Ελευθεροτυπία - Μια διεθνής στρατηγική κατά της τρομοκρατίας

Πριν από ένα χρόνο, 192 αθώοι άνθρωποι δολοφονήθηκαν βάναυσα ως αποτέλεσμα της τρομοκρατικής επίθεσης στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Μαδρίτης. Τα τελευταία χρόνια, χιλιάδες άλλοι έχουν πέσει θύματα της τρομοκρατίας. Η τρομοκρατία είναι μια απειλή για όλες τις χώρες και όλους τους λαούς.

Είναι επίσης μια ευθεία επίθεση στις αξίες που αντιπροσωπεύουν τα Ηνωμένα Εθνη: ο κανόνας Δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η προστασία των αμάχων, ο αμοιβαίος σεβασμός μεταξύ λαών με διαφορετικές θρησκείες και πολιτισμούς, η ειρηνική επίλυση διαφορών.

Συνεπώς, τα Ηνωμένα Εθνη οφείλουν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του αγώνα κατά της τρομοκρατίας. Αυτό που απαιτείται είναι μια ολοκληρωμένη στρατηγική, στη βάση αρχών, μια στρατηγική που θα στηριχθεί και θα υλοποιηθεί από όλους. Οι προτάσεις μου λοιπόν είναι οι ακόλουθες:

1 Πρέπει να αποτρέψουμε τις δυσαρεστημένες ομάδες από την επιλογή της τρομοκρατίας ως τακτική. Η επιλογή αυτή γίνεται διότι υπάρχει η πεποίθηση ότι είναι αποτελεσματική, και ότι έτσι κερδίζεται η λαϊκή υποστήριξη. Αυτή είναι η πραγματική «γενεσιουργός αιτία» της τρομοκρατίας. Η αποστολή μας είναι να αποδείξουμε ότι η αντίληψη αυτή είναι λάθος.

Εδώ και πολύ καιρό, το ηθικό κύρος των Ηνωμένων Εθνών έχει αποδυναμωθεί, εξαιτίας της χρονίζουσας αντιπαράθεσης για το τι είναι τρομοκρατία, για το αν κράτη ή και μη-κρατικές οντότητες ενοχοποιούνται, για το αν ο όρος τρομοκρατία περιλαμβάνει και τις πράξεις αντίστασης κατά ξένης κατοχής.

Είναι καιρός να θέσουμε τέλος σ' αυτή την αντιπαράθεση. Η σκόπιμη άσκηση βίας κατά αμάχων από κράτη απαγορεύεται ήδη από το Διεθνές Δίκαιο. Το δικαίωμα αντίστασης δεν δικαιολογεί την εκ προθέσεως δολοφονία ή τον τραυματισμό αμάχων πολιτών.

Ας δηλώσουμε ξεκάθαρα ότι τρομοκρατία είναι κάθε πράξη που αποσκοπεί στο θάνατο ή στη σωματική βλάβη πολιτών ή αμάχων, με πρόθεση τον εκφοβισμό ενός λαού ή τον εξαναγκασμό μιας κυβέρνησης ή ενός διεθνούς οργανισμού να προβεί ή να απέχει από μια ενέργεια. Αυτός ο ορισμός της τρομοκρατίας έχει μεγάλο ηθικό κύρος. Προτρέπω λοιπόν τους ηγέτες να τον υιοθετήσουν.

2 Πρέπει να στερήσουμε από τους τρομοκράτες τα μέσα για την πραγματοποίηση επιθέσεων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να καταστήσουμε δύσκολη τη δυνατότητα να ταξιδεύουν, να δέχονται οικονομική βοήθεια ή να έχουν πρόσβαση σε πυρηνικά και ραδιενεργά υλικά.

Συχνά, ακόμη και τώρα, η πυρηνική τρομοκρατία αντιμετωπίζεται ως ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Θα ευχόμουν να είναι έτσι. Δυστυχώς όμως, ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο υπάρχουν άφθονα επικίνδυνα υλικά και τεχνογνωσία. Την ίδια στιγμή, μερικοί τρομοκράτες είναι ξεκάθαρα αποφασισμένοι να προκαλέσουν ολέθριες απώλειες.

Τόσο η Ομάδα των Οχτώ όσο και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχουν κάνει βήματα προς την κατεύθυνση της εξάλειψης των υλικών αυτών και της επιβολής αποτελεσματικών ελέγχων για τη μη εξαγωγή τους. Η πρωτοβουλία του προέδρου Μπους για τη Μη- Διάδοση είναι ένα ακόμα σημαντικό βήμα. Τα μέτρα αυτά πρέπει να εφαρμοσθούν πλήρως.

3 Είναι αναγκαίο να σταματήσουμε τις χώρες που παρέχουν βοήθεια σε τρομοκρατικές οργανώσεις. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είχε επανειλημμένα στο παρελθόν επιβάλει κυρώσεις σε χώρες που περιθάλπουν ή παρέχουν βοήθεια σε τρομοκράτες. Αυτή η σταθερή γραμμή πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί. Οι χώρες που προσφέρουν οποιασδήποτε μορφής βοήθεια στους τρομοκράτες πρέπει να κατανοήσουν ότι ο κόσμος θα λάβει σκληρότατα μέτρα εναντίον τους.

4 Πρέπει να αναπτύξουμε την ικανότητα των χωρών να προλαμβάνουν την τρομοκρατία. Οι τρομοκράτες χρησιμοποιούν τις αδύναμες χώρες ως παραδείσους, όπου μπορούν να διαφεύγουν τη σύλληψη, να εκπαιδεύουν ή να στρατολογούν προσωπικό. Επομένως, το να καταστήσουμε όλα τα κράτη ικανά και υπεύθυνα πρέπει να αποτελέσει ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προωθήσουμε την ορθή διακυβέρνηση και τον Κανόνα Δικαίου, με επαγγελματική αστυνομία και δυνάμεις ασφαλείας που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Λίγες απειλές απεικονίζουν την ανάγκη αυτή πιο έντονα από τη βιολογική τρομοκρατία. Σύντομα, δεκάδες χιλιάδες εργαστήρια θα δημιουργηθούν σε όλο τον κόσμο, ικανά να δημιουργήσουν θανατηφόρα μικρόβια με ασύλληπτες δυνατότητες. Θα είναι ζήτημα ημερών για τις θανατηφόρες μεταδοτικές ασθένειες να εξαπλωθούν -σκόπιμα ή μη- στον πλανήτη.

Η πιο αποτελεσματική άμυνα είναι η ενίσχυση των δημόσιων συστημάτων Υγείας, κυρίως στις φτωχές χώρες όπου είναι συχνά ελλιπή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κάνει εντυπωσιακή δουλειά παρακολουθώντας και αντιμετωπίζοντας την εμφάνιση θανατηφόρων επιδημιών. Αλλά σε μια γενική έξαρση -φυσική ή τεχνητή- τα τοπικά συστήματα Υγείας πρέπει είναι στην πρώτη γραμμή άμυνας. Χρειαζόμαστε επομένως μία γενναία πρωτοβουλία για να τα δημιουργήσουμε και να τα αναπτύξουμε.

Τελευταία, αλλά εξίσου σημαντική, είναι η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του Κανόνα Δικαίου. Η τρομοκρατία είναι μια άμεση επίθεση κατά αυτών των αξιών. Δεν πρέπει να τις θυσιάσουμε στον αγώνα που δίνουμε. Εάν το πράξουμε, είναι σαν να χαρίζουμε μια νίκη στους τρομοκράτες. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι μόνο συμβατή με μια επιτυχημένη αντιτρομοκρατική στρατηγική, αλλά ένα σημαντικό στοιχείο της.

Ζητώ τη συμβολή όλων των υπηρεσιών του ΟΗΕ για την επίτευξη της στρατηγικής αυτής, το κύριο βάρος της οποίας πρέπει να αναλάβουν τα κράτη - μέλη. Τα παροτρύνω λοιπόν, να υιοθετήσουν τα πέντε σημεία της στρατηγικής που προτείνω και τα καλώ να συνεργαστούμε για την υλοποίησή της.

Αυτό είναι το λιγότερο που οφείλουμε στα θύματα της τρομοκρατίας όλου του κόσμου. Ας κάνουμε για αυτούς ό,τι περνάει από το χέρι μας, για να μην έχουν και άλλοι τη δική τους μοίρα.

*Ο Kofi Annan είναι γενικός γραμματέας του ΟΗΕ.

Το άρθρο βασίζεται στην ομιλία που απηύθυνε στη Διεθνή Σύνοδο για τη Δημοκρατία, την Τρομοκρατία και την Ασφάλεια που πραγματοποιήθηκε στις 10 Μαρτίου 2005 στη Μαδρίτη της Ισπανίας