Ελευθεροτυπία - Εκλογικό σύστημα

Το αμερικανικό εκλογικό σύστημα είναι ένα πολύπλοκο σύστημα διαδοχικών διαδικασιών εκλογής, οι οποίες και δεν λαμβάνουν χώρα ταυτόχρονα. Ο πρόεδρος, ο αντιπρόεδρος, το ένα τρίτο της Γερουσίας και τα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων εκλέγονται κάθε τέσσερα χρόνια και δύο χρόνια αργότερα, στη μέση της προεδρικής θητείας διεξάγονται άλλες εκλογές για τους αντιπροσώπους και το ένα τρίτο της Γερουσίας.

Με τον όρο Σώμα των Εκλεκτόρων περιγράφονται οι 538 εκλέκτορες που συναντώνται κάθε τέσσερα χρόνια για να επιλέξουν τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι εκλέκτορες είναι εκείνοι που ουσιαστικά εκλέγονται με τη λαϊκή ψήφο, τη μέρα που παραδοσιακά χαρακτηρίζουμε μέρα των αμερικανικών εκλογών. Είναι, δε, σχήμα οξύμωρο το γεγονός ότι μιλάμε για Σώμα, παρά το γεγονός ότι οι εκλέκτορες δεν συναντώνται ποτέ όλοι μαζί ως εθνικό σώμα αλλά γίνονται 51 παράλληλες συναντήσεις, την ίδια μέρα, την πρώτη Δευτέρα μετά τη δεύτερη Τετάρτη του Δεκέμβρη (εν. τη χρονιά των προεδρικών εκλογών).

Το πρώτο βήμα στη διεκδίκηση της προεδρίας είναι η διερευνητική επιτροπή. Περίπου από έναν χρόνο πριν την ημερομηνία των εκλογών όποιος Αμερικανός πολίτης πληροί τις προϋποθέσεις κι επιθυμεί να διεκδικήσει την προεδρία, σχηματίζει μια διερευνητική επιτροπή και αρχίζει η προσπάθεια εξασφάλισης υποστήριξης οπαδών αλλά και χρηματοδοτών για την προεκλογική εκστρατεία.

Ο αγώνας αρχίζει για όποιο υποψήφιο συγκεντρώσει μέσα από τη διερευνητική επιτροπή την απαραίτητη υποστήριξη και τα χρήματα, οπότε και ενημερώνει τις ομοσπονδιακές αρχές ότι διεκδικεί το χρίσμα.

Ακολουθεί στα δύο μεγάλα κόμματα η φάση των προκριματικών εκλογών που είναι η πλέον περίπλοκη, αφού αυτού του είδους οι εκλογές γίνονται με διαφορετικούς τρόπους στα κόμματα. Ετσι, μπορεί να έχουν σε κάποιες περιπτώσεις τη μορφή τοπικών συνελεύσεων διά «ανατάσεως της χειρός» και σε άλλες με εκλογή από κάλπη, ενώ η κατανομή των ψήφων δεν γίνεται, πλην εξαιρέσεων, αναλογικά.

Σε κάθε Πολιτεία γίνονται προκριματικές εκλογές ή τοπικές συνελεύσεις. Η τοπική συνέλευση (caucus από τη συνέλευση φυλάρχων των Ινδιάνων Αλγκοκουιν) είναι μια ανεπίσημη συνάντηση μεταξύ ατόμων που ενδιαφέρονται να κάνουν μια πολιτική συζήτηση και να εκφράσουν τις προτιμήσεις τους για τους υποψηφίους για την προεδρική εκλογή. Οι συναντήσεις γίνονται σε σχολεία, βιβλιοθήκες, εκκλησίες, ακόμη και σε σπίτια ιδιωτών. Οι τοπικές συνελεύσεις λειτουργούν αλλιώς μεταξύ των Δημοκρατικών και αλλιώς για τους Ρεπουμπλικανούς. Οι προκριματικές εκλογές προϋποθέτουν μια μυστική ψηφοφορία για τους εν δυνάμει προεδρικούς υποψηφίους. Υπάρχει δε διάκριση μεταξύ «ανοιχτών» προκριματικών όπου υποψηφίους του κάθε κόμματος μπορούν να εκλέξουν όλοι οι ψηφοφόροι και όχι μόνο τα μέλη του κόμματος και «κλειστών» όπου εγγεγραμμένα μέλη ψηφίζουν μόνο για το κόμμα τους.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία αποφασίζονται οι υποψήφιοι που θα προταθούν αρχικά στα τοπικά και στη συνέχεια στα εθνικά συνέδρια των Ρεπουμπλικανών και των Δημοκρατικών, ώστε τελικά να αποφασιστεί ο υποψήφιος του κάθε κόμματος για τις προεδρικές εκλογές.

Οι προεδρικές εκλογές διεξάγονται την πρώτη Πέμπτη του Νοέμβρη και ουσιαστικά η εκλογή του προέδρου δεν γίνεται άμεσα από το λαό αλλά από το Κολέγιο των Εκλεκτόρων.

Κάθε Πολιτεία διαθέτει έναν συγκεκριμένο αριθμό εκλεκτόρων που είναι ίσος με το σύνολο των γερουσιαστών και των βουλευτών της. Οποιος υποψήφιος έρθει πρώτος στην Πολιτεία αυτή, παίρνει το σύνολο των εκλεκτόρων, με εξαίρεση Πολιτείες όπως το Μέιν και η Νεμπράσκα. Εχει συμβεί, λοιπόν, να εκλεγεί πρόεδρος των ΗΠΑ υποψήφιος που έρχεται δεύτερος σε ψήφους αλλά έχει κατακτήσει την πλειοψηφία των εκλεκτόρων.