Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Νέο θρίλερ με ελληνικά αρχαία

Του ΝΙΚΟΛΑ ΖΗΡΓΑΝΟΥ

Ενα νέο σκάνδαλο Γκετί φέρνει στο φως η «Κ.Ε.», με πρωταγωνιστές τρεις ελληνικές αρχαιότητες ανυπολόγιστης αξίας που βρίσκονται σήμερα -χωρίς νόμιμη βίζα και διαβατήριο- ξενιτεμένες στην Αμερική στο Μουσείο Carlos της Ατλάντας.

1α. Το άγαλμα της Τερψιχόρης, όπως φωτογραφήθηκε από τους αρχαιοκάπηλους μετά την ανασκαφή στα Γιάννενα. 1β. Το ίδιο άγαλμα, συντηρημένο, όπως εκτίθεται στο μουσείο Carlos της Ατλάντας. 2α, 2β. Οι φωτογραφίες του πίθου που κατασχέθηκαν στα χέρια ιταλού αρχαιοκάπηλου. 2γ. Ο πίθος στο μουσείο Carlos. 3α, 3β Οι αντίστοιχες φωτογραφίες για τη μινωική σαρκοφάγο.

Πρόκειται για ένα μοναδικό μαρμάρινο άγαλμα ελληνιστικής περιόδου, μια σπάνια μινωική πήλινη σαρκοφάγο που σώζεται ακέραιη (!) και έναν εξαιρετικό πίθο του 650-600 π.Χ. που έφτασε από «ελληνικό νησί» (όπως χαρακτηρίζεται η προέλευσή του από το μουσείο).

Ολα είναι προϊόντα λαθρανασκαφής από τη χώρα μας και διακινήθηκαν από έλληνες αρχαιοκάπηλους σε συνεργασία με ξένους μεσάζοντες, τα στοιχεία των οποίων βρίσκονται στη διάθεση των αρμόδιων αρχών.

Οι παράνομες συναλλαγές πραγματοποιήθηκαν την τελευταία δεκαετία, που σημαίνει ότι τα τυχόν αδικήματα δεν έχουν παραγραφεί και ανοίγει ο δρόμος για μια ακόμη τεκμηριωμένη διεκδίκηση. Με άλλα λόγια, ενός Γκετί μύρια έπονται...

1 Τέλη Γενάρη 2002, ο αστυνόμος Γληγόρης πήρε από πληροφοριοδότη του τρεις πολαρόιντ φωτογραφίες που απεικόνιζαν ένα σχεδόν ακέραιο γυναικείο άγαλμα. Οι αρχαιοκάπηλοι που το διακινούσαν ζητούσαν 300.000.000 δρχ. και ο διοικητής του τμήματος Αρχαιοκαπηλίας εμφανίστηκε ως αγοραστής.

* Συνεργάτης του Γληγόρη ήρθε σε επαφή με τους τυμβωρύχους και είδε το άγαλμα, που ήταν κρυμμένο σε στάνη κοντά στα Γιάννενα, όπου και βρέθηκε και το διακινούσε δασοπυροσβέστης που είχε επαφές με κυκλώματα αρχαιοκάπηλων στο εξωτερικό.

* Ομως, η πολύ κακή ποιότητα των πολαρόιντ (μακρινή λήψη και θολή) αλλά και η επιφυλακτικότητα που έδειξαν οι αρχαιοκάπηλοι (μάλλον φοβήθηκαν την παγίδα) χάλασαν τη «δουλειά». Ετσι το πολύτιμο άγαλμα, που είναι σμιλεμένο σε παριανό μάρμαρο άριστης ποιότητας, ξεχάστηκε...

* Μεσολάβησε η επιχείρηση του υπουργείου Πολιτισμού για τον επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων από το Μουσείο Γκετί, ύστερα από τις αποκαλύψεις της «Κ.Ε.». Τα γεγονότα εκείνα αύξησαν τις «πληροφορίες».

Μόλις τον περασμένο μήνα, ένα τηλεφώνημα στον αστυνόμο Γληγόρη στην Αθήνα χτύπησε «καμπανάκι»: «Ψάξε στο Carlos Museum, ένα άγαλμα κόρης, είναι κλεμμένο από την Ελλάδα πρόσφατα», του είπε η πηγή του.

Η θολή, μικρή και «φλουταρισμένη» φωτογραφία πολαρόιντ της Τερψιχόρης άνοιξε τον ασκό του Αιόλου.

* Μια επίσκεψη στον δικτυακό τόπο του Μουσείου όπου εμφανίζεται το ελληνιστικό άγαλμα (της Τερψιχόρης;) συντηρημένο και η αντιπαραβολή του με τις παλιές πολαρόιντ της «στάνης» δεν άφησαν καμία αμφιβολία για την ταύτιση στον αρχαιολόγο Χρήστο Τσιρογιάννη, που εξέτασε τα ντοκουμέντα.

* Επιδείξαμε τις πολαρόιντ και την επίσημη φωτογραφία του αμερικανικού μουσείου και σε δύο από τους πλέον επιφανείς έλληνες αρχαιολόγους με ειδίκευση την πλαστική, οι οποίοι επίσης αποφάνθηκαν θετικά για την αυθεντικότητα και την ταύτιση.

* Ηδη, οι έρευνες έχουν αποκαλύψει όλα τα ονόματα των ελλήνων και των ξένων που το ανέσκαψαν παράνομα, το διακίνησαν και τελικά το πούλησαν το 2002 στο Μουσείο Κάρλος.

Οι έλληνες αρχαιοκάπηλοι έχουν αρχίσει να καταθέτουν, ενώ τα στοιχεία είναι συντριπτικά και αναμένεται να εκκινήσει η διαδικασία διεκδίκησης του αγάλματος από την πολιτεία.

Ο Μίκαελ Κάρλος, δισεκατομμυριούχος από την Ατλάντα, με ελληνικές ρίζες, δώρισε στο πανεπιστήμιο «Emory» 20 εκατ. δολ. και την αμφισβητούμενη αρχαιολογική συλλογή του.

2 Σε πλήρη εξέλιξη, όμως, βρίσκεται και η έρευνα για τις άλλες δύο αρχαιότητες, καθώς ο αρχαιολόγος Χρ. Τσιρογιάννης ταύτισε τον πίθο και τη μινωική σαρκοφάγο με τις φωτογραφίες πολαρόιντ αρχαιοκαπήλων.

* Ο πίθος (560-600 π.Χ.), προϊόν λαθρανασκαφής από τη Ρόδο, αγοράστηκε από το Μουσείο το 2003 μέσω ιταλού αρχαιοκάπηλου που συνεργαζόταν με σπείρα Ελλήνων.

Στο κατασχεμένο από τους καραμπινιέρους αρχείο του ιταλού μαφιόζου βρέθηκαν πέντε φωτογραφίες του συγκεκριμένου πίθου, στοιχείο που αποδεικνύει τη λαθραία του προέλευση, καθώς και σημειώσεις για τους έλληνες συνεργάτες του.

3 Ανάλογο αποδεικτικό φωτογραφικό υλικό εντοπίστηκε από τις αρχές και για τη σπάνια, πήλινη και ζωγραφισμένη μινωική σαρκοφάγο (με αρχική χρήση της ως λουτήρα και συνόδευε τον νεκρό στον τάφο του) με στοιχεία αγοράς το έτος 2002.

* ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στον δικτυακό τόπο του Μουσείου δεν αναφέρεται η προέλευση του αγάλματος, του πίθου και της σαρκοφάγου. Ακόμη μια ένδειξη ύποπτης διακίνησης. Δεν αναφέρεται ούτε ο τόπος ανεύρεσής τους, σαφής ένδειξη λαθρανασκαφής...

Ποιο είναι το CARLOS MUSEUM

Του ΝΙΚΟΛΑ ΖΗΡΓΑΝΟΥ

Το Μουσείο Carlos, με έδρα την Ατλάντα της Τζόρτζια, είναι από τα αρχαιότερα στις ΗΠΑ και διαθέτει σημαντική συλλογή ελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων. Αποτελεί οργανικό κομμάτι του πανεπιστημίου Emory, που δέχτηκε το 1981 μια μεγάλη δωρεά από τον μεγιστάνα της Ατλάντας Μίκαελ Κάρλος για την κατασκευή νέου κτιρίου. Ο Κάρλος δώρισε επίσης στο νέο μουσείο μια πολύ σημαντική προσωπική συλλογή με αρχαιότητες, οι περισσότερες από τις οποίες έχουν ασαφείς τίτλους προέλευσης. Το μουσείο έχει κατηγορηθεί στο παρελθόν ότι απέκτησε αρχαιότητες από το Ιράκ, που ήταν κλεμμένες μετά τον πρώτο πόλεμο στον Περσικό από αρχαιολογικό χώρο της Μοσούλης, ενώ πρόσφατα επέστρεψε στην Αίγυπτο οικειοθελώς μια σπάνια σαρκοφάγο, προϊόν λαθρανασκαφής από τη Χώρα των Φαραώ.

Ολο το κύκλωμα της αρχαιοκαπηλίας

Του ΝΙΚΟΛΑ ΖΗΡΓΑΝΟΥ

Τα ντοκουμέντα για τη νέα υπόθεση αρχαιοκαπηλίας, που σήμερα αποκαλύπτει η «Κ.Ε.», δείχνουν την ύπαρξη διεθνούς κυκλώματος που λειτουργούσε οργανωμένα σε όλη της την αλυσίδα -από τη λαθραία ανασκαφή, την παράνομη εμπορία και εξαγωγή από τη χώρα και, τέλος, την παράνομη αγορά των αρχαιοτήτων από ευρωπαίο αρχαιοπώλη, ο οποίος τα μεταπώλησε στο αμερικανικό μουσείο.

Το κύκλωμα λειτούργησε ως εξής:

* Ελληνες τυμβωρύχοι, κατ' επάγγελμα αρχαιοκάπηλοι, βρήκαν τις αρχαιότητες σε λαθρανασκαφή. Τις έβγαλαν πολαρόιντ και διακίνησαν τις φωτογραφίες σε Ελλάδα και εξωτερικό.

* Οταν βρέθηκε αγοραστής, τα αρχαία έφυγαν μέσω Ιταλίας, μέσα σε φορτηγά αυτοκίνητα. Τα παρέλαβε ιταλός μεσάζοντας, που σήμερα διώκεται στη Ρώμη για αρχαιοκαπηλία και συμμετοχή σε οργανωμένο έγκλημα (μαφία). Ο Ιταλός τα μετέφερε πάλι με φορτηγό στην Ελβετία, όπου αγοράστηκαν από μεγάλο αρχαιοπώλη και στη συνέχεια, αφού «ξεπλύθηκαν», βγήκαν «καθαρά» με νομότυπα πιστοποιητικά εξαγωγής και πωλήθηκαν στο Carlos των Ηνωμένων Πολιτειών.

* Κεντρικό ρόλο στο κύκλωμα φέρεται -σύμφωνα με πληροφορίες της Ασφάλειας, αλλά και μαρτυρίες αρχαιοκάπηλων με τους οποίους συζητήσαμε- να έπαιξε ο κορυφαίος αμερικανός αρχαιοπώλης Ρόμπερτ (Μπομπ) Χεκτ, που δικάζεται στη Ρώμη για αρχαιοκαπηλία, μαζί με την πρώην έφορο αρχαιοτήτων του Μουσείου Γκετί, Μάριον Τρου.

Ο Χεκτ είχε άμεση πρόσβαση στο Carlos Museum λόγω της στενής σχέσης του με στέλεχος του μουσείου.

* Παρόμοιο δρόμο με το άγαλμα της Τερψιχόρης πήρε και η μινωική σαρκοφάγος, με τη διαφορά ότι μεσολάβησε ένας συλλέκτης ο οποίος τη μεταπώλησε. Τραπεζικά «εξτρέ» υποδεικνύουν ως μεσάζοντα τον διάσημο συλλέκτη Τζορτζ Ορτίζ, ο οποίος έχει την έδρα του στη Γενεύη.

Ο Ορτίζ διαθέτει μία από τις σημαντικότερες (και πολύ αμφισβητήσιμες όσον αφορά την προέλευσή τους) συλλογές αρχαίων ελληνικών αντικειμένων τέχνης, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα χάλκινα έργα από την Κρήτη.

* Ο βολιβιανός συλλέκτης -όπως μου αποκάλυψε προ διετίας, στο σπίτι του, στη Γενεύη- αγόραζε τα τελευταία 40 χρόνια ό,τι καλύτερο εμφανιζόταν στην παράνομη αγορά της μεγαλονήσου με προμηθευτές τον Ν. Κουτουλάκη, τον Ζουμπουλάκη και το δίδυμο Σάιμς-Μιχαηλίδη. Οι αστυνομικές αρχές στην Ελλάδα εξετάζουν ενδελεχώς πληθώρα επιβαρυντικών στοιχείων για τις δραστηριότητες του 80χρονου συλλέκτη και η έρευνα βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο.


* Θέσαμε υπ' όψιν του κορυφαίου έλληνα αρχαιολόγου για την Κρήτη των μινωικών χρόνων, καθηγητή Γιάννη Σακελλαράκη, τα στοιχεία για τη μινωική σαρκοφάγο. Η συγκίνησή του ήταν έκδηλη. Μάλιστα, την ταύτισε - με βάση ειδικά στοιχεία: την κυματοειδή γραμμή στο χείλος και τον πυθμένα, τα χαρακτηριστικά απολεπίσματα που δημιουργούν ψευδαίσθηση κύκλου επίσης στον πυθμένα, την αριστερή λαβή και το ζωγραφισμένο μοτίβο σε σχήμα ημικύκλιου στο εσωτερικό χείλος.

* Ο ίδιος καθηγητής υποστηρίζει ότι αυτό το μοναδικό κομμάτι της υστερομυκηναϊκής περιόδου προέρχεται από συλημένο νεκροταφείο της Ανατολικής Κρήτης. Προσδιορίζει, επίσης, τόσο τον τόπο όσο και την πιθανή περίοδο που έγινε η λαθρανασκαφή.

«Φρέσκα ψάρια», ήταν ένα σκωπτικό του σχόλιο, καθώς η σαρκοφάγος φέρει παραστάσεις με ψάρια και η απόκτησή της από το αμερικανικό μουσείο είναι πολύ πρόσφατη...

* Η συγκεκριμένη σαρκοφάγος μοιάζει με σχεδόν δίδυμο κομμάτι που βρίσκεται σήμερα σε ιδιωτικό μουσείο στο Ισραήλ και αποτελεί επίσης προϊόν λαθρανασκαφής από την Ανατολική Κρήτη -πιθανότατα από το ίδιο υστερομυκηναϊκό νεκροταφείο.

Ως δράστης φέρεται ο μεγάλος ισραηλινός αρχαιοκάπηλος και αρχαιοπώλης, Ελία Μπορόφσκι, που είχε συλληφθεί στο παρελθόν για αρχαιοκαπηλία στην Ελλάδα, αλλά δεν πήγε ποτέ φυλακή. Αντιθέτως, η δικογραφία του πολτοποιήθηκε τη δεκαετία του '80. Αλλοι καιροί, άλλα ήθη.

Ο «φιλέλληνας» Μπομπ Χεκτ

Ο Ρόμπερτ (Μπομπ) Χεκτ ήταν ο κορυφαίος αρχαιοπώλης-αρχαιοκάπηλος της περιόδου '60-'80, με ιδιαίτερη δράση στην Ελλάδα. Στα απομνημονεύματά του, που κρατούσε σε κρύπτη στο σπίτι του στο Παρίσι, περιγράφει γλαφυρά την απαρχή της μεταπολεμικής αρχαιοκαπηλίας στην Αθήνα και την οδό Πανδρόσου και κατονομάζει τους έλληνες συνεργάτες του, οι οποίοι σήμερα δεν βρίσκονται στη ζωή.


Ο Χεκτ, που θεωρείται επίσης αυθεντία στα νομίσματα, διατηρεί ακόμη άριστες σχέσεις (μόνο κοινωνικές;) με έλληνες συλλέκτες, αρχαιολόγους και διευθυντές μουσείων. Τα απομνημονεύματά του «καίνε», τώρα πολλούς και αντίγραφό τους, που διαθέτει η «Κ.Ε.», είναι στη διάθεση των Αρχών στην Αθήνα.