Ελευθεροτυπία - Το πολιτικό χρήμα

«ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ μας είναι αίσχος και το χρήμα είναι η ρίζα του προβλήματος», έγραφε ο κορυφαίος αμερικανός θεωρητικός του δικαίου Ronald Dworkin. Η διαπίστωση για τις Ηνωμένες Πολιτείες ισχύει και σε μας. Εκεί, εξαιτίας της νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, αντιμετωπίζουν το πρόβλημα περισσότερο από την άποψη της ελευθερίας του πολιτικού λόγου και της χρηματοδότησής του. Της συνταγματικότητας, δηλαδή, των νόμων που θέτουν όρια στη χρηματοδότηση κομμάτων και υποψηφίων. Εδώ, τα όρια χρηματοδότησης κομμάτων και υποψηφίων τίθενται χωρίς συνταγματικούς προβληματισμούς. Απλώς δεν τηρούνται. Αζημίως.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ Siemens έφερε στην επιφάνεια τη βαθύτερη πληγή της δημοκρατίας μας: το πολιτικό χρήμα. Το ένα εκατομμύριο γερμανικών μάρκων που η γερμανική εταιρεία έδωσε, μετά από δαιδαλώδη διαδρομή, στον κ. Τσουκάτο για ή χάριν του ΠΑΣΟΚ, και της ευρωεκλογικής του εκστρατείας του 1999, δεν αμφισβητείται.

ΟΥΤΕ ΟΜΩΣ η Siemens είναι η μόνη χρηματοδότρια, ούτε το ΠΑΣΟΚ μόνο χρηματοδοτούμενο. Ούτε το εκλογικό χρήμα δόθηκε για πρώτη φορά το 1999. Ούτε για τελευταία. Η Siemens κοινοπρακτούσε συχνά, αν όχι πάντα, με ελληνικές εταιρείες. Για τον ΟΤΕ, τον ΟΣΕ, τα εξοπλιστικά. Κάποιες ήταν άμεσα ή έμμεσα οι λεγόμενοι «βασικοί μέτοχοι» ή, κατά Καραμανλή, «νταβατζήδες». Ούτε, τέλος, οι κοινοπραξίες στις οποίες συμμετείχε η Siemens ήταν οι μόνες πηγές πολιτικού χρήματος.

ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ είναι πάντως δεδομένα:

* Η Siemens, όπως προέκυψε από τη γερμανική δικογραφία και την ελληνική δημοσιογραφική έρευνα, χρηματοδοτούσε τα δύο μεγάλα κόμματα με το 2% του τζίρου της.

* Οι εκλογικές δαπάνες των κομμάτων και των υποψηφίων, ιδίως των δύο κομμάτων εξουσίας και μερικών από τους επικρατέστερους υποψηφίους τους, υπερβαίνουν πολλές φορές τα θεσπισμένα όρια εξόδων, όπως βλέπουμε όλοι.

* Δεν έχει διαπιστωθεί ποτέ καμία τέτοια υπέρβαση, ούτε έχει επιβληθεί κάποια ουσιαστική κύρωση σε κόμμα ή υποψήφιο.

ΤΟ ΑΝΟΜΟ πολιτικό χρήμα δεν χρειάζεται άλλο πλυντήριο. Ξεπλένεται στη Βουλή. Το σώμα παραδέχεται τις υπερβάσεις και τις καλύπτει. Γιατί; Η απάντηση δίνεται με όρους της θεωρίας των παιγνίων. Συμφωνούμε όλοι να περιορίσουμε τις δαπάνες. Αλλά αν τις υπερβεί ο άλλος, πρέπει να τις υπερβώ κι εγώ. Αλλιώς θα χάσω το παιχνίδι- την εξουσία ή την έδρα. Κι αφού τις έχω υπερβεί κι έχω κερδίσει, τι θα πω για τον άλλον; Καλύτερα να σωπάσω...

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ μας χάνει τελικά. Οι απώλειες είναι: Πρώτον, η νόθευση του πολιτικού λόγου από το εκλογικό μάρκετινγκ, το τηλεοπτικό ιδίως που είναι εξαιρετικά δαπανηρό και έχει καταστεί πρακτικά αναγκαίο. Δεύτερον, η ανισότητα, που η διάθεση του πολιτικού χρήματος προκαλεί μεταξύ των διαφόρων υποψηφίων και κατά συνέπεια των ψηφοφόρων, δηλαδή των πολιτών. Οι απώλειες αυτές μόνο να περιοριστούν μπορούν με εύλογες ρυθμίσεις και την τήρησή τους. Αλλά ακόμη και ο περιορισμός αυτός φαντάζει σχεδόν ουτοπικός.

Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ απώλεια της δημοκρατίας, όμως, η τρίτη και χειρότερη, είναι η εξάρτηση της πολιτικής εξουσίας από την οικονομική παραεξουσία. Η ασπίδα που προσφέρει στους υπουργούς και υφυπουργούς, όχι μόνο η θεωρία των παιγνίων, αλλά και το ίδιο το Σύνταγμα, αφήνει χωρίς επιπτώσεις την εξάρτηση. Ούτε η τιμωρία των άλλων φορέων εξουσίας από την ποινική δικαιοσύνη, με τους δικούς της υποχρεωτικά βραδείς ρυθμούς, αρχές και κανόνες, λύνει το πρόβλημα.

ΕΝΑ ΒΗΜΑ προς την απεξάρτηση μόνο με συνειδητοποίηση του προβλήματος και διακομματική συναίνεση μπορεί να γίνει. Η δικαστική εμπλοκή της Siemens στη Γερμανία, στην Ελλάδα και διεθνώς επιτρέπει, ή μάλλον επιβάλλει, τον έλεγχο όλων των συμβάσεών της και την επιβολή κυρώσεων. Αλλιώς η Βουλή θα έχει ξεπλύνει, άλλη μια φορά, το άνομο πολιτικό χρήμα...