Ελευθεροτυπία - Στρατόπεδα: ευκαιρίες για πράσινο στην Αθήνα

Είναι γεγονός ότι η απομάκρυνση στρατοπέδων από τον αστικό χώρο θα έδινε ανάσα σε περιοχές ιδιαίτερα επιβαρημένες, όπως για παράδειγμα η περίπτωση των στρατοπέδων ΚΕΒΟΠ και ΚΕΔΒ του Χαϊδαρίου.

Σε πολλές ελληνικές πόλεις, τα στρατόπεδα καταλαμβάνουν σημαντικό τμήμα στο εσωτερικό του αστικού ιστού. Συνήθως πρόκειται για μεγάλες εκτάσεις, με υψηλά επίπεδα πρασίνου, ενώ η δόμηση περιορίζεται σε μικρό τμήμα τους, με ανεξάρτητα κτήρια, ενίοτε μεγάλης ιστορικής ή αρχιτεκτονικής αξίας. Συχνά, η λειτουργία των στρατοπέδων στο εσωτερικό των πόλεων προκαλεί ρήγματα στον αστικό ιστό, καθώς αποκόπτονται πλήρως ακόμα και γειτονικές συνοικίες. Δεδομένης μάλιστα της ασφυκτικής, σε πολλές περιπτώσεις, κατάστασης και της μεγάλης έλλειψης δημόσιων χώρων, η απομάκρυνση των στρατοπέδων από τον αστικό χώρο και η απόδοση της έκτασης που καταλαμβάνουν στην πόλη για τη δημιουργία χώρων πρασίνου προβάλλει ως διέξοδος σε ένα ζήτημα που δύσκολα βρίσκει την επίλυσή του.

Ο Ν. 2745/99 για τη «σύσταση προσωρινής υπηρεσίας για αξιοποίηση και μετεγκατάσταση στρατοπέδων» προβλέπει την κατά τουλάχιστον 50% παραχώρηση των χώρων των στρατοπέδων που απελευθερώνονται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και τον καθορισμό χρήσεων γης ανεξαρτήτως των ισχυουσών ή προβλεπομένων χρήσεων και όρων δόμησης της κάθε περιοχής, δίνοντας την ευκαιρία για δημιουργία νέων χώρων αστικού πρασίνου. Επιπλέον, σύμφωνα με τον ίδιο Νόμο, για να προχωρήσει η αξιοποίηση των στρατοπέδων απαιτείται όχι μόνο η συνεννόηση αλλά και η σύμφωνη γνώμη του ΥΠΕΧΩΔΕ, των ΟΤΑ και του ΥΕΘΑ. Παρότι σε αρκετές περιπτώσεις έχει εφαρμοστεί ο Νόμος, φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια η κατάσταση έχει παγώσει.

Οσον αφορά την Αθήνα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις στρατοπέδων και λοιπών εγκαταστάσεων του ΥΠΕΘΑ που καταλαμβάνουν σημαντικές, τόσο από άποψη μεγέθους όσο και από άποψη θέσης, εκτάσεις στο εσωτερικό της πόλης. Οι κινήσεις για μερική ή ολική απομάκρυνση στρατοπέδων με βάση το Ν.2745/99 είναι περιορισμένες, όπως για παράδειγμα η περίπτωση των στρατοπέδων ΚΕΒΟΠ και ΚΕΔΒ του Χαϊδαρίου. Είναι γεγονός ότι η απομάκρυνση στρατοπέδων από τον αστικό χώρο θα έδινε ανάσα σε περιοχές ιδιαίτερα επιβαρημένες από την οικιστική ανάπτυξη, όπως το Ρουφ, η Αγία Παρασκευή, οι Αγιοι Ανάργυροι και το Μενίδι. Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς η εφαρμογή του Ν. 2745/99 θα γίνει προς όφελος των κατοίκων και με σκοπό την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος και την αύξηση του πρασίνου και πώς θα αποφευχθούν φαινόμενα κατακερματισμού και «οικοπεδοποίησης» των εκτάσεων των στρατοπέδων.

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις «χαμένης ευκαιρίας» για το Λεκανοπέδιο είναι τα στρατόπεδα του Α' Τάγματος Πεζικού (γνωστό ως Πάρκο Ελευθερίας - πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ) και η «Στρατιωτική Πόλη Γουδή», το πρώτο με σχεδόν αποκρυσταλλωμένη τη νέα του ταυτότητα, ενώ για το δεύτερο η διαδικασία απόδοσής του στην πόλη βρίσκεται σε εξέλιξη, μέσα από πολλές τριβές και εντάσεις. Και στις δύο περιπτώσεις, η ελληνική πολιτεία έχει προβεί σε σταδιακές παραχωρήσεις τμημάτων σε ομάδες άμεσα συνδεδεμένες με τον ελληνικό στρατό, σε φορείς του δημόσιου τομέα ή σε φορείς που έχουν διασυνδέσεις με αυτόν. Οι παραχωρήσεις αυτές έχουν γίνει χωρίς σχεδιασμό και έχουν οδηγήσει:

* Σε απόδοση στους κατοίκους εξαιρετικά περιορισμένης έκτασης υπαίθριου δημόσιου χώρου.

* Στον κατακερματισμό της έκτασης των δύο στρατοπέδων, η οποία δεν επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση των πολιτών μέσα στο χώρο, παρά μόνο περιμετρικά.

* Σε περιβαλλοντική υποβάθμιση, με την κάλυψη μεγάλου μέρους των φυσικών επιφανειών με νέα μεγάλα κτήρια και με σκληρές επιφάνειες για τη δημιουργία επίγειων χώρων στάθμευσης για τα νοσοκομεία, τα υπουργεία και τη μετεπιβίβαση στο μετρό. Παράλληλα, περιορίζεται το υψηλό πράσινο και καλύπτονται τα ρέματα.

*Σε υποβάθμιση αξιόλογων κτηρίων, αντιπροσωπευτικών της εποχής που κατασκευάστηκαν, όπως είναι τα στρατιωτικά κτήρια, τα περισσότερα από τα οποία δεν έχουν ακόμα χαρακτηριστεί διατηρητέα.

Αν και δεν πρόκειται για περιπτώσεις εφαρμογής του Ν.2745/99, τα διδάγματα είναι ιδιαίτερα πολύτιμα για οποιαδήποτε μελλοντική απομάκρυνση στρατοπέδου από τον αστικό ιστό της πρωτεύουσας, ενώ αναδεικνύεται άλλη μια φορά η σημασία συντονισμού των αρμόδιων φορέων και η ανάγκη ολοκληρωμένου σχεδιασμού.