Ελευθεροτυπία - Στο σκαμνί η φονική... ανθρωπιστική βοήθεια

Η Φιρντάουσι Μαντάκι ήταν ένα από τα παιδιά που δοκιμάστηκε πάνω τους το «Τροβάν» και που σήμερα έχει κινητικά και πνευματικά προβλήματα.

Οταν ο Τζον Λε Καρέ έγραφε τον «Επίμονο κηπουρό» καταγγέλλοντας τις βρόμικες μεθόδους των πολυεθνικών των φαρμάκων να καθιστούν τους πολίτες του Τρίτου Κόσμου πειραματόζωα για τις δοκιμές των νέων κερδοφόρων τους παρασκευασμάτων, προειδοποιούσε: «Τα γεγονότα είναι φανταστικά, γιατί η πραγματικότητα ωχριά μπροστά στη φαντασία».

Αυτές τις ημέρες, σε δικαστήριο της πολιτείας Κάνο της Νιγηρίας, η προειδοποίηση του Λε Καρέ φαντάζει τραγικά ρεαλιστικότερη παρά ποτέ. Ο εισαγγελέας του Κάνο ξεκίνησε την προκαταρκτική εξέταση της αγωγής που έχει υποβάλει η νιγηριανή κυβέρνηση κατά της αμερικανικής πολυεθνικής Pfizer, της θυγατρικής της στη Νιγηρία και οκτώ ερευνητών και στελεχών της, ελπίζοντας να προσθέσει στις 85 κατηγορίες και αυτήν της ανθρωποκτονίας.

Η Νιγηρία ζητάει από τον παγκόσμιο κολοσσό των 32,8 εκατ. ευρώ πωλήσεων το χρόνο αποζημίωση 7 δισ. ευρώ για το θάνατο 11 παιδιών και τις μόνιμες αναπηρίες δεκάδων άλλων στη διάρκεια δοκιμής ενός νέου της φαρμάκου στη χώρα.

Το 1996, η Νιγηρία επλήγη από θανατηφόρα επιδημία μηνιγγίτιδας. «Ανταποκρινόμενη στην έκκληση για ανθρωπιστική βοήθεια», όπως δήλωσε η Pfizer, που είχε μόλις αναπτύξει ένα νέο αντιβιοτικό, το Trovan, το οποίο δεν είχε εγκριθεί γιατί δεν είχε ολοκληρώσει τις κλινικές της έρευνες, εγκατέστησε Ιατρικό Κέντρο στο Νοσοκομείο Λοιμωδών της πόλης.

Ενώ χιλιάδες άνθρωποι πέθαιναν, η ανθρωπιστική αποστολή της εταιρείας συνίστατο στην επιλογή 200 παιδιών προς θεραπεία. Στα μισά χορήγησε το νέο φάρμακο, στα δε υπόλοιπα ένα εγκεκριμένο αντιβιοτικό ανταγωνιστικής εταιρείας, και μάλιστα -όπως γράφει το κατηγορητήριο- συχνά σε μικρότερες δόσεις από τις απαιτούμενες ώστε να αποδειχθεί συγκριτικά αποτελεσματικότερο το πειραματικό της φάρμακο.

Υστερα από τρεις βδομάδες, όταν η εταιρεία είχε ολοκληρώσει τις δοκιμές της ώστε να υποβάλει το νέο φάρμακο προς έγκριση, θεώρησε λήξασα την ανθρωπιστική της αποστολή και αποχώρησε, ενώ η επιδημία βρισκόταν στην κορύφωσή της. Αφησε πίσω της 11 παιδιά νεκρά και δεκάδες με παραλυσία, τύφλωση, προβλήματα στο ήπαρ και στις αρθρώσεις.

Συγγενείς και ιατροί στη Νιγηρία επιμένουν ότι ουδέποτε συναίνεσαν, αφού κανείς δεν τους ενημέρωσε ότι τα παιδιά τους υποβάλλονταν σε πειραματική δοκιμή φαρμάκου.

Η εταιρεία το διαψεύδει επιμένοντας πως είχε έγκριση ακόμη και από τις αρχές. Αλλά οι ισχυρισμοί του αντιπροέδρου Διεθνών Εξωτερικών Ιατρικών Υποθέσεών της, Τζακ Ουότερς, ότι οι γονείς έδωσαν προφορικά την έγκρισή τους και μετά μια νοσοκόμα συμπλήρωνε τα έγγραφα και υπέγραφε αντ' αυτών, δεν είναι ιδιαίτερα... πειστικοί.

Επειτα από δύο αποτυχημένες απόπειρες των συγγενών να εκδικαστεί η υπόθεση στις ΗΠΑ (όπου τα δικαστήρια δήλωσαν αναρμόδια!), το θέμα ανέλαβε η νιγηριανή δικαιοσύνη.

Οι ελπίδες να ολοκληρωθεί η δίκη είναι ελάχιστες, λένε οι ειδικοί, και στην καλύτερη περίπτωση η φαρμακοβιομηχανία θα καταλήξει σε εξωδικαστικό συμβιβασμό προκειμένου να αποφύγει τη δημοσιότητα σχετικά με τη μετατροπή του Τρίτου Κόσμου σε εργαστήρι κλινικών δοκίμων των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών ερήμην των κατοίκων του.

Οι φαρμακοβιομηχανίες, άλλωστε, διαθέτουν ένα από τα ισχυρότερα λόμπι στον πλανήτη. Οταν ο Δημοκρατικός βουλευτής Τομ Λάντος, με αφορμή το σκάνδαλο στη Νιγηρία, κατέθεσε σχέδιο νόμου για «Ασφαλή πειράματα στο εξωτερικό», που απαιτούσε από τις φαρμακοβιομηχανίες την κατάθεση λεπτομερών σχεδίων των κλινικών τους δοκιμών και προέγκριση της έρευνας από Επιτροπή Ηθους, βρήκε μόνο έναν υποστηρικτή στο Κογκρέσο και η πρόταση αποσύρθηκε!