Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ΠΑΡΟΛΙΓΟΝ «ΙΔΙΩΝΥΜΟ» ΓΙΑ ΤΗ «ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΥΠΟΥΡΓΟ * ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΝΑ ΠΛΗΜΜΕΛΗΜΑ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΚΑΚΟΥΡΓΗΜΑ, ΕΠΙΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ * ΑΝΑΒΙΩΝΕΙ Η ΠΕΡΙΒΟΗΤΗ «ΠΕΡΙΥΒΡΙΣΗ ΑΡΧΗΣ»

Παίρνουν «γραμμή» και χέρι - χέρι κουκουλώνουν τα δικαιώματα

Της ΒΑΝΑΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Στη γραμμή Καρατζαφέρη κινείται η κυβέρνηση, η οποία προχωρεί στην «ποινικοποίηση» της κουκούλας στο όνομα της προστασίας της κοινωνικής ειρήνης, αλλά και στην αυτεπάγγελτη τιμωρία όσων εξυβρίζουν δημόσιους λειτουργούς, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων από τον πολιτικό και νομικό κόσμο.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ν. Δένδιας αμέσως μετά τη χθεσινή συνεδρίαση της Κυβερνητικής Επιτροπής, εξήγγειλε τη θεσμοθέτηση της χρήσης κουκούλας ως ιδιαίτερα επιβαρυντικής περίπτωσης σε μια σειρά αδικημάτων. Από εδώ και στο εξής όποιος φοράει κουκούλα ή αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά του προσώπου του και συλλαμβάνεται να διαπράττει παράνομες πράξεις, όπως σωματικές βλάβες, διατάραξη κοινής ειρήνης, διακεκριμένες φθορές κ.λπ. θα τιμωρείται με βαριές καμπάνες.

Η πρωτοβουλία της κυβέρνησης, που στηρίζεται στο προσχηματικό επιχείρημα της πάταξης των βίαιων επεισοδίων, αποδοκιμάζεται ως προσπάθεια εντυπωσιασμού προκειμένου να καλυφθεί η ανικανότητα του κρατικού μηχανισμού στην αντιμετώπιση των κουκουλοφόρων, ενώ επισημαίνεται ο κίνδυνος να ποινικοποιηθεί η συμμετοχή σε διαδηλώσεις και να αυξηθούν οι αυθαίρετες συλλήψεις.

Τις αντιδράσεις νομικών προκαλεί και η νομοθετική ρύθμιση που προβλέπει την αυτεπάγγελτη δίωξη για εξύβριση δημόσιου λειτουργού. (Ακόμα και τα συνθήματα κατά των αστυνομικών.) Ο κ. Δένδιας δικαιολόγησε την ανάγκη προώθησης της διάταξης, που αναβιώνει την περιβόητη περιύβριση Αρχής, η οποία έχει καταργηθεί εδώ και χρόνια, επικαλούμενος την προστασία της αστυνομίας! «Στην παρούσα δύσκολη φάση η αστυνομία χρειάζεται στήριξη», ανέφερε. Το μέτρο αφορά το σύνολο των δημόσιων λειτουργών, βουλευτών, δικαστικών κ.λπ.

Καθιστώντας σαφή την πολιτική βούληση της κυβέρνησης να σταματήσει τη δράση των κουκουλοφόρων με την αυστηροποίηση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου, ο υπουργός σε χθεσινή συνέντευξη Τύπου δήλωσε ότι «ο Ελληνας πολίτης δεν μπορεί να ντρέπεται για τα χαρακτηριστικά του, να διαμαρτύρεται χωρίς να τα εμφανίζει και δεν μπορεί να εγκληματεί αποκρύπτοντας το πρόσωπό του. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα είναι βαρύτατη η ποινή. Δεν νομοθετούμε με ενοχή και δεν βρισκόμαστε σε δυσαρμονία με το κοινό αίσθημα».

Στις αλλεπάλληλες ερωτήσεις που δέχθηκε για τις ποινές που θα επιφυλάσσονται υπό το νέο καθεστώς στους κουκουλοφόρους, ο κ. Δένδιας ήταν ασαφής, παραπέμποντας στη συζήτηση που θα ακολουθήσει στη Βουλή. Αρχικά μίλησε για τουλάχιστον 10 χρόνια, αλλά στη συνέχεια ανέφερε ότι ανάλογα με τη βαρύτητα του αδικήματος θα προβλέπεται επιπλέον ποινή από 2 μέχρι 10 χρόνια. Νομικοί κύκλοι, πάντως, τόνιζαν ότι δεν είναι δυνατόν ένα αδίκημα, που είναι πλημμέλημα, να μετατρέπεται σε κακούργημα με την επιβαρυντική περίπτωση της χρήσης κουκούλας, εκτός εάν προβλεφθεί διακεκριμένη μορφή του αδικήματος αυτού.

Στην επισήμανση ότι η νομοθετική πρόβλεψη θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, ο κ. Δένδιας εξέφρασε την απόλυση βεβαιότητά του για την ορθότητα της ρύθμισης, ανέφερε ότι δεν εγκυμονεί κανέναν κίνδυνο προσθέτοντας ότι «η λύση που επιλέξαμε δεν είναι η σκληρότερη σε σχέση με ό,τι ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ενωση και ειδικά στη Γερμανία».

Διευκρίνισε ότι μέ τη νέα διάταξη δεν θεσμοθετείται ιδιώνυμο, καθώς η κουκουλοφορία δεν θα συνιστά αυτοτελές αδίκημα και αναφέρθηκε στην απόλυτη πρόθεση της κυβέρνησης να προστατεύσει τα ανθρώπινα δικαιώματα, χωρίς εκπτώσεις. Η κυβερνητική εξαγγελία γίνεται λίγους μήνες μετά τη δήλωση του προέδρου του ΛΑΟΣ Γ. Καρατζαφέρη από το βήμα της Βουλής στη συζήτηση του προϋπολογισμού, με την οποία είχε ζητήσει να γίνει ιδιώνυμο αδίκημα η κουκούλα. «Οποιον φοράει κουκούλα κατευθείαν από το αυτί στον εισαγγελέα. Ανεξαρτήτως γιατί τη φοράει», είχε αναφέρει.

Ακολούθησε η πρόταση νόμου που κατέθεσε στον πρόεδρο της Βουλής η καθηγήτρια Αλίκη Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου για τη θέσπιση ενός νέου άρθρου στον Ποινικό Κωδικα, που θα προβλέπει ότι «όποιος μετέχει ή εμφανίζεται σε δημόσια συνάθροιση με καλυμμένο το πρόσωπο ή διαμορφωμένο κατά τρόπο που να μη διακρίνονται τα χαρακτηριστικά του τιμωρείται με φυλάκιση δύο μηνών μέχρι ενός έτους». *

ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

Με δύο γραμμές για τις κουκούλες

Της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΚΟΡΑΗ

Με δυο γραμμές στο θέμα της ποινικοποίησης της κουκούλας εμφανίστηκαν οι υπουργοί στη κυβερνητική επιτροπή που συνεδρίασε υπό τον πρωθυπουργό χθες στο Μαξίμου.

Τελικά πέρασε η πιο... ήπια γραμμή, που ήταν η σύνδεσή της με το αδίκημα. Σουφλιάς, Μεϊμαράκης και Χατζηδάκης χτύπησαν το καμπανάκι στην κυβερνητική επιτροπή. Ο υπουργός Αμυνας είπε ότι «έχει παραγίνει το κακό και πρέπει να παρθούν μέτρα». Σε ανάλογο ύφος μίλησε και ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, ο οποίος όμως έθεσε και το θέμα «τι αστυνομία θέλουμε». «Αυτό πρέπει να το αποφασίσουμε όλοι μαζί», τόνισε. Ο υπουργός Ανάπτυξης Κωστής Χατζηδάκης είπε ότι «υπάρχει δυσαρέσκεια του κόσμου, πρέπει να τη δούμε». Ο Κώστας Καραμανλής ως συνήθως δεν μιλούσε, άκουγε.

Το μεγαλύτερο μέρος της συνεδρίασης κάλυψε η εισήγηση του υπουργού Δικαιοσύνης Νίκου Δένδια. Για την κουκούλα είπε ότι δέχθηκε πολλές εισηγήσεις η χρήση της να μετατραπεί σε ιδιώνυμο, αλλά εκείνος δεν συμφωνεί. «Δεν μου βγαίνει», είπε χαρακτηριστικά. «Δεν μπορούμε στην Ελλάδα να το εφαρμόσουμε. Θα γίνει επανάσταση».

Σε πιο σκληρή γραμμή κινήθηκε ο υπουργός Οικονομίας Γιάννης Παπαθανασίου. «Ολα να τα δούμε», είπε. «Δεν μπορεί συνέχεια να βλέπουμε το κέντρο να καίγεται. Κάτι πρέπει να κάνουμε. Η αγορά έχει πρόβλημα». Η υπουργός Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη το βράδυ, μιλώντας στο συνέδριο για θέματα ασφάλειας Exposec, μίλησε για «φασιστικές λογικές» που πρέπει να καταδικαστούν. «Κανένας επαναστάτης δεν χρειάστηκε ποτέ κουκούλα για να κρυφτεί πίσω από αυτήν», είπε.

Ο υπουργός Παιδείας Αρης Σπηλιωτόπουλος εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει να γίνει πρώτα μια εμπεριστατωμένη μελέτη με την εμπειρία που έχει αποκτηθεί, και μετά να αποφασίσει η κυβέρνηση.

korai@enet.gr

ΠΑΣΟΚ

Γραφικές ρυθμίσεις

Νέα επίθεση κατά της κυβέρνησης για το θέμα της ασφάλειας των πολιτών εξαπέλυσε χθες το ΠΑΣΟΚ, υποστηρίζοντας ότι «διέλυσε την αστυνομία με τον κομματισμό, την αναξιοκρατία και τον παροπλισμό έμπειρων στελεχών». Χαρακτήρισε τις εξαγγελλόμενες ρυθμίσεις «ατελέσφορες και πιθανόν επικίνδυνες», ενώ ειδικότερα εκείνες για τους κουκουλοφόρους υποστήριξε ότι είναι «γραφικές, στα όρια του φαιδρού, μπροστά στη σοβαρότητα της κατάστασης».

Οσον αφορά το άσυλο, το ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι υπάρχει νόμος που ορίζει ότι στα αυτόφωρα κακουργήματα μπορεί να επεμβαίνει η αστυνομία ακόμα και χωρίς την αδεια των πρυτανικών αρχών. Επίσης, ο εκπρόσωπός του Γ. Παπακωνσταντίνου, με τη φράση «στη Σκουφά δεν ισχύει το άσυλο», επέκρινε με σκωπτικό τρόπο την προσπάθεια της κυβέρνησης να δικαιολογήσει το γεγονός ότι δεν πρόλαβε τα γεγονότα στο Κολωνάκι προφασιζόμενη το πανεπιστημιακό άσυλο.

«Η κυβέρνηση, αφού πρώτα διέλυσε την Ελληνική Αστυνομία, τώρα, υπό την πίεση των γεγονότων, επικεντρώνεται σε ρυθμίσεις ατελέσφορες και πιθανόν επικίνδυνες», δήλωσε ο Ντίνος Ρόβλιας

Π. ΣΩΚ.

ΚΚΕ

Νέα μέτρα καταστολής

Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ μεθοδεύουν την κατάργηση του ασύλου στα πανεπιστήμια «αξιοποιώντας προβοκατόρικους μηχανισμούς», σύμφωνα με τον βουλευτή του ΚΚΕ και γραμματέα της ΚΝΕ Γιάννη Πρωτούλη. Το στέλεχος του ΚΚΕ καλεί τον λαό να τιμωρήσει τα κόμματα του «ευρωμονόδρομου» καθώς είναι αυτά που ευθύνονται για τη «διάλυση του φοιτητικού κινήματος και την ανυπαρξία της ΕΦΕΕ εδώ και 14 χρόνια». Σύμφωνα με το ΚΚΕ, «οι «Ομάδες Ταχείας Αντίδρασης», η επισημοποίηση της δράσης των ξένων πρακτόρων στη χώρα μας, η συστηματική καλλιέργεια κλίματος ανασφάλειας και τρομολαγνείας, στοχεύουν στην τρομοκράτηση του λαού.»

Θ.ΤΣ.

ΣΥΡΙΖΑ

Προστατέψτε το άσυλο

Προ των ευθυνών τους βάζει Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ ο ΣΥΡΙΖΑ για το θέμα του ασύλου. Με επιστολές προς τον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή και τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ο Αλέκος Αλαβάνος ζητεί την ανασυγκρότηση της Εθνικής Φοιτητικής Ενωσης Ελλάδας (ΕΦΕΕ). Σε ό,τι αφορά το άσυλο, ο πρόεδρος της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ είπε ότι είναι αδιανόητο η Ν.Δ. να δηλώνει επίσημα, αλλά και κάποια στελέχη του ΠΑΣΟΚ να μιλάνε «για την κατάργηση του ασύλου, ενώ δεν χρησιμοποιούν όλα αυτά τα μέτρα που μπορούν να δυναμώσουν την πανεπιστημιακή κοινότητα προκειμένου να αυτοπροστατευτεί αποτελεσματικά». Επίσης, ο Αλέκος Αλαβάνος και ο Φώτης Κουβέλης επανέφεραν την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για τη συγκρότηση διακομματικής επιτροπής για το θέμα της αστυνομίας.

Στις επιστολές του προς τον πρωθυπουργό και τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ο ΣΥΡΙΖΑ ζητεί εν όψει των φοιτητικών εκλογών να ταχθούν υπέρ της ανασυγκρότησης της ΕΦΕΕ και των φοιτητικών συλλόγων.

Θ. ΤΣ.

ΛΑΟΣ

Υιοθετούν τις προτάσεις μας

«Ο υπουργός Δικαιοσύνης Νίκος Δένδιας ανέφερε ότι "προβλέπουμε σε σειρά από διατάξεις, σαν επιβαρυντική περίπτωση τη χρήση της κουκούλας"», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ΛΑΟΣ Κ. Βελόπουλος. «Αργούν μεν, αλλά σιγά σιγά προσχωρούν στις προτάσεις του ΛΑΟΣ».

Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ καθηγητής Ποινικού Δικαίου

Ιστορική παλινδρόμηση

Την αντίδραση του νομικού κόσμου αλλά και εκπροσώπου ενώσεων δικαιωμάτων προκάλεσαν οι εξαγγελίες Δένδια και τις χαρακτήρισαν επικοινωνιακού χαρακτήρα, αναποτελεσματικές και εξόχως προβληματικές.

«Σε σχέση με την επιβάρυνση των ποινών στην περίπτωση που ο δράστης φορά κουκούλα, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής: Είναι άλλο να επιμετράται μια βαρύτερη ποινή αλλά μέσα στα προβλεπόμενα πλαίσια και άλλο να επιβαρύνεται το ίδιο το πλαίσιο της προβλεπόμενης ποινής. Στη δεύτερη περίπτωση ελλοχεύει ο κίνδυνος να παραγνωριστεί η εγγύηση της αναλογικότητας όταν το μέτρο της ποινής θα εκτοξεύεται για λόγους που δεν έχουν σχέση με τη βαρύτητα των αποτελεσμάτων (βαρύτητα σωματικής βλάβης, φθοράς ιδιοκτησίας κ.λπ.). Επίσης πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το αξιόποινο δεν πρέπει να επιβαρύνεται από συμπεριφορές αναγκαστικές (π.χ. μαντίλι λόγω των δακρυγόνων ή γυαλιά ηλίου) ούτε να είναι επιλεκτικό (τι θα ισχύει για αστυνομικούς με καλυμμένα πρόσωπα;).

Μια αυτεπάγγελτη τιμώρηση υβριστικών φράσεων που στρέφονται συλλογικά κατά της αστυνομίας θα επαναφέρει την ποινικοποίηση της περιύβρισης αρχής. Θα μας παλινδρομήσει σε ιστορικά καταδικασμένες επιλογές. Ως τώρα η αναποτελεσματικότητα της κατασταλτικής επέμβασης δεν είχε σχέση με τις προβλέψεις των νόμων αλλά με την εφαρμογή. Ο μικρός αριθμός συλλήψεων π.χ. για ρίψεις αντικειμένων και μολότοφ δεν οφειλόταν στην έλλειψη διατάξεων, αλλά σε πρακτικά προβλήματα. Η συζητούμενη ρύθμιση θα δημιουργήσει μάλλον περισσότερες εντάσεις και τριβές, όπως το γνωστό φαινόμενο να συλλαμβάνονται οι πιο ανύποπτοι διαδηλωτές και όχι οι επικίνδυνοι δράστες που σπεύδουν να εξαφανίζονται.

Ο πολίτης χρειάζεται ασφάλεια, χωρίς όμως παραγνώριση των εγγυήσεων για τα δικαιώματά του. Το κείμενο των αναγγελλόμενων ρυθμίσεων θα δείξει αν οι παραπάνω φόβοι επιβεβαιώνονται.

Δημ. Παξινός, πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών

«Επαρκέστατη η νομοθεσία»

«Ουδείς αμφιβάλλει ότι επιβάλλεται εντατικοποίηση των ελέγχων και αυστηρή εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας, ιδιαίτερα μετά τα συνεχή βίαια επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας και τη διάπραξη σοβαροτάτων ποινικών αδικημάτων, χωρίς να συλληφθεί ούτε ένας κουκουλοφόρος και να παραπεμφθεί στη Δικαιοσύνη.

Θεωρώ ότι η υφιστάμενη νομοθεσία είναι επαρκέστατη για την αντιμετώπιση και των πλέον σοβαρών αδικημάτων. Αντιθέτως, η κατά καιρούς αυστηροποίηση των ποινών εξυπηρέτησε μόνο πρόσκαιρα επικοινωνιακά αποτελέσματα, ενώ ουδέποτε πέτυχε τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Οσον αφορά την αυτεπάγγελτη δίωξη για εξύβριση δημόσιου λειτουργού, είναι η έμμεση επαναφορά της περιύβρισης αρχής, η οποία καταργήθηκε μετά πολλών επαίνων, ως οδηγήσασα σε σωρεία καταχρήσεων σε βάρος πολιτών που ασκούσαν νόμιμο δικαίωμα της κριτικής. Ηταν μια διάταξη αντισυνταγματική, δημιουργήσασα διακρίσεις και δύο κατηγορίες πολιτών που δεν συναντώνται σε ευρωπαϊκές χώρες. Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί επελέγη η συγκυρία αυτή, των βιαιοτήτων, προς επαναφορά ενός καταργηθέντος ως αναχρονιστικού νόμου, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με τις διαδηλώσεις και τους επικίνδυνους κουκουλοφόρους. Δεν θα ήταν αστείο κάποιος από τους τελευταίους να συλληφθεί για εξύβριση "δημόσιου λειτουργού" (μπάτσοι κ.λπ.), όταν δεν συλλαμβάνεται για σοβαρότατα κακουργήματα;

Η προσπάθεια επαναφοράς του περιβόητου άρθρου 181 εισφέρει μόνο στον εκφοβισμό όσων έχουν γενναία φωνή και ασκούν κριτική και όχι στην πάταξη όσων τρομοκρατούν ατιμωρητί στο κέντρο της Αθήνας. Με την επαναφορά όμως του άρθρου αυτού, επανέρχεται ένας αυταρχισμός, αφού σε κάθε περίπτωση θα μπορεί να ασκείται αυτεπάγγελτη δίωξη για κάθε κριτική που ασκείται σε βάρος των κάθε είδους δημοσίων λειτουργών, με κίνδυνο να οδηγηθούμε ουσιαστικά στη φίμωση και την ποινικοποίηση της δημόσιας ζωής και της ελεύθερης έκφρασης.

Εκείνο το οποίο απαιτείται -και μάλιστα επειγόντως- είναι η σύμπνοια και συναίνεση του πολιτικού κόσμου της χώρας στον τρόπο αντιμετώπισης αυτών των βιαιοτήτων και η πάταξη κάθε εγκληματικής πράξεως που διαπράττεται με αυστηρή εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας.

Η Συντονιστική Επιτροπή θα συγκληθεί εκτάκτως για τη λήψη σχετικών αποφάσεων».

Δημ. Χριστόπουλος, πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

«Υπεκφυγές και δωρεάν ασκήσεις»

«Νομίζω πως το υπουργείο Δικαιοσύνης έπρεπε κάτι να ανακοινώσει και το έκανε...

Οπως όμως συχνά συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, τα εν θερμώ ανακοινωθέντα απέχουν πολύ από το να συμβάλουν στην επίλυση των προβλημάτων που καλούνται να διευθετήσουν. Μήπως φορούν κουκούλα τα χουλιγκάνια που κάθε λίγο και λιγάκι κάτω από κάμερες και δεν ξέρω από τι άλλα μέσα εποπτείας καταστρέφουν ανελέητα ό,τι βρεθεί μπροστά τους; Μήπως δεν διαθέτει επαρκές ποινικό οπλοστάσιο η ελληνική έννομη τάξη και χρειάζεται να επαναφερθεί η αυτεπάγγελτη δίωξη για εξύβριση δημόσιου λειτουργού; Είναι νομικά δηλαδή τα προβλήματα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε; Προφανώς και όχι... Οι προτάσεις της ηγεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης είναι δωρεάν ασκήσεις επί νομικού χάρτου και εξόχως προβληματικές υπεκφυγές σε ό,τι αφορά τον συμβολισμό που εκπέμπουν στις συνειδήσεις των πολιτών. Τέλος, θέλω να διερωτηθώ: Αν αύριο σε μια πορεία συλληφθεί παρέα νέων επειδή φωνάζει το γνωστό προσβλητικό για την Αστυνομία σύνθημα, έχει συναίσθηση η ηγεσία του υπουργείου σε τι περιπέτειες μπορούμε να ξαναμπούμε;».

Σωτ. Μπάγιας, πρόεδρος της Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος

«Ευκαιριακά νομοθετικά μέτρα»

«Είμαι από θέση αρχής αντίθετος στη λήψη ευκαιριακών και αποσπασματικών νομοθετικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται μέσα σε κλίμα έντασης. Ο νομοθέτης όταν νομοθετεί πρέπει να είναι ήρεμος και νηφάλιος, όπως και ο δικαστής όταν δικάζει.

Πάντως, τα συγκεκριμένα νομοθετικά μέτρα που εξήγγειλε ο υπουργός Δικαιοσύνης -από τα οποία πρωταρχικά ελλείπει το στοιχείο της νομικής ενότητας- θα συζητηθούν αναλυτικά στο Δ.Σ. της Ενωσής μας και θα εκφράσουμε αιτιολογημένα τις απόψεις μας επ' αυτών τις επόμενες ημέρες».

Ι. Μανωλεδάκης, καθηγητής Ποινικού Δικαίου

«Για λόγους επικοινωνιακούς»

«Δυστυχώς στην Ελλάδα η λύση των προβλημάτων αντιμετωπίζεται εσφαλμένα, κατά τη γνώμη μου, με αύξηση του αριθμού των νομών και αύξηση των ποινών που γίνεται για λόγους επικοινωνιακούς, εντυπωσιασμού και για να καλύψει ως άλλοθι την αναποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού.

Η αντιμετώπιση αυτή δεν λύνει τα προβλήματα. Χρειαζόμαστε σωστή εφαρμογή των νόμων και σωστή λειτουργία του κατασταλτικού μηχανισμού».

ΑΠΟΨΕΙΣ

Νόμοι αλήστου μνήμης

ΕΛΥΣΕ το πρόβλημα της ασφάλειας των πολιτών με δύο μέτρα, που εισηγήθηκε χθες στην κυβερνητική επιτροπή ο υπουργός Δικαιοσύνης Νικ. Δένδιας: α) όποιος συλλαμβάνεται να διαπράττει αδικήματα και είναι κουκουλοφόρος θα τιμωρείται με επιπλέον ποινές από 2 έως 10 χρόνια, β) επαναφέρεται η αυτεπάγγελτη δίωξη για εξύβριση δημόσιου λειτουργού, με το επιχείρημα ότι «στην παρούσα δύσκολη φάση η αστυνομία χρειάζεται στήριξη».

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για ευκαιριακά, σπασμωδικά και αποσπασματικά μέτρα, που όχι μόνο δεν λύνουν κανένα πρόβλημα, αλλά προσθέτουν και άλλα. Είναι γνωστόν, όπως επισημαίνεται άλλωστε και από έγκριτους νομικούς, ότι η νομοθετική καταστολή, με μέτρα που λαμβάνονται υπό το κράτος πανικού και έντασης, οδηγεί σε ποινικοποίηση της δημόσιας ζωής, σε φίμωση και σε περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης.

ΜΕ ΑΥΤΑ τα καθαρά επικοινωνιακού χαρακτήρα μέτρα, επιχειρεί η κυβέρνηση να καλύψει την ανεπάρκειά της και την αναποτελεσματικότητα των μηχανισμών του κράτους. Νόμοι υπάρχουν, όπως γνωρίζει και ο υπουργός Δικαιοσύνης Νίκος Δένδιας, αλλά δεν υπάρχει η πολιτική βούληση για την εφαρμογή τους, ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.

ΠΟΙΟΣ, ΠΡΑΓΜΑΤΙ, πιστεύει, ότι με την «ποινικοποίηση» της κουκούλας θα συλληφθούν οι κουκουλοφόροι ή θα εξαφανιστούν και θα εξαλειφθεί το φαινόμενο; Δεν θα γίνει απολύτως τίποτε, αν δεν αναζητηθούν και δεν βρεθούν τα αίτια που το προκαλούν, ώστε να αντιμετωπιστεί στη ρίζα του το κοινωνικό πρόβλημα.

ΠΟΙΟΣ, ΕΠΙΣΗΣ, πιστεύει, ότι θα στηριχθεί και θα προστατευθεί η αστυνομία ή άλλοι φορείς εξουσίας με τις αυτεπάγγελτες διώξεις για εξύβριση δημόσιου λειτουργού, οι οποίες θα ασκούνται εναντίον διαδηλωτών, που θα κραυγάζουν τα γνωστά συνθήματα; Δεν θα προστατευθεί η αστυνομία, αλλά θα μείνουν απροστάτευτοι οι πολίτες, όπως ήταν πριν καταργηθεί από το ΠΑΣΟΚ ο διαβόητος νόμος για περιύβριση Αρχής, μαζί με άλλες διατάξεις της δικτατορίας Μεταξά.

ΕΓΙΝΕ μ' αυτήν την κάθαρση της νομοθεσίας τότε ένα πολύ μεγάλο βήμα εκδημοκρατισμού. Τώρα άμεσος είναι ο κίνδυνος να επιστρέψουμε στο καθεστώς του αυταρχισμού, με διώξεις αυτεπάγγελτες, μάλιστα, εναντίον όσων θα ασκούν κριτική για τα έργα και τις πράξεις κάθε δημόσιου λειτουργού.

ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΑ αντίθετοι με τα μέτρα νομοθετικής καταστολής δηλώνουν ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Δημ. Παξινός, ο πρόεδρος της Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος Σωτ. Μπάγιας, οι καθηγητές του Ποινικού Δικαίου Ιωάννης Μανωλεδάκης και Νίκος Παρασκευόπουλος (βλ. και το άρθρο του στην 8η σελίδα), ο Δημ. Χριστόπουλος, πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Και, βεβαίως, όλοι όσοι αμετακίνητα πιστεύουν, ότι η Δημοκρατία προστατεύεται με περισσότερη και όχι με λιγότερη δημοκρατία.

Ανάλυση στα γεγονότα

Μοντέλα για τη συγκάλυψη της βίας

Του Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

Ωρες - ώρες, παρακολουθώντας την τηλεοπτική ειδησεογραφία για τη βία, έχω την εντύπωση ότι η κουκούλα συμφέρει πολλούς. Οχι μόνον όσους τη φορούν, αλλά και κάποιους αντιμέτωπους. Τους διάφορους κατήγορους, που μπορούν αδιακρίτως να αναφέρονται σε κουκουλοφόρους, γνωστούς-αγνώστους, ανθρώπους χωρίς πρόσωπο, σύγχρονους εξαποδώ.

Χωρίς την κουκούλα οι αγορητές θα είχαν δύσκολο έργο. Το πρόσωπο του βίαιου δράστη θα θύμιζε την οικογένειά του, την τάξη του, ίσως θα διακρίναμε την ελληνική του κατατομή, ίσως ξένη. Κάτω από την κουκούλα μπορεί να βρίσκεται ένας απελπισμένος, ένας φασίστας, ένας προβοκάτορας. Το χάος έχει κι αυτό ιστορία. Η ιστορία έχει τους μπράβους της. Οι μπράβοι έχουν εργοδότες: το αδίστακτο κέρδος, την ανισότητα, την αμάθεια και το οργανωμένο έγκλημα. Πρόκειται για σύγκλιση δυνάμεων. Τα πλήθη όμως των έντιμων ανθρώπων και οι πολιτικοί αμφισβητίες βρίσκονται από την άλλη πλευρά, συνήθως ηττημένοι.

Ας θυμίσουμε αναδρομικά τις εξηγήσεις. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 διαδόθηκαν δύο εκδοχές για την τρομοκρατία και κατ' επέκταση την ακραία βία. Η πρώτη επιχειρηματολογεί υπέρ ενός ξαφνικού, διαβολικού σχεδόν, χαρακτήρα αυτής της βίας: επιστροφή του Σταυρόγκιν, των Δαιμονισμένων του Ντοστογιέφσκι1. Δεν αποτύπωσε η τέχνη την Ιστορία, συνέβη το ακριβώς αντίστροφο. Ρητορικό το ερώτημα: ποια σχέση θα μπορούσε να έχει η Αλ Κάιντα με την ανεργία, τους συντελεστές παραγωγής, τη φτώχεια; Καμία, απάντησαν και μάλιστα με ύφος φιλάνθρωπο· για την τρομοκρατία απενοχοποιούνται οι φτωχοί, ευθύνονται τα τέρατα.

Κατά τη δεύτερη εξήγηση, η βία, όπως πάντα, έχει ιστορικούς και κοινωνικούς όρους. Η έξαρσή της, εν μέρει, αποτελεί θέμα συγκυρίας, εν μέρει εξαρτάται από δομικούς παράγοντες. Χάρη σε αυτούς οι όποιοι μαύροι στρατηγοί βρίσκουν στρατιώτες, κάλυψη και κοινωνική ύλη έτοιμη να εκραγεί.

Η εικόνα της κουκούλας υπηρετεί την πρώτη παραπάνω εκδοχή. Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά και οι ταυτότητες δεν διακρίνονται. Ως υπεύθυνη για τα κρούσματα απομένει να προβάλλεται η ανεκτική αστυνομία. «Αν ήταν καλύτερα οργανωμένη και αποφασιστική, όλα θα είχαν λυθεί». Για την πρόσληψη της θέσης αυτής απαιτείται βέβαια τηλεθεατής με κοντή μνήμη. Να μη θυμάται ότι χθες και αλλού το πρόβλημα δεν ήταν η χαλαρότητα, αλλά η κατάχρηση της αστυνομικής βίας, ότι επίσης αστυνομικοί υπήρξαν τραγικά θύματα.

Οι πρόχειρες αναγωγές στο πανεπιστημιακό άσυλο ή στον κομματικό ανταγωνισμό είναι τα πιο συνηθισμένα επιμύθια. «Η κυβέρνηση δεν έχει συνειδητοποιήσει πόσο κόστος θα έχει γι' αυτήν η αδυναμία καταστολής». Τι προτείνει ο αγορητής; Να μην ασχοληθούμε με κοινωνικούς όρους, αλλά να διαθέτουμε μια διμοιρία σε κάθε γειτονιά, έτοιμη να επεμβαίνει σε χρόνο μηδέν (πόσο διήρκεσε, ρωτούσαν, η βία στο Κολωνάκι; Πέντε ή δέκα λεπτά;). Στον αιώνα της επιτάχυνσης ενδιαφέρουν αποκλειστικά οι άμεσες απαντήσεις, ακόμη κι αν μεσοπρόθεσμα αποδεικνύονται μάταιες.

Μια κυβέρνηση μπορεί να είναι χειρότερη από την άλλη, μια Αστυνομία το ίδιο, οι οικονομικοί κολοσσοί πιέζουν εθνικούς και οικιακούς προϋπολογισμούς, οι μαφιόζοι μετέχουν στην κατανομή της βίας και της εκμετάλλευσης με κυριαρχικό μερίδιο. Αναμφίβολο είναι πάντως το ακόλουθο: όσο θα πληθαίνει και θα προσκρούει σε αδιέξοδα η «υποτάξη»2 των απόκληρων, των χωρίς χαρτιά ξένων, των φτωχών, και όσο εν τέλει, οι πλειοψηφίες των μη εχόντων θα τίθενται στο στόχαστρο της καταστολής κι όχι στο επίκεντρο του κράτους πρόνοιας, τόσο η εκρηκτικότητα θα πολλαπλασιάζεται.

Δεν φέρει, βέβαια, μόνη η τηλεόραση το βάρος του αποπροσανατολισμού. Συμβάλλουν πολλά μέσα παραγωγής ιδεολογίας. Επίκαιρο είναι ένα κινηματογραφικό παράδειγμα, που προκύπτει με τη σύγκριση δύο ταινιών: η μία είναι του Κλιντ Ιστγουντ, Million dollar baby (2004). Η άλλη το βραβευμένο με οκτώ Οσκαρ έργο Slumdog millionaire (2009) των Σουαρούπ και Μπόιλ.

Ο Ιστγουντ δραματοποίησε το αμερικανικό περιθώριο. Τη γενιά που ζει σε άθλια τροχόσπιτα και δεν έχει άλλη δυνατότητα ανόδου παρά παίζοντας με τους όρους του συστήματος ή εγκληματώντας. Η φτωχή ηρωίδα, πάντως, για να υπερβεί τα αδιαπέραστα αλλιώς όρια της τάξης της, γίνεται μποξέρ. Πραγματώνει το αμερικανικό όνειρο του μοναχικού καβαλάρη. Ο μεγάλος δραματοποιός, ωστόσο, συντρίβει με μια γροθιά το όνειρο και κατεδαφίζει το μοντέλο. Ο θεατής επιτέλους προβληματίζεται.

Στο Slumdog millionaire (και εδώ στον τίτλο απαραίτητο το εκατομμύριο) το ινδικό γκέτο είναι πιο βρωμερό και τρισάθλιο. Η διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα κυριαρχούν (όπως παντού όπου υπάρχουν γκέτο, φαβέλες, παραγκουπόλεις)3. Το διαφορετικό είναι ότι ο νεαρός Ινδός, παίζοντας με τους κανόνες του (τηλεοπτικού) παιχνιδιού, κερδίζει. Διαχειριζόμενος τις συμπτώσεις δικαιώνεται, επιτυγχάνει το αλλιώς ανέφικτο. Ιδού το μοντέλο της επιτυχίας, της μοναδικής «διεξόδου» από τους κοινωνικούς φραγμούς, του βραβείου Οσκαρ και του ιδεολογικού αποπροσανατολισμού.

Τελικά, είναι ευνόητο: όσο σχηματίζονται γενιές ανθρώπων χωρίς σχολείο, χωρίς ταυτότητα, χωρίς προοπτική εργασίας και γαλήνης, η ασφάλεια θα εξαρτάται μόνο από φιτύλια και συμπτώσεις. Αλίμονο στην κοινωνία που οι νέοι της πιστεύουν πως δεν θα προλάβουν να γεράσουν.

Η επιστολή ενός νεαρού κρατουμένου, δημοσιευμένη στο εξαιρετικό βιβλίο του Ρ. Σαβιάνο «Γόμορρα»4, είναι εδώ χρησιμότερη από οποιονδήποτε επίλογο. Αντιγράφω: «Θέλω να γίνω μπος. Θέλω να έχω σούπερ-μάρκετ, εργοστάσια, γυναίκες. Θέλω τρία αυτοκίνητα, θέλω όταν μπαίνω σ' ένα μαγαζί να με σέβονται, θέλω να έχω καταστήματα σε όλο τον κόσμο. Κι έπειτα θέλω να πεθάνω. Αλλά όπως πεθαίνει ένας αληθινός άντρας, αυτός που διοικεί πραγματικά. Θέλω να πεθάνω δολοφονημένος».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Α. Glucksmann, Ο Ντοστογιέφσκι στο Μανχάταν (μτφρ. Κ. Παπαγιώργη, 2002/2003) 28 κ.ε.

2. Σχετικές αναλύσεις σε βιβλία των Η. J. Gans, The war against the Poor (1995), Γ. Πανούση, Το έγκλημα του φτωχού και η φτώχεια ως «έγκλημα» (2002), Ζ. Bauman, Consuming Life (2007, ελλην. μτφρ. Γ. Καράμπελα 2008).

3. L. Waquant, Parias urbains (Ghetto Boulienes-Etat, La decouverte 2006).

4. Βλ. μτφρ. Μ. Οικονομίδου (Πατάκης, 2006/2008) 175.