Ελευθεροτυπία - Διαστρωμάτωση διαφθοράς

* Από καμιά λειτουργία του δημοσίου βίου δεν ενισχύεται η έννοια της πολιτικής ευθύνης, για τον ιστορικό σχεδιασμό των επόμενων δεκαετιών, αλλά και για την κοινωνική λογοδοσία των φορέων εξουσίας.

Πολύμορφες τεχνικές περιορίζουν την αξίωση για δημοκρατική διαφάνεια και το ηθικοκοινωνικό κριτήριο, που ολοκληρώνει την πολιτική και τη δημοκρατία, εκχυδαΐζεται στις τηλεοπτικές αρένες.

* Η ιστορία της ελληνικής Δικαιοσύνης, η ανάπτυξη και λειτουργία των μηχανισμών της, αποκαλύπτει ότι στο εσωτερικό τους πλεονάζουν πεποιθήσεις και συμπεριφορές, που επιτρέπουν, παρά τις ιδεαλιστικές διακηρύξεις, τον έλεγχο από την εκάστοτε εξουσία. Εξαιρετικές εκδηλώσεις του δικαιώματος συνταγματικής αντίστασης στις παρεμβάσεις της κυβερνητικής - κρατικής - πολιτικής τάξης, από μεμονωμένους λειτουργούς, επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ενός διπλού εθισμού, από τον εκάστοτε κυβερνητισμό που φαλκιδεύει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και από το ίδιο το δικαστικό σώμα που ενσωματώνει τις παρεμβάσεις και που προσαρμόζεται.

Επειδή, μάλιστα, όλα τα κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα είναι αλληλένδετα, δεν είναι τυχαίο ότι, μέσα στη μεγάλη κρίση του πολιτικού συστήματος, η κατάσταση στη Δικαιοσύνη είναι οριακή και ασφυκτική.

* Το πεδίο της Δικαιοσύνης, ως πεδίο σύγκρουσης της καταχρηστικής κι αυταρχικής εξουσίας με την κοινωνική αδικία κι ανισότητα, αφορά τη Δημοκρατία, τον Πολιτισμό, την Ανθρωπότητα. Η Δικαιοσύνη δεν είναι ιδεαλιστικό είδωλο, ούτε κατασταλτικό εξάρτημα, αλλά αποκαλυπτική διαδικασία των κοινωνικών αντιθέσεων, των εγγυήσεων προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των όρων χρηστής διαχείρισης και θεσμικής διαφάνειας, στο όνομα του δημοσίου συμφέροντος και των συλλογικών αγαθών.

Η ασφάλεια Δικαίου, η θεσμική εμπιστοσύνη, η εναρμόνιση αυτών που δοκιμάζουν την κοινωνία με εκείνα που επιβάλλουν οι νόμοι και αποφαίνεται η Δικαιοσύνη, εξασφαλίζονται μονάχα όταν η Δημοκρατία, η Δικαιοσύνη, το Σύνταγμα και οι θεσμοί δεν είναι κενά σχήματα, προσχήματα καταχρηστικών νοοτροπιών και συμπεριφορών, προκαλύμματα παρεμβατικών μηχανισμών.

* Οι στρεβλώσεις του πολιτικού συστήματος και οι αναπόφευκτες θεσμικές παραμορφώσεις, οι καθοριστικές πιέσεις της πολιτικής-κρατικής εξουσίας και του δημοσίου χώρου από μηχανισμούς διαπλοκής και ιδιωτικών ανταγωνισμών, ανατρέπουν, στις μέρες μας, την κλασική αντίληψη περί κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αντιπροσωπευτικών ιεσμών λαϊκής κυριαρχίας, διάκρισης των εξουσιών κι ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, συνταγματικών εγγυήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των συλλογικών αγαθών δημοσίου συμφέροντος.

Η γενεαλογία των σκανδάλων παραπέμπει στη διαστρωμάτωση της διαφθοράς, στη διαπλοκή πολιτικών και οικονομικών, θεσμικών κι εξωθεσμικών κέντρων, στη διάβρωση της νομιμότητας και της διαφάνειας από τις σκοπιμότητες κυβερνητισμού, κομματισμού και οικονομικού ανταγωνισμού.

* Η Δικαιοσύνη άλλοτε προβάλλεται ως «τιμωρός» κι άλλοτε ως «κολυμβήθρα του Σιλωάμ», ενώ στην πραγματικότητα είναι κι αυτή μια ασθενής και ανεπαρκής δομή του πολιτειακού μας συστήματος. Τα λειτουργικά αδιέξοδα, η συσσώρευση εκκρεμών υποθέσεων, η έλλειψη υποδομών, ο τρόπος εσωτερικής διοίκησης και κυβερνητικής επιλογής των ηγεσιών, η πτωτική τάση της ποιότητας στελεχών κι αποφάσεων, διαμορφώνουν αδιέξοδα αρνησιδικίας και κινδύνους κατάρρευσης.

Η επικράτηση διεκπεραιωτικής αντίληψης, φοβισμένης νοοτροπίας, υπαλληλοποίησης και ουδετεροποίησης του θεσμού, οδηγεί σε διαρκή απώλεια της διαπλαστικής του δύναμης για τη διαμόρφωση της συλλογικής και ατομικής συνείδησης και του κώδικα αξιών και δεοντολογίας στη λειτουργία της πολιτείας.

* Η παραταξιοποίηση των θεσμών και των σκανδάλων οδηγεί στην κομματική επινοητικότητα και την πολιτική υστεροβουλία να μην ενισχυθεί η έννοια της πολιτικής ευθύνης με πραγματικό περιεχόμενο νομιμότητας, λογοδοσίας και συνεπειών. Μονάχα στην Ελλάδα είναι τόσο δύσκαμπτοι και ανεφάρμοστοι οι νόμοι περί ευθύνης υπουργών, περί βουλευτικής ασυλίας, πολιτικού χρήματος κομμάτων και στελεχών, ελέγχων των εκλογικών δαπανών. Μονάχα στην ελληνική Βουλή, κάθε εξεταστική επιτροπή καταλήγει σε τόσα, όσα και τα κόμματα, πορίσματα, χωρίς συναινετικές διαθέσεις. Μονάχα στην ελληνική νομοθεσία είναι τόσο έντονες οι τάσεις διαφορετικής μεταχείρισης πολιτών και πολιτικών, παραγραφής κι ατιμωρησίας κυβερνητικών στελεχών και συμμετόχων.

Επίσης, τόσο έντονες οι δικονομικές τριβές, για τις αυτονόητες υποχρεώσεις και τις διακριτές αρμοδιότητες μεταξύ εισαγγελίας, ως διοίκησης και των δικαστικών λειτουργιών ουσίας ή των κοινοβουλευτικών επιτροπών ελέγχου.

* Είναι πολλές οι διαστάσεις της υπόθεσης, που πολιτογραφήθηκε, πλέον, στη νεότερη ιστορία ως «σκάνδαλο του Βατοπεδίου», προσθέτοντας μία ακόμα αμαρτία, στη σαραντάχρονη μεταπολίτευση, τη διάστιχτη, από το «το σκάνδαλο Κοσκωτά» μέχρι «το σκάνδαλο Βατοπεδίου», με σημάδια από τις πληγές των κοινωνικών, πολιτικών και θεσμικών συνεπειών τους. Η παραίτηση των δύο δικαστικών λειτουργών αποκαλύπτει πολλά.

* Η Δικαιοσύνη, ως θεσμός κοινωνικού συμφέροντος, είναι εκτεθειμένη σ' εξωτερικές επιρροές κι εσωτερικές «εγγενείς» δυσχέρειες. Στο σημερινό μεταλλαγμένο πολιτικό τοπίο δεν προωθούνται ριζοσπαστικές διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά επιβιώνουν θεσμικές προκαταλήψεις, που στο όνομα της πολιτικής σκοπιμότητας καταστρέφουν το δημόσιο αγαθό της κοινωνικής εμπιστοσύνης και μεγαλώνουν τη διάσταση ηθικής και πολιτικής, κοινωνίας και δικαιοσύνης. Δεν αποτελεί νομικό ηθικισμό, ούτε πολιτική σωτηριολογία η αξίωση για πραγματική κατοχύρωση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, για ουσιαστική εξασφάλιση θεσμικών και κοινωνικών αντίβαρων στις εκφυλιστικές αλλοιώσεις του συστήματος.

* Ο ΝΙΚΟΣ Α. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Συνασπισμού.