Ελευθεροτυπία - Ερευνα και διάσωση στο Αιγαίο

«Με την διεθνή σύμβαση για την "Ναυτική έρευνα και διάσωση" του 1979, καθιερώθηκε ενιαίο σύστημα οργάνωσης και λειτουργίας των υπηρεσιών έρευνας και διάσωσης των κρατών-μελών που υπέγραψαν, επικύρωσαν ή αργότερα προσχώρησαν στη σύμβαση, καθώς και των τρόπων και συνθηκών συνεργασίας των υπηρεσιών αυτών.

1. Η σύμβαση αυτή τέθηκε διεθνώς σε ισχύ την 22.6.1985, μετά την επικύρωσή της από τον προβλεπόμενο αριθμό κρατών. Η Τουρκία εκύρωσε την σύμβαση στις 21.12.1985 και η Ελλάδα στις 25.4.1989.

2. Στο κεφάλαιο 2 του παραρτήματος της σύμβασης αυτής, προβλέπεται όπως κάθε περιοχή έρευνας και διάσωσης θα καθιερωθεί με συμφωνία των ενδιαφερομένων μερών και σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία για τις ακριβείς διαστάσεις μιας περιοχής έρευνας και διάσωσης από τα ενδιαφερόμενα μέρη, αυτά θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια για συμφωνία κατάλληλων ρυθμίσεων ισοδύναμου συντονισμού των υπηρεσιών έρευνας και διάσωσης στην περιοχή.

Η Ελλάδα υπέγραψε τη σύμβαση την 20.8.1980 στο Λονδίνο με την επιφύλαξη ότι η περιοχή ευθύνης της για έρευνα και διάσωση θα είναι η περιοχή εντός της οποίας έχει ήδη αναλάβει την ευθύνη για τον σκοπό αυτό και η οποία ταυτίζεται με το FIR Αθηνών, δεδομένου ότι στην περιοχή αυτή η Ελλάδα διενεργούσε από μακρού, αδιαλείπτως, επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, όπως είχε ανακοινώσει στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ, πρώην IMCO).

3. Η Τουρκία στις 30.12.1980 ανακοίνωσε στον ΙΜΟ ότι διατηρεί αντιρρήσεις όσον αφορά την παραπάνω επιφύλαξη της Ελλάδος, διότι, κατά την γνώμη της, είναι ασυμβίβαστη με το αντικείμενο και τους σκοπούς της συμβάσεως και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να θεωρηθεί επιφύλαξη, σύμφωνα με τον διεθνή νόμο.

4. Την παραπάνω επιφύλαξη επανέλαβε η Ελλάδα και στο Νόμο 1844/1989, με τον οποίο κύρωσε την σύμβαση για την έρευνα και διάσωση.

Η Τουρκία, στις αρχές του Ιανουαρίου του 1989, εξέδωσε και δημοσίευσε το με στοιχεία 88/13559/89 Κανονισμό, που αφορούσε την εκ μέρους των δικών της αρμοδίων υπηρεσιών διενέργεια έρευνας και διάσωσης, στον οποίο επισυνάπτετο χάρτης μονομερούς αυθαίρετης οριοθέτησης της περιοχής ευθύνης της στο Αιγαίο, που καλύπτει σχεδόν το ήμισυ των χώρων του Αιγαίου, περιλαμβανομένων και των εντός αυτών ελληνικών νήσων και των χωρικών τους υδάτων. Τον κανονισμό και τον χάρτη αυτόν επεκύρωσε το 2001 και με Νόμο.

5. Η καθορισθείσα μονομερώς υπό της Τουρκίας περιοχή ευθύνης για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο, αντίκειται στις διατάξεις της παρ. 2.1.7. του κεφαλ. 2 του παραρτήματος της ιδίας της συμβάσεως, που έχει ως εξής: "Η οριοθέτηση των περιοχών έρευνας και διάσωσης δεν σχετίζεται και δεν θίγει την οριοθέτηση οποιουδήποτε συνόρου μεταξύ των κρατών".

Σύμφωνα με την διάταξη αυτή, η καθιερωθείσα υπό της Τουρκίας ως άνω περιοχή ευθύνης της στο Αιγαίο δεν σχετίζεται μεν, δεν καταργεί, ούτε τροποποιεί τα υφιστάμενα σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας, πλην όμως τα θίγει σοβαρά και ουσιαστικά, διότι τα αγνοεί, τα υπερκαλύπτει και περιλαμβάνει ακόμη και τα εντός αυτής ελληνικά νησιά με τα χωρικά τους ύδατα.

Με την έννοια αυτή, τίθεται το ερώτημα, εάν ορθώς ο ΙΜΟ προβαίνει στην κοινοποίηση του χάρτη που εξέδωσε η Τουρκία, δεδομένου ότι η ενέργειά της αυτή είναι αντισυμβατική, αλλά και άσκοπη, λαμβανομένου υπ' όψιν ότι όλες οι περιοχές του Αιγαίου καλύπτονται και εξυπηρετούνται πλήρως υπό των υπηρεσιών της χώρας μας.

6. Οι τουρκικές υπηρεσίες γνωρίζουν πολύ καλά ότι η διάταξη περί επίτευξης συμφωνίας μεταξύ ενδιαφερομένων κρατών αφορά προφανώς οριοθέτηση περιοχών έρευνας και διάσωσης των μεταξύ τους διεθνών και όχι εθνικών χωρικών υδάτων. Εν τούτοις, προέβησαν στον καθορισμό δικής τους περιοχής ευθύνης στο Αιγαίο, η οποία:

α. Επεκτείνεται πέραν των θαλασσίων συνόρων των δύο χωρών.

β. Περιλαμβάνει ακόμη και τα χωρικά ύδατα των ελληνικών νήσων και

γ. Επικαλύπτει το ήμισυ της περιοχής του Αιγαίου, η οποία αποτελεί περιοχή ευθύνης της Ελλάδος, δεδηλωμένη και ενεργώς καθιερωμένη από το 1975 και παλαιότερα.

Αυτό βεβαίως έχει γίνει εκ προθέσεως για λόγους σκοπιμότητας και περιλαμβάνεται στο πακέτο των διεκδικήσεών της, εις βάρος της χώρας μας.

7. Κατόπιν αυτών, σκόπιμο θα ήταν, κατά την γνώμη μου, ενόψει των νέων συνθηκών που έχουν πρόσφατα δημιουργηθεί και των προϋποθέσεων που έχουν καθοριστεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση, για την ένταξη της Τουρκίας και κυρίως της συμμορφώσεώς της προς τις διατάξεις των διεθνών συμβάσεων και του διεθνούς δικαίου γενικότερα, να αναληφθούν ενέργειες για την ενημέρωση της Ε.Ε., αλλά και της διεθνούς κοινής γνώμης:

α. Για τα παράνομο της παραπάνω ενέργειας της Τουρκίας, αυθαίρετης μονομερώς οριοθετηθείσης δικής της περιοχής ευθύνης στο Αιγαίο και της απαράδεκτης εμμονής της να την καθιερώσει εμπράκτως, όπως έπραξε στην περίπτωση του πλοίου "Lady Ο".

β. Για τους λόγους, για τους οποίους η ενέργεια αυτή είναι παράνομη και αντίθετη στη διάταξη της σύμβασης.

γ. Για τους λόγους, για τους οποίους η Ελλάδα δικαιούται να έχει την ευθύνη έρευνας και διάσωσης στον χώρο του FIR Αθηνών (εδαφικής ακεραιότητας, ιδιαιτερότητας του αιγαιακού θαλάσσιου χώρου, καθημερινώς διαπλεόμενου από εκατοντάδες ελληνικά πλοία πάσης κατηγορίας, πολυχρόνιας άσκησης του δικαιώματος από το 1975, αρτίας και πλήρους οργάνωσης των κέντρων και υποκέντρων έρευνας και διάσωσης και του σύγχρονου εξοπλισμού τους σε μέσα και συστήματα επικοινωνίας κ.λπ.) και παράλληλα την έγερση απαιτήσεως ακύρωσης ή ανάκλησης εκ μέρους της Τουρκίας της παράνομης αυτής οριοθέτησης.

8. Εχοντας υπ' όψιν την γενική αρχή, ότι τα κινδυνεύοντα πλοία ή άτομα ενδιαφέρονται για άμεση παροχή βοήθειας και δεν νοιάζονται για το ποιος θα τους την προσφέρει, θα ήταν διπλωματικά σκόπιμη μια προσπάθεια συνεννόησης με τις τουρκικές αρμόδιες υπηρεσίες για την επίτευξη συμφωνίας, όχι ομόφωνης οριοθέτησης των περιοχών ευθύνης, που δεν προβλέπεται εφικτή, αλλά καθορισμού των αναγκαίων ρυθμίσεων και συνθηκών συνεργασίας και συντονισμού των ενεργειών των υπηρεσιών έρευνας και διάσωσης, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ναυτικών ατυχημάτων, που λαμβάνουν χώραν σε παραπλήσιες προς τις τουρκικές ακτές θαλάσσιες περιοχές διεθνών και όχι εθνικών χωρικών υδάτων. Εάν η προσπάθεια αυτή απετύγχανε (που είναι το πιθανότερο), θα παρείχετο το επιχείρημα στη δική μας πλευρά να αντιστρέψει την περί αδιαλλαξίας της Ελλάδας επιχειρηματολογία της Τουρκίας».