Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Στην Κατοχή έγινε η κατοχή

Του ΜΠΑΜΠΗ ΑΓΡΟΛΑΜΠΟΥ

Κι όμως! Η διαμάχη του ελληνικού κράτους με τη Μονή Βατοπεδίου για τη Βιστονίδα είχε λυθεί από το 1930, επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου, και μάλιστα με τρόπο οριστικό και αμετάκλητο (όπως ρητώς αναφέρεται στα νομικά κείμενα). Ωστόσο, στην Ελλάδα, όπως φαίνεται, τίποτα δεν είναι οριστικό.

Με διάταγμα της κατοχικής (!) κυβέρνησης Τσολάκογλου, η λίμνη αποδόθηκε στη μονή και καταργήθηκαν όλες οι προηγούμενες πράξεις. Το διάταγμα έπαψε μεν να ισχύει μετά την απελευθέρωση, όμως σήμερα το επικαλούνται ακόμη και μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Δύο ντοκουμέντα από τον φάκελο της τότε δικαστικής διένεξης σχετικά με τη Βιστωνίδα, η απόφαση 41/1929 του Συμβουλίου της Επικρατείας (στην οποία περιγράφονται οι υποχρεώσεις του κράτους έναντι της Μονής Βατοπεδίου) και η σύμβαση που υπέγραψαν έναν χρόνο αργότερα οι δύο πλευρές για την παραχώρηση και τους όρους εκμετάλλευσης της λίμνης φωτίζουν σε βάθος χρόνου την πολύκροτη υπόθεση.

1 Η απόφαση της ολομέλειας του ΣτΕ δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών για το ιδιοκτησιακό καθεστώς:

*«Η παραχώρησις της κατοχής της λιμνοθαλάσσης ως άλλωστε εν τω Ν.Δ. (νομοθετικό διάταγμα 82/1924) σαφώς καθορίζεται, διά της παρά του Δημοσίου παραιτήσεως των επί ταύτης ασκουμένων δικαιωμάτων, ουχί βεβαίως ως επί περιουσίας του Δημοσίου, αλλ' ως επί περιουσίας δημόσιας αφού αι λιμνοθάλασσαι ως τοιαύτη περιουσία θεωρούνται και δεν είναι δεκτικαί αστικής κυριότητας και συνεπώς η παραχώρησις αυτή, ήτις ουδόλως επηρεάζεται υπό του παρεχομένου υπό της μονής ανταλλάγματος, εμφανίζουσα την διοίκησιν ως δημοσίαν εξουσίαν δεν μεταγγίζει κυριότητα αστικού δικαίου, αλλά διοικητικού δικαίου, ούσα εκ της φύσεώς της ανακλητή εφ' όσον το γενικόν συμφέρον ή το συμφέρον της δημόσιας υπηρεσίας, προσηκόντως εκτιμωμένου, θα επέβαλε την ανάκλησιν ταύτης ή θα παρεβιάζοντο οι όροι παραχωρήσεως...»

*Το ΣτΕ, λοιπόν, είχε δώσει από το 1929 κατηγορηματικές απαντήσεις στα ερωτήματα που έως προ τινος διατυπώνονταν στο ΝΣΚ και το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο.

2 Επίσης, διαφωτιστική είναι και η σύμβαση που έγινε μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και της μονής Βατοπεδίου έναν χρόνο αργότερα (2.343/4-5-1930) για το καθεστώς της λίμνης και τους όρους εκμετάλλευσης φέρει τις υπογραφές του υπουργού Γεωργίας Κ. Σπυρίδη και του ηγούμενου της μονής Βατοπεδίου Ιγνάτιου-Εμμανουήλ Λαμπάκη και προβλέπει μεταξύ άλλων τα εξής:

*«Η παραχώρησις της κατοχής της λίμνης αναφέρεται εις μόνην την ιχθυοτροφικήν καλλιέργειαν και την εκμετάλλευσιν και πώλησιν της παραγωγής, του Δημοσίου διατηρούντος αμείωτα τα δημοσίου δικαίου δίκαια τα επί της λιμνοθαλάσσης και των ιχθυοτροφείων αυτής...»

*«(Η μονή) παραιτείται πάσης αξιώσεως αποζημιώσεως κατά του Δημοσίου διά την άχρι τούδε κατάληψιν των μεταβιβαζομένων δύο κτημάτων τούτων υπό του Δημοσίου και την εν αυτοίς εγκατάστασιν προσφύγων...»

*Και ακόμη «(η μονή) παραιτείται της κατά του Δημοσίου εγερθείσης από 1ης Μαΐου 1922 ενώπιον του Πρωτοδικείου Αθηνών αγωγής της περί διεκδικήσεως της λίμνης Μπουρού ως και διά τα συλλεγέντα παρά του Δημοσίου από καταλήψεως της λίμνης μέχρι σήμερον ή διά συλλεκτέα εισοδήματα και καταργεί πάσαν κατ' αυτού αντιδικίαν, κανονισθείσης οριστικώς και αμετακλήτως ήδη της μεταξύ των εκ της αιτίας ταύτης διαφοράς».

*Επιπλέον η Μονή Βατοπεδίου αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποδίδει μέρος των εσόδων (το 60%) για τη συντήρηση της Αθωνιάδος Σχολής, το Δημόσιο θα παρακολουθεί με διορισμένο εκπρόσωπό του τη διαχείριση και εκμετάλλευση της λίμνης, κάθε έργο πρέπει να έχει την έγγραφη συγκατάθεση του υπουργού Γεωργίας, για κάθε παράβαση των όρων της σύμβασης ο υπουργός Γεωργίας έχει το δικαίωμα να προβαίνει σε παρεμβάσεις και, στην περίπτωση που προκύψουν αμφισβητήσεις ή διαφωνίες, ως αρμόδιο διαιτητικό δικαστήριο ορίζεται τριμελής επιτροπή αρεοπαγιτών που θα επιλέγονται από το Νομικό Συμβούλιο (ΝΣΚ).

3 Με αυτές τις δύο πράξεις διευθετήθηκε το καθεστώς της λίμνης. Εχει δε ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι οι πράξεις έγιναν σε συνθήκες πολιτικής ομαλότητας, από τον Ελ. Βενιζέλο.

*Η μονή επανέφερε τις διεκδικήσεις της μόνο επί Κατοχής. Η κυβέρνηση του δωσίλογου πρωθυπουργού Τσολάκογλου το πρώτο νομοθετικό διάταγμα που υπέγραψε ήταν αυτό που αφορούσε το Βατοπέδιο (271/1941).

*Με την απελευθέρωση, όλες οι πράξεις της κατοχικής κυβέρνησης καταργήθηκαν.

*Ομως οι διεκδικήσεις της μονής παρέμειναν και το συγκεκριμμένο διάταγμα αποτέλεσε τη βάση στις νεότερες γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

*«Εξαίρεση στις δυσμενείς νομοθετικές παρεμβάσεις αποτέλεσε το υπ' αριθμόν 271/1941 νομοθετικό διάταγμα περί αυθεντικής ερμηνείας της υπουργικής απόφασης 8/10.4.1924», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στην εισήγησή του στις 9/12/2004 το Δ' Τμήμα του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.