Ελευθεροτυπία - Εψαχνε το ψέμα

Ο ελληνικής καταγωγής Κρις Γούγας, ειδικός στους ανιχνευτές ψεύδους, έφυγε σε ηλικία 86 ετών.

Ο Κρις Γούγας αναζητούσε μισόν αιώνα την αλήθεια, αλλά έζησε μέσα στο... ψέμα. Ο πρωτοπόρος ελληνοαμερικανός ερευνητής των ανιχνευτών ψεύδους πέθανε στα 86 του.

Για τις ΗΠΑ και τους μηχανισμούς ασφαλείας, ο Γούγας ήταν ένας θρύλος. Εργάστηκε σχεδόν 50 χρόνια και σε αυτό το διάστημα πέρασαν από τα χέρια του 40.000 ύποπτοι...

* Παιδί φτωχών ελλήνων μεταναστών, ο Γούγας στο Β' Παγκόσμιο πολέμησε στον Ειρηνικό. Εκεί άκουσε για την ύπαρξη του ανιχνευτή ψεύδους που είχε αρχίσει να εφαρμόζεται πειραματικά. Πήρε το βαθμό του ταγματάρχη κι επέστρεψε στην Αμερική.

* Στρατολογήθηκε στη CIA αρχές του 1950 και έγινε ειδικός στις ανακρίσεις με τον ανιχνευτή. Με τον Ψυχρό Πόλεμο στο απώγειο, ο Γούγας υπηρέτησε ως πράκτορας στην Αθήνα και την Αγκυρα. Για τη δράση του στη μετεμφυλιακή Αθήνα δεν έχουμε άλλες πληροφορίες, πέραν του ότι «ασκούσε την ειδίκευσή του».

* Υστερα από 15 χρόνια στις μυστικές υπηρεσίες αποστρατεύτηκε, εγκαταστάθηκε στο Λος Αντζελες, όπου άνοιξε ιδιωτικό γραφείο ερευνών ως ειδικός στους ανιχνευτές ψεύδους. Συνεργάστηκε με την αστυνομία για τη διαλεύκανση χιλιάδων εγκλημάτων και ήταν αυτός που ανέκρινε τον Τζέιμς Ερλ Γκρέι, δολοφόνο του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ: «Τον πέρασα δυο φορές από τον ανιχνευτή», έγραψε αργότερα στο βιβλίο του «Ο σιωπηλός μάρτυρας». «Ηταν η πιο δύσκολη περίπτωση στην καριέρα μου. Ο Ρέι έτρεμε και ίδρωνε είτε έλεγε αλήθεια, είτε ψέματα. Προσπάθησε να κοροϊδέψει το μηχάνημα, αλλά δεν τα κατάφερε».

Ο Γούγας υπήρξε υπέρμαχος του ανιχνευτή ψεύδους και στην τελευταία συνέντευξή του υποστήριξε ότι έχει δυσφημιστεί και ότι πρόκειται για «ανιχνευτή της αλήθειας».

* Ο ανιχνευτής ψεύδους εφευρέθηκε τη δεκαετία του 1920 στις ΗΠΑ και βασιζόταν στη μέτρηση των αλλαγών που γίνονται στον οργανισμό μας όταν λέμε ψέματα. Η αρτηριακή πίεση αυξάνει, στεγνώνουν οι σιελογόνοι αδένες, το δέρμα αλλάζει αγωγιμότητα, υπάρχει εφίδρωση και ταχυπαλμία. Ο ανιχνευτής ψεύδους μετράει αυτές τις αλλαγές και τις αποτυπώνει σε ένα διάγραμμα που αναλύεται από τους ερευνητές.

* Τη δεκαετία του 1980 έρευνες αναφέρουν ως ποσοστό επιτυχίας της μεθόδου το 61%, ενώ στις αρχές του 2000, άλλες έρευνες υποστηρίζουν ότι έχει ξεπεραστεί το 90%. Αν και το τεστ δεν έχει απόλυτη επιτυχία, χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ, και μάλιστα γίνεται δεκτό και ως στοιχείο στα δικαστήρια.

* Τη δεκαετία του 1970 η χρήση ανιχνευτών ψεύδους έγινε μόδα για πολλές ιδιωτικές εταιρείες, που ανάγκαζαν τους υποψήφιους υπαλλήλους τους να καταθέσουν αν είναι χρήστες ναρκωτικών και αλκοόλ. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγγείλει επανειλημμένα τη μέθοδο ως αναξιόπιστη (αφού υπάρχει πιθανότητα ένας αθώος να εκληφθεί ως ένοχος), ενώ η χρήση στον ιδιωτικό τομέα παραβιάζει σαφώς τη σφαίρα της ιδιωτικής ζωής. Με την εκστρατεία κατά της τρομοκρατίας, η χρήση του γενικεύτηκε και υπάρχουν πολλές καταγγελίες για αναγκαστική υποβολή στο τεστ υπόπτων τρομοκρατών.