Ελευθεροτυπία - Το κακό Ζέπελιν και οι καλοί «Κάλαχαν»

Το Ζέπελιν ξεσήκωσε έντονες αντιδράσεις όταν έκοβε βόλτες πάνω από την Αθήνα επιτηρώντας τον χώρο για λόγους ασφαλείας των Ολυμπιακών Αγώνων. Ως και αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατατέθηκε με αίτημα την απαγόρευσή του, με το σκεπτικό ότι κατασκοπεύει ως Μεγάλος Αδελφός του, πολίτες. «Σε ολυμπιακό κλοιό παρακολούθησης μπαίνουν οι Αθηναίοι», έγραψε μια εφημερίδα, η οποία διερωτάτο αν αυτό έχει τη δυνατότητα παρακολούθησης κινητών τηλεφώνων. Παρόμοιες αντιδράσεις υπήρξαν και για τις διάφορες κάμερες που είχαν εγκατασταθεί σε δημόσιους χώρους. Ο καθηγητής Ν. Αλιβιζάτος έγραψε στα «Νέα» πύρινο άρθρο ζητώντας την άμεση απομάκρυνσή τους μετά το τέλος των Αγώνων.

Είναι κακό να μας παρακολουθεί κανείς και να μας κατασκοπεύει σε δημόσιο χώρο, ακόμη κι αν με τον τρόπο αυτό μπορεί να προληφθούν αξιόποινες πράξεις; Η πλειονότητα της κοινής γνώμης φαντάζομαι ότι εξοργίζεται και μόνον με το ερώτημα. «Υπό το πρόσχημα της ασφάλειας δεν θέλουμε χαφιέδες, φακελώματα, Μεγάλους Αδελφούς».

Υπό το πρόσχημα της ασφάλειας ίσως δεν το θέλουμε. Μήπως, όμως, το θέλουμε για να πατάξουμε τη διαπλοκή και τη διαφθορά; Παρακολουθούμε αυτές τις μέρες ένα όργιο αναμετάδοσης από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο υποκλοπών τηλεφωνημάτων δικαστών (ακόμη και νεκρών), κληρικών, επιχειρηματιών και πολιτών, χωρίς να υπάρξει όχι αντίρρηση αλλά ούτε καν ο παραμικρός προβληματισμός για την πρακτική των παρακολουθήσεων και των υποκλοπών. Ολο το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στους «επίορκους» (τι ωραία λέξη!!) δικαστές και κληρικούς, στη σήψη και τη διαφθορά και καμία κουβέντα δεν γίνεται για τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε για να βγει αυτή στην επιφάνεια.

Αν πράγματι η πλειοψηφία (παρά το Σύνταγμα και τους νόμους) θέλει με αυτό, τον τρόπο να πατάξει την όποια σήψη και διαφθορά, προτείνω να το κάνει οργανωμένα. Να θεσμοθετήσει την τοποθέτηση κοριού στο τηλέφωνο κάθε δικαστή, πολιτικού, παπά, δημοσιογράφου, δικηγόρου, επιχειρηματία, κι αν αυτό δεν αρκεί, και καμιά κρυφή κάμερα στο σπίτι τους. Κανένας άτιμος δεν θα ξεφύγει. Αυτό το τεράστιο έργο ας μην το αφήσουμε στις πλάτες αδιάφθορων τηλεοπτικών αστέρων.

Είμαι από αυτούς που εχθρεύονται μια οργουελιανή κοινωνία και θεωρώ ότι το Σύνταγμά μας την απαγορεύει όταν προστατεύει απόλυτα το απόρρητο της επικοινωνίας, το οποίο παραβιάζεται όχι μόνον από τον δράστη της υποκλοπής αλλά και από όποιον αναμεταδίδει το περιεχόμενο υποκλοπών ή (ακόμη χειρότερα) επιλεγμένων αποσπασμάτων από αυτές. Λογική συνέπεια της απόλυτης αυτής απαγόρευσης είναι αφενός ότι προϊόντα υποκλοπής δεν μπορούν ποτέ να γίνουν αποδεκτά ως αποδεικτικά μέσα αφετέρου ότι τιμωρείται όποιος τα χρησιμοποιεί, για τον απλούστατο λόγο ότι η χρήση τους αποτελεί νέα και αυτοτελή παραβίαση του απορρήτου της επικοινωνίας.

Υπάρχουν ποινικές διατάξεις που τιμωρούν τόσο τη διάπραξη υποκλοπών όσο και τη χρήση προϊόντων υποκλοπής. Να όμως που οι παράνομες κασέτες έχουν καταστεί θεσμός στη δημόσια ζωή της χώρας μας. Να που ο Αρειος Πάγος σπεύδει να καρατομήσει τους δικαστές που φέρονται αναμεμειγμένοι σε σκάνδαλα και δεν διανοείται καν ότι πρέπει να ασκήσει δίωξη εναντίον όσων υπέκλεψαν τηλεφωνικές συνομιλίες ή τις αναμετέδωσαν.

Φοβάμαι ότι τα δικαστήρια και ιδιαίτερα ο Αρειος Πάγος (με τις διάφορες εξαιρέσεις που έχει υιοθετήσει ως προς το παραδεκτό των παράνομων αποδεικτικών μέσων και τη χρήση κρυφής κάμερας για λόγους δημοσίου συμφέροντος) σκέφτονται το ίδιο απλουστευτικά και λανθασμένα με την κοινή γνώμη, η οποία εντυπωσιάζεται από το «κακό» που αποκαλύπτεται και παραβλέπει την παρανομία που διαπράττεται.

Σε άλλες χώρες η παρανομία των αποδεικτικών μέσων έχει συνέπεια τη μη δίωξη. Στο φιλμ «Ο αστυνόμος Κάλαχαν», που πρόσφατα έδειξε ξανά η τηλεόραση, ο δολοφόνος δεν διώκεται, διότι οι ατράνταχτες αποδείξεις της ενοχής του είχαν συλλεγεί χωρίς ένταλμα έρευνας στο σπίτι του. Δηλαδή, θα ρωτήσει κανείς, δεν πρέπει να διωχθεί ένας δολοφόνος αν είναι παράνομες οι αποδείξεις εναντίον του; Αυτό ακριβώς υποστηρίζω και αυτό θεωρώ ότι προκύπτει από το Σύνταγμα. Αλλιώς δεν έχουμε κράτος δικαίου, νομιμοποιούμε κάθε παρανομία. Θα καταλήξουμε να δεχθούμε, όπως έκανε παλιά ο Αρειος Πάγος, ως νόμιμο αποδεικτικό μέσο την ομολογία που αποσπάσθηκε με βασανιστήρια.

Ο δημοσιογράφος στα χέρια του οποίου «έφτασε» μια κασέτα με υποκλοπές δεν έχει δικαίωμα να την αναμεταδώσει, ακόμη και αν αποκαλύπτεται ένα τεράστιο θέμα δημοσίου συμφέροντος; Αν κανείς, ούτε ο δικαστής δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τις παράνομες κασέτες, ασφαλώς δεν έχει δικαίωμα ούτε ο δημοσιογράφος, όπως δεν έχει δικαίωμα να βασανίζει, να εισχωρεί στα σπίτια, να κοιτάζει από τις κλειδαρότρυπες για να ανακαλύψει την αλήθεια. Κανένας στον κόσμο δεν βαφτίζει τις πρακτικές αυτές «δημοσιογραφική έρευνα».

«Δεν σε ενδιαφέρει η διαφθορά», θα πει κανείς. «Δεν σε ενδιαφέρει που θεσμοί, όπως η Δικαιοσύνη, εμφανίζονται να είναι τόσο διεφθαρμένοι και κάτι πρέπει να γίνει για την κάθαρσή τους;». Ας σοβαρευτούμε. Η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται με θεσμοθέτηση της παρανομίας, η οποία αποτελεί τη μέγιστη διαφθορά. Και άλλες χώρες έχουν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό αντιμετωπίσει παρόμοια φαινόμενα. Καμιά, όμως, δεν διανοήθηκε ότι για την καταπολέμηση της διαφθοράς πρέπει να πετάξει στο καλάθι των αχρήστων κάθε αξία της. Ολες το έκαναν συντεταγμένα και με θεσμούς που σέβονταν τη νομιμότητα. Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και εμείς και μπορούμε να το κάνουμε. Οι κατηγορούμενοι π.χ. για διαφθορά δικαστές θα μπορούσαν να είχαν ελεγχθεί από τους προϊσταμένους τους με καθ' όλα νόμιμους τρόπους. Θα μπορούσαν να είχαν εντοπισθεί από τις αποφάσεις τους και να ζητηθεί η άρση του απορρήτου του λογαριασμού τους, ακόμη και της επικοινωνίας τους. Αυτή είναι η μόνη αντιμετώπιση μιας ευνομούμενης κοινωνίας.

*Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Η πλημμυρίδα των τελευταίων γεγονότων στην Εκκλησία φέρνει με χαλεπό τρόπο στο προσκήνιο πικρές πλευρές του εκκλησιαστικού κατεστημένου.

Στα ανώτερα κλιμάκια της Εκκλησίας συνωστίζονται πρόσωπα που συχνά κινούνται με κριτήρια ατομικής καταξίωσης και, ως εκ τούτου, υιοθετούν συμπεριφορές που πολλές φορές προκαλούν θλίψη και αποστροφή στην ελληνική κοινωνία.

Ολη αυτή, όμως, η κατάσταση φέρνει στο φως με τον τρόπο της και μια άλλη διάσταση των εκκλησιαστικών πραγμάτων, που συνήθως -και κακώς- παραγνωρίζεται. Την κατάσταση που βιώνει ο κατώτερος Κλήρος και τις σχέσεις που διαμορφώνονται εις βάρος του από την ανεξέλεγκτη, πολλές φορές, άσκηση εξουσίας των Μητροπολιτών. Ο κατώτερος Κλήρος, που διατηρεί μια γνήσια σχέση με το λαϊκό στοιχείο και διασώζει στην καθημερινή ζωή το ευαγγελικό μήνυμα, ζει πολλές φορές -το έχω βιώσει- σε ατμόσφαιρα καταπιεστικής δεσποτείας χωρίς πλήρη δικαιώματα και με περιορισμένη ελευθερία. Νοείται η Εκκλησία του Χριστού να λειτουργεί ως χώρος αδικίας και καταπίεσης για τον κατώτερο Κλήρο;

Η κάθαρση, για την οποία τόσος θόρυβος γίνεται αυτές τις ημέρες, εάν τελικά επιβληθεί, προκειμένου να έχει νόημα, θα πρέπει να συνοδεύεται με τομές ουσιαστικού εκδημοκρατισμού και αυστηρές διαδικασίες ελέγχου.