές, που καλύπτουν όλες τις λίγο-πολύ αντιφατικές επιθυμίες: α) με στροφή προς τα αριστερά και συνεργασία με τις άλλες αριστερές δυνάμεις, β) με άνοιγμα προς τα αριστερά, αλλά και προς τα δεξιά, γ) με επιμονή στον μεσαίο χώρο.

ΔΙΑΛΕΓΕΤΕ, λοιπόν, και παίρνετε τη συνταγή της νίκης για την εξουσία. Ξεκάθαρη ιδεολογική ταυτότητα του ΠΑΣΟΚ δεν έδωσε το Εθνικό Συμβούλιο. Χωρίς αυτήν η εξουσία είναι αυτοσκοπός. Ολα για την εξουσία.