Ελευθεροτυπία - Ο πολιτικός της διπλανής πόρτας...

Με αυτά τα λόγια έκλεινε ο Γιώργος Παπανδρέου μία από τις συνεντεύξεις που έδωσε («Κ.Ε.», 22/2/2004) λίγο πριν από τις εκλογές του Μαρτίου 2004. Λόγια που αρμόζουν σε πολιτικό χωρίς δεσμεύσεις και βάρη, αλλά εκστομίστηκαν από ένα πρόσωπο που πολλές φορές παλιότερα και μεταγενέστερα μίλησε για το βάρος που κουβαλά τουλάχιστον το όνομά του. Είναι πολλοί μάλιστα εκείνοι που δέχονται ότι στο χρόνο που κύλησε, ο «διπλός κληρονόμος» που ανέλαβε την ηγεσία ενός ΠΑΣΟΚ φθαρμένου από τον κυβερνητισμό, δεν κατάφερε να δείξει αποφασιστικότητα απέναντι στα διλήμματα που αντιμετώπισε. Εως το σημείο να φθάνουν σήμερα κάποιοι να λένε ότι αρνούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε έναν «ανίκανο» και σε έναν «ικανό για όλα»...

Σε μία άλλη του συνέντευξη, πολλά χρόνια πριν, όταν το 1981 ως υποψήφιος βουλευτής Αχαΐας έκανε προεκλογική εκστρατεία με το σακίδιό του και έναν υπνόσακο, ο Γ. Παπανδρέου έλεγε: «Κουβαλάω ένα βάρος. Η κοινωνία περιμένει να ανταποκριθώ στο ρόλο που μου προκαθορίζει σαν γιο του Ανδρέα και εγγονό του Γιώργου. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να είμαι κάτι διαφορετικό που όμως εκείνοι θα αποδεχθούν. Δεν θέλω να παίξω το ρόλο του ανθρώπου που αντλεί εξουσία από τον πατέρα του. Θα ήμουνα απλώς ο γιος. Ομως, αν στο μυαλό μου έχω αυτά τα "πιστεύω" και προχωράω σύμφωνα με αυτά, θα φανεί». Τι φάνηκε λοιπόν από τότε μέχρι τον Ιανουάριο του 2004, όταν πήρε το δαχτυλίδι της διαδοχής από τον Κ. Σημίτη;

Το χαρακτηριστικότερο ήταν ότι μπόρεσε να κρατήσει ένα προφίλ διαλλακτικού πολιτικού, περνώντας από σειρά κυβερνητικών θέσεων: υφυπουργός Πολιτισμού (Ιούλιος 1985 - Φεβρουάριος 1987), υπουργός Παιδείας (1988-1989), υφυπουργός Εξωτερικών (Οκτώβριος 1993 - Ιούλιος 1994), υπουργός Παιδείας (Ιούλιος 1994 - Σεπτέμβριος 1996), αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών (Σεπτέμβριος 1996 - Φεβρουάριος 1999), οπότε και ανέλαβε υπουργός Εξωτερικών (έως το 2004) στη θέση του αποπεμφθέντος υπουργού Θόδωρου Πάγκαλου μετά την υπόθεση Οτσαλάν.

Από το 1984

Στα κομματικά πράγματα αναμίχθηκε ενεργά από το 1984 ώς μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Οι εμπρηστικές δηλώσεις και το «χτύπημα του χεριού στο τραπέζι» δεν ήταν ποτέ αφορμές για ανάδειξή του στην επικαιρότητα. Εξαίρεση ίσως αποτελεί η δήλωσή του, τον Δεκέμβριο του 2003, όταν εν πτήσει από τις Βρυξέλλες στην Αθήνα δήλωσε πως «όταν πρέπει, δεν θα αρνηθεί να αναλάβει τις ευθύνες του». Η κυβέρνηση τότε αρνήθηκε αρχικώς να σχολιάσει, αλλά λίγες μέρες αργότερα ο Κ. Σημίτης έδωσε το εναρκτήριο λάκτισμα της διαδικασίας που θα τον έφερνε στην προεδρία του ΠΑΣΟΚ.

Ο ενθουσιασμός που προκάλεσε τότε η ανάδειξή του αναμίχθηκε με πολλά και ετερόκλητα στιγμιότυπα από το βιογραφικό του:

* Τα φοιτητικά του χρόνια σε κάποια από τα πιο ονομαστά κολέγια, όταν ως χίπις ήθελε να δουλέψει σε γκέτο μαύρων, συμμετείχε σε κοινωνικά κινήματα για τους ανέργους και τους μετανάστες και σε διαδηλώσεις κατά του πολέμου του Βιετνάμ.

* Τα εφηβικά του χρόνια, όταν σε ηλικία 15 ετών το 1967 ένιωσε το πιστόλι στον κρόταφο, γεγονός που ανάγκασε τον πατέρα του Ανδρέα να παραδοθεί στη δικτατορία των συνταγματαρχών.

* Τα «ανέκδοτα» για τη μανία του με τη γυμναστική που τον έφερναν να απουσιάζει από σημαντικές κυβερνητικές συσκέψεις για να μη χάσει τις ασκήσεις με τα βαράκια.

* Την παρουσία του στην κηδεία του Ανδρέα Παπανδρέου όταν απευθύνθηκε σε δεύτερο πρόσωπο στον αποθανόντα λέγοντας: «Ακουσες τα νέα, πατέρα; Ερχονται με πλοία, με αεροπλάνα, με κάθε τρόπο, πεζή, ακόμη και σε αναπηρικές καρέκλες. Ηλικιωμένοι, σαν τις αιωνόβιες ελιές, και νέοι, σαν την αυγή. Ολοι αυτοί έρχονται, πατέρα, για να τιμήσουν έναν σπουδαίο άνθρωπο, όπως λένε, τον άνθρωπο που τους βοήθησε, τον άνθρωπο που αγάπησαν».

* Το ρόλο του στην αποκάλυψη του σκανδάλου Κοσκωτά, όταν, καταγγέλλοντας (28/10/98) τον τότε ισχυρό επιχειρηματία ως εκβιαστή και σκευωρό, επικαλέστηκε και πάλι το βάρος του ονόματος: «Κουβαλάω ένα όνομα με μεγάλη ιστορική κληρονομιά και είναι βαριά αυτή η κληρονομιά, πολλές φορές ιδιαίτερα. Εάν αυτές τις τρεις γενιές μάς έχουν κατηγορήσει για οτιδήποτε ή έχουν υπάρξει διαφορές με το όνομα Παπανδρέου με τον οποιονδήποτε αντίπαλο, ποτέ δεν υπήρξε σπίλωση του ονόματος και θέματα τέτοιας μορφής. Δεν είχα καμιά επιλογή παρά να προστατεύσω τους δημοκρατικούς θεσμούς από τον εκβιασμό, δεν είχα καμιά επιλογή, προσωπικά εγώ ο ίδιος απέναντι στη συνείδησή μου, απέναντι στην ψυχολογία μου, παρά να επιλέξω τη διαφάνεια, διότι είναι στις αρχές μου, γιατί μόνο η διαφάνεια μπορεί να είναι απάντηση σε οποιονδήποτε εκβιασμό και σε οποιαδήποτε σκευωρία, μόνο η διαφάνεια μπορεί να προστατεύσει τους θεσμούς της λαϊκής κυριαρχίας, με τους οποίους το όνομα Παπανδρέου έχει συνδεθεί».

* Τις απόψεις του για τα μαλακά ναρκωτικά όπως τις εξέφρασε τον Ιούνιο του 1997: «Η νομιμοποίηση της κάνναβης θα δώσει ένα καίριο χτύπημα στους εμπόρους. Θα τους αφαιρέσει ένα μεγάλο τους όπλο, γιατί τον έλεγχο θα τον έχει πλέον η πολιτεία [...]. Σε μια πρόταση που είχαμε συνυπογράψει παλιότερα με μερικούς βουλευτές, υποστηρίζαμε τη δυνατότητα του χρήστη κάνναβης να καλλιεργεί στο σπίτι του μια μικρή ποσότητα για δική του μόνο χρήση. Θα ήταν παράνομο να διακινεί την οποιαδήποτε ποσότητα ή να την πουλάει, οπότε πια δεν θα είχαμε να κάνουμε με εμπόριο».

* Τη θέση του για το διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας (Σεπτέμβριος 2004): «Πιστεύω στους διακριτούς ρόλους Κράτους και Εκκλησίας. Ο διακριτός ρόλος δίνει μεγαλύτερη ελευθερία, μεγαλύτερη αξιοπιστία θα έλεγα και στο εξωτερικό αλλά και στο εσωτερικό και στην ταύτιση με το βασικό έργο της Εκκλησίας, που είναι το πνευματικό και όχι η διαχείριση της εξουσίας».

* Τη στήριξή του προς το πρόσωπο του Κ. Σημίτη όχι μόνο στη φάση της εκλογής του το 1996, αλλά και σε κάποιες από τις περιόδους κλυδωνισμού, όταν (20/5/2001) μίλησε για τη διαδοχολογία στο ΠΑΣΟΚ λέγοντας: «Η διαδοχολογία είναι συνταγή ήττας. Η αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ δεν λύνει τα προβλήματα. Δεν υπάρχει μάγος που θα σώσει την Ελλάδα... Τα κόμματα βρίσκονται πλέον σε αναντιστοιχία με την κοινωνική πραγματικότητα και αδυνατούν να εκφράσουν τις νέες κοινωνικές δυνάμεις. Και το ΠΑΣΟΚ, ως κόμμα, περνά τη δική του κρίση. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να είμαστε κόμμα εξουσίας, χρησιμοποιώντας διαδικασίες και εργαλεία περασμένων εποχών. Πρέπει να ανανεωθούμε για να μπορούμε να έχουμε πολιτικό μέλλον».

Με το ΠΑΣΟΚ εκτός εξουσίας, ο Γ. Παπανδρέου δέχθηκε την εντολή «να τα αλλάξει όλα». Φαίνεται όμως ότι δεν είχε τα απαραίτητα αποθέματα τόλμης για να ισορροπήσει στο τεντωμένο σχοινί, που στη μία άκρη είχε τη διάθεση ανανέωσης και στην άλλη την ανάγκη «εδώ και τώρα» επιστροφής στην εξουσία. Αλλωστε η πορεία σε τεντωμένο σκοινί απαιτεί αυτοσυγκέντρωση και ρυθμό σταθερό, παρά τις ιαχές που μπορεί να ακούγονται στην εξέδρα.

Στα χαρτιά

Η αναδιοργάνωση του κόμματος έγινε, αλλά εν πολλοίς έμεινε στα χαρτιά. Η απομάκρυνση των φθαρμένων προσώπων απεδείχθη επώδυνη και έμεινε στην αρχή. Το πρόγραμμα διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και ο τακτικός εντοπισμός της ασυνέπειας του Κ. Καραμανλή μέσα από τη «Μαύρη Βίβλο» σκιάστηκαν με ευκολία από άλλα θέματα της επικαιρότητας, όπως η υπόθεση των ομολόγων. Η πρόταση για τη διαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος το 2004 ξεχάστηκε γρήγορα.

Η αλλαγή στάσης του Γ. Παπανδρέου που αρχικά ήταν υπέρ της λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων, στοίχισε επίσης, καθώς εκφράστηκαν διαφορετικές απόψεις μέσα στο ΠΑΣΟΚ και η Αριστερά είχε κερδίσει έδαφος μέσω των κινητοποιήσεων της νεολαίας. Μπούμερανγκ γύρισε και η πρόταση δυσπιστίας που ετοίμαζε (όχι και τόσο κρυφά), όταν ο πρωθυπουργός πρόλαβε να ζητήσει εκείνος ψήφο εμπιστοσύνης. Το πρόσφατο μπέρδεμα με το ψηφοδέλτιο Επικρατείας και την τοποθέτηση στην πρώτη θέση της Φώφης Γεννηματά απογοήτευσε κόσμο, ενώ έκανε πολλούς να μιλήσουν για υπονόμευση από εκείνους που γνωρίζουν καλά το Σύνταγμα...