Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Μαντίλα εκείνοι, άρματα οι άλλοι

Της ΕΛΕΝΗΣ ΚΟΧΑΪΜΙΔΟΥ

Η διαμάχη για τη μαντίλα αποτελεί επί δεκαετίες μείζον πρόβλημα στην αντιπαράθεση κεμαλιστών-ισλαμιστών και, μέχρι σήμερα, παραμένει ένα από τα πιο «καυτά προβλήματα» στην πολιτική ατζέντα της Τουρκίας.

Ενα κομμάτι ύφασμα που καλύπτει τη γυναικεία κόμη, έγινε αφορμή για τη θεσμοθέτηση αντιδημοκρατικών μέτρων, τη δημιουργία πολιτικών κρίσεων και κατά καιρούς αφορμή για τη λεηλασία ψήφων.

* Τις δεκαετίες του '30 και του '40 η ισλαμική μαντίλα είχε εξαφανιστεί από τις πόλεις ύστερα από διαταγή του Μουσταφά Κεμάλ, ο οποίος απαγόρευσε τον ισλαμικό τρόπο ένδυσης, σε μια προσπάθεια να εκδυτικοποιήσει το νεοσύστατο κράτος.

Στους άνδρες απαγορεύτηκε το φέσι και το καφτάνι και στις γυναίκες η ισλαμική μαντίλα στα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τις κρατικές υπηρεσίες , τα δικαστήρια, τα νοσοκομεία, τη Βουλή και την κυβέρνηση. Πάντως, ο Κεμάλ έχει φωτογραφηθεί σε δημόσια εμφάνιση με τη μαντιλοφορούσα πρώτη του σύζυγο. Αρχισε να εμφανίζεται ξανά στη δεκαετία του '60.

* Μετά το πραξικόπημα του '80 δημιουργείται το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΥΟΚ), με στόχο τον έλεγχο των πανεπιστημίων από τις ένοπλες δυνάμεις. Το ΥΟΚ επανεξέδωσε αυστηρές ενδυματολογικές απαγορεύσεις για τις φοιτήτριες, οι οποίες απαγορεύεται να περνούν το κατώφλι των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων καλυμμένες με το ισλαμικό σύμβολο.

Κατά παράδοξο τρόπο λίγα χρόνια αργότερα, στη διάρκεια της νεοφιλελεύθερης κυβέρνησης του Τουργκούτ Οζάλ, ο στρατός χρησιμοποιεί το ισλάμ ως αντίπαλο δέος στην αριστερά. Χτίζει τεμένη, ανέχεται την αναβίωση θρησκευτικών κανόνων, την ίδρυση ιδιωτικών ισλαμικών σχολείων και εταιρειών. Το κράτος δείχνει να αποστασιοποιείται από τα αυστηρά κεμαλικά πρότυπα, διατηρεί, όμως, τις απαγορεύσεις.

Κόκκινο πανί για στρατηγούς

* Στις αρχές της δεκαετίας του '90 το παραδοσιακό κάλυμμα της γυναικείας κεφαλής υπερβαίνει τα θρησκευτικά όρια και γίνεται πολιτικό σύμβολο, καθώς το γεγονός της απαγόρευσης είχε πολύ σοβαρές επιπτώσεις στην εκπαίδευση και τη δημόσια παρουσία των γυναικών. Συχνές και έντονες αντιπαραθέσεις γυναικών που διαδηλώνουν έξω από τα πανεπιστήμια με τις δυνάμεις ασφαλείας, καθιστούν ορατή αλλά και ενοχλητική τη δημόσια παρουσία του πολιτικού ισλάμ.

* Οι στρατηγοί, θέλοντας να απαλλαγούν από το θρησκευτικό ακτιβισμό ανανεώνουν το 1997 την απαγόρευση με αυστηρό μήνυμα προς την κυβέρνηση.

* Το μεταμοντέρνο πραξικόπημα εναντίον του ισλαμιστή πρωθυπουργού Νετζμεντίν Ερμπακάν αλλά και η δημιουργία μιας νέας εύπορης ισλαμικής τάξης στην περιφέρεια, που απαιτούσε μερίδιο στην εξουσία, οδήγησαν στην εμφάνιση του φαινομένου Ερντογάν και στην πρόσφατη και εντονότερη μέχρι σήμερα αντιπαράθεση του πολιτικού ισλάμ με τους δήθεν εκσυγχρονιστές, με αιχμή του δόρατος και πάλι την ισλαμική μαντίλα.

* Σήμερα ένα μεγάλο ποσοστό μορφωμένων γυναικών φοράει μαντίλα, ενώ συνολικά το 62% των γυναικών στην Τουρκία καλύπτει με κάποιο τρόπο το κεφάλι.