Ελευθεροτυπία - Ξένοι στην ίδια οικογένεια

Η Ευρώπη είναι η μοιραία λέξη που σκιάζει τις σχέσεις του Κ. Σημίτη με τους Παπανδρέου εδώ και 30 χρόνια:

*Μια αφίσα που κυκλοφόρησε με δική του ευθύνη το 1977, με σύνθημα «Οχι στην Ευρώπη των μονοπωλίων, ναι στην Ευρώπη των λαών», τον οδήγησε εκτός Εκτελεστικού Γραφείου.

*Σήμερα η δημόσια διαφωνία του πρώην πρωθυπουργού με τη γραμμή Γ. Παπανδρέου περί δημοψηφίσματος για την Ευρωσυνθήκη τον έθεσε εκτός κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος.

Τότε ήταν η εποχή τού «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ, το ίδιο συνδικάτο», ενώ τώρα είναι η εποχή που στο ΠΑΣΟΚ αναζητούν εσωτερικούς εχθρούς για να εξηγήσουν την πολιτική τους καχεξία.

Λίγα είναι τα διαλείμματα ειρηνικής συνύπαρξης ανάμεσα στους δύο πόλους, πολλές οι περίοδοι εντάσεων.

Κρατάει χρόνια...

*Το 1975 ο Κ. Σημίτης γλίτωσε την τελευταία στιγμή τη διαγραφή, γιατί αν και συντάχθηκε με τα στελέχη της «Δημοκρατικής Αμυνας» εναντίον των τότε διοικητικών πρακτικών του Ανδρέα δεν τα ακολούθησε στο δρόμο της φυγής. Σιώπησε και για κάποιο διάστημα ιδιώτευσε.

*Τα απόνερα «της κρίσης της αφίσας» έμειναν μέχρι το 1981. Ο Α. Παπανδρέου τον έκοψε από τα ψηφοδέλτια, αλλά του εμπιστεύθηκε το υπουργείο Γεωργίας στην πρώτη κυβέρνησή του.

*Το 1985 το ΠΑΣΟΚ νίκησε στις εκλογές με σύνθημα «Ερχονται καλύτερες μέρες» και ο Α. Παπανδρέου κάλεσε τον Κ. Σημίτη να βάλει τάξη στην οικονομία ύστερα από τους πειραματισμούς της πρώτης τετραετίας.

Υστερα από δύο χρόνια, όμως, ο αρχηγός αναφώνησε το πολυσυζητημένο «Τσοβόλα δώστα όλα».

Ο Κ. Σημίτης παραιτήθηκε, λέγοντας ανοιχτά στη Βουλή ότι «αν δεν συνεχιστεί η σταθεροποιητική πολιτική, θα πάνε χαμένες οι θυσίες, θα είναι σαν να χτίζουμε στην άμμο».

*Ακολούθησε ένα διάστημα αποχής («διέσχισα την πολιτική έρημό μου» έχει πει ο ίδιος) και το 1989, με την υπόθεση Κοσκωτά να δηλητηριάζει την πολιτική ζωή, έκανε μία δήλωση που ενόχλησε πολλούς: «Υπάρχει σκανδαλολογία, αλλά υπάρχει και σκάνδαλο». Ο πανίσχυρος κομματικός μηχανισμός τον έβαλε στο στόχαστρο, αλλά στις εκλογές τον στήριζαν με καθημερινή παρουσία στις γειτονιές του Πειραιά ο Γ. Γεννηματάς και η Μελίνα Μερκούρη. Βγήκε πρώτος.

*Το 1991 ίδρυσε τον Ομιλο Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό (ΟΠΕΚ), που ήταν το όχημα για την έφοδό του προς την εξουσία.

*Το 1993, μετά τη «δεξιά παρένθεση Μητσοτάκη», τοποθετήθηκε υπουργός Βιομηχανίας και Εμπορίου. Αλλά ένα χρόνο μετά παραιτήθηκε γιατί τον «άδειασε» και πάλι ο Α. Παπανδρέου από τη ΔΕΘ για το θέμα των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά.

*Εκτός κυβέρνησης, αλλά εντός του Εκτελεστικού Γραφείου, στην κρίσιμη κομματική συνδιάσκεψη που έγινε στο Περιστέρι τον Μάιο του 1995, απευθυνόμενος στον Α. Παπανδρέου, του είπε: «Είμαι συνιδρυτής του ΠΑΣΟΚ, δεν μπορείς ν' αντιμετωπίζεις τα μέλη του Εκτελεστικού Γραφείου σαν να είναι υπάλληλοί σου».

*Λίγους μήνες μετά, συγκροτήθηκε η «Ομάδα των 4»: Οι Θ. Πάγκαλος, Β. Παπανδρέου, Π. Αυγερινός και Κ. Σημίτης (η παρέα θα ήταν πενταμελής αν δεν υπαναχωρούσε στο «παρά πέντε» ο Κ. Λαλιώτης) αποφάσισαν να θέσουν θέμα διαδοχής. Με πρόταση τότε του Θ. Πάγκαλου το προβάδισμα δόθηκε στον Κ. Σημίτη.

*Τον Ιανουάριο του 1996 με τον Α. Παπανδρέου στο «Ωνάσειο» ο Κ. Σημίτης πέτυχε να εκλεγεί πρωθυπουργός από την κοινοβουλευτική ομάδα. Μερικούς μήνες αργότερα και μερικές μέρες μετά το θάνατο του Α. Παπανδρέου εξελέγη και πρόεδρος του κόμματος. Και στις δύο αναμετρήσεις ο Γ. Παπανδρέου τάχθηκε με τον Κ. Σημίτη. Η συμβολή του γιου του ιδρυτή στην επικράτηση Σημίτη ήταν αποφασιστική: Η πρωθυπουργία κρίθηκε για τρεις ψήφους και η προεδρία του κόμματος για μερικές δεκάδες.

*Την περίοδο της οκταετίας (1996-2004) ο Γ. Παπανδρέου κατείχε περίβλεπτες κυβερνητικές θέσεις (αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών και μετά υπουργός Εξωτερικών), οι σχέσεις τους ήταν ειδυλλιακές και λίγο πριν από τις εκλογές του 2004 ο Κ. Σημίτης του παρέδωσε το δαχτυλίδι της διαδοχής, το οποίο, πολύ αργότερα, ο Γιώργος το βρήκε «θαμπό». Οι φήμες ότι υπήρξε συμφωνία μεταξύ των δύο ανδρών από το 1996 για «βελούδινη μετάβαση» δεν επιβεβαιώθηκαν μέχρι σήμερα από καμία πλευρά.

*Η ατμόσφαιρα βάρυνε το διάστημα 2004-2007, καθώς ο Κ. Σημίτης κατηγορούσε τον Γ. Παπανδρέου ότι δεν υπερασπιζόταν επαρκώς το έργο των κυβερνήσεων στις οποίες συμμετείχε κι αυτός.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ πράγματι είχε μια αντιφατική στάση: από την αποθέωση πέρναγε στη δαιμονοποίηση και επέτρεπε σε συνεργάτες του να μιλούν για «καταστροφική οκταετία για τη χώρα και για το κόμμα».

*Παραμονές των εκλογών του 2007 από τη Χαρ. Τρικούπη διέρρευσε ότι «πρόθεση του Γιώργου είναι, αν κερδίσουμε τις εκλογές, να αξιοποιηθεί ο Σημίτης σε κυβερνητικό πόστο».

Ολα αυτά ερήμην του πρώην πρωθυπουργού. Τη μέρα της μεγάλης συγκέντρωσης του ΠΑΣΟΚ στην Αθήνα, οι δύο πολιτικοί αντήλλαξαν στο τηλέφωνο βαριά λόγια. Ο Κ. Σημίτης διέψευσε δημοσίως τις φήμες περί υπουργοποίησής του και απείλησε να μην ανέβει στην εξέδρα. Τελικώς, τα προσχήματα κρατήθηκαν.

*Την επομένη της ήττας ο Κ. Σημίτης δεν έκρυψε την προτίμησή του στον Ευ. Βενιζέλο. Ηταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Εκτοτε οι δύο άνδρες μίλαγαν μόνο όταν συναντώνταν τυχαία στους διαδρόμους της Βουλής. Ο Γ. Παπανδρέου και οι οπαδοί του αποδομούσαν συστηματικώς την περίοδο Σημίτη, χρεώνοντάς της και την ήττα του 2004 και την ήττα του 2007, ενώ ο Κ. Σημίτης απείχε επιδεικτικά από συνέδρια, συνδιασκέψεις και συνεδριάσεις του Εθνικού Συμβουλίου, μην αντέχοντας να ακούσει ανθρώπους που ευεργέτησε να τον εγκαλούν για όλα τα στραβά του ΠΑΣΟΚ και της χώρας.

*Ηταν ζήτημα χρόνου να επέλθει η ρήξη. Ο Γ. Παπανδρέου δεν μπόρεσε να χωνέψει την επιλογή Σημίτη να συνταχθεί με την πλευρά του Ευ. Βενιζέλου και ο Κ. Σημίτης μάλλον έχει μετανιώσει για την απόφαση να παραδώσει το κόμμα στον Γ. Παπανδρέου, το 2004.