Ελευθεροτυπία - Ενα κόμμα που άλλαξε την Ιστορία

Πριν ακριβώς 55 χρόνια, στις αρχές Αυγούστου 1951, δύο νέα κόμματα πρόβαλαν στον ελληνικό πολιτικό ορίζοντα που έμελλε να παίξουν σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις της χώρας.

Στις 6 Αυγούστου ανακοινώθηκε ο τίτλος του νέου κόμματος που ίδρυσε ο στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος. Ο Ελληνας στρατιωτικός εμπνευσμένος από τον τίτλο του κόμματος που είχε ιδρύσει ο στρατηγός Ντε Γκωλ, το 1947, στη Γαλλία («Συναγερμός του Γαλλικού Λαού») ονόμασε το κόμμα του «Ελληνικός Συναγερμός».

Τρεις ημέρες νωρίτερα, στις 3 Αυγούστου, ανακοινώθηκε επίσημα η ίδρυση της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) που δημιουργήθηκε με τη σύμπραξη και του παράνομου τότε ΚΚΕ.

Ετσι, δύο χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου οι φίλοι και οπαδοί της κομμουνιστικής και μη κομμουνιστικής αριστεράς βρίσκουν τη νόμιμη έκφρασή τους στο νέο αυτό κόμμα.

Το πρακτικό ίδρυσης της ΕΔΑ που αναφέρεται ως «συνασπισμός» κομμάτων συνυπογράφτηκε την 1η Αυγούστου 1951 από το γιατρό Γιάννη Πασαλίδη ως εκπροσώπου του Σοσιαλιστικού Κόμματος Ελλάδος, τον Δημήτρη Μαριόλη ως εκπροσώπου του Δημοκρατικού Συναγερμού όπου συστεγάζονται και οι κομμουνιστές, τον Σταμάτη Χατζήμπεη του κόμματος των Αριστερών Φιλελευθέρων και τον Μιχάλη Κύρκο του Δημοκρατικού Ριζοσπαστικού Κόμματος.

Η προεδρία του νέου κόμματος ανατέθηκε στο Θεσσαλονικιό Γιάννη Πασαλίδη, ο οποίος στις 9 Αυγούστου κατέθεσε στον Αρειο Πάγο τον τίτλο και το έμβλημα της ΕΔΑ για να κατέλθει στις εκλογές που επρόκειτο να διεξαχθούν ένα μήνα αργότερα (9 Σεπτεμβρίου 1951). Το έμβλημα του κόμματος είναι ένας κύκλος που περικλείνει τ' αρχικά ΕΔΑ και περί τον κύκλο αναγράφονται οι λέξεις: Ειρήνη, Δημοκρατία, Αμνηστία.

Η εποχή είναι πολύ δύσκολη καθώς χιλιάδες οπαδοί και μέλη της Αριστεράς βρίσκονται σε φυλακές και εξορίες.

Το νέο κόμμα αποτελεί αποκούμπι και για τους πολιτικούς κρατούμενους στην Ελλάδα.

Στις εκλογές της 9ης Σεπτεμβρίου 1951 η ΕΔΑ κερδίζει το 10,57% των ψήφων και 10 έδρες.

Ολοι οι εκλεγέντες βουλευτές της Αριστεράς είναι εξόριστοι ή φυλακισμένοι πολιτικοί κρατούμενοι που η ΕΔΑ έχει αποδεχτεί στους εκλογικούς της συνδυασμούς. Αλλά η εκλογή τους ακυρώνεται και τη θέση τους παίρνουν επιλαχόντες υποψήφιοι των συνδυασμών της ΕΔΑ που δεν ανήκουν στην κατηγορία των πολιτικών κρατουμένων.

Ο Ελληνικός Συναγερμός αναδεικνύεται πρώτο κόμμα με 36,53% και 114 έδρες χωρίς όμως να μπορεί να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Τις εκλογές κερδίζουν τα κόμματα του Κέντρου (ΕΠΕΚ του Πλαστήρα και Κόμμα Φιλελευθέρων του Σ. Βενιζέλου) που έλαβαν το πρώτο 23,49% και 74 έδρες και το δεύτερο 19,04% και 57 έδρες αντίστοιχα.

Η ηγεσία της ελληνικής Δεξιάς διαπίστωνε ότι η ύπαρξη ενός αριστερού κόμματος στην Ελλάδα θα μπορούσε ν' αποτελέσει ένα «φράγμα» ώστε να μην υπάρξει διαρροή κομμουνιστικών και άλλων αριστερών ψήφων προς το χώρο του Κέντρου και κυρίως προς τον Πλαστήρα που υποσχόταν ειρήνευση και αμνηστία. Μια παρόμοια διαρροή αριστερών ψήφων είχε υπάρξει και στις πρώτες βουλευτικές εκλογές του 1950 προς τις δυνάμεις του Κέντρου. Η συνεργασία της ΕΔΑ με κεντρώα και άλλα κόμματα κατά της Δεξιάς συνεχίστηκε το 1956 στο πλαίσιο της Δημοκρατικής Ενώσεως.

Εγινε έκδηλη στη δεκαετία του '60 μέχρι την επιβολή της δικτατορίας, κυρίως στις 16.2.1964, όταν σε εκείνες τις βουλευτικές εκλογές όπου θριάμβευσε η Ενωσις Κέντρου (52,72% και 171 έδρες) η ΕΔΑ κατέβηκε μόνο σε 31 από τις 55 εκλογικές περιφέρειες της χώρας ώστε να ενισχυθούν τα κεντρώα ψηφοδέλτια.

Η επιβολή της δικτατορίας την 21η Απριλίου 1967 ενίσχυσε ακόμα περισσότερο το ενωτικό κλίμα σε επίπεδο λαϊκής βάσης μεταξύ των οπαδών του Κέντρου και της Αριστεράς.

Μετά την πτώση της δικτατορίας ένα νέο πολιτικό κόμμα, το ΠΑΣΟΚ, πρόβαλε ως ενωτικός πόλος έλξης των δυνάμεων του Κέντρου και της Αριστεράς. Αρκετά στελέχη του παλιού κομμουνιστικού χώρου όπως ο Μανώλης Γλέζος, ο Μάρκος Βαφειάδης, ο Αλέξανδρος Ρόσσιος κ.ά. συνεργάστηκαν ή εντάχθηκαν στο ΠΑΣΟΚ.

Η μεταπολιτευτική Δεξιά βρέθηκε βαθμιαία απέναντι σ' ένα ισχυρό λαϊκό μέτωπο κεντρώων και αριστερών που της στέρησαν επί πολλά χρόνια το δρόμο προς την εξουσία.

Η Νέα Δημοκρατία δεν άργησε ν' αντιληφτεί ότι με λόγια και έργα έπρεπε να διασπάσει αυτό το αρραγές μέτωπο σε επίπεδο λαϊκής βάσης.

Σήμερα η Νέα Δημοκρατία, ακριβώς όπως ο Ελληνικός Συναγερμός στη δεκαετία του '50, επιχειρεί να κλείσει την «κάνουλα» διαρροής ψηφοφόρων της Αριστεράς προς το ΠΑΣΟΚ.

Γι' αυτό δεν ασκεί ουσιαστικά καμία κριτική προς τα κόμματα της Αριστεράς (ΚΚΕ, ΣΥΝ) με την ελπίδα ότι θα μπορέσουν να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τις δυνάμεις τους. Αντίθετα το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να διατηρήσει το δίαυλο επαφής με τον παλιό αριστερό χώρο. Στην πολιτική του Συναγερμού της δεκαετίας του '50 -που κατευθυνόταν από τον Παπάγο και τον Μαρκεζίνη, αντιτάσσονταν έντονα οι Αμερικανοί που ζητούσαν επίμονα τη διάλυση της ΕΔΑ και το κλείσιμο της εφημερίδας «Η Αυγή». Οι αμερικανικές θέσεις της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου, που μοιάζουν βασιλικότερες του βασιλέως, αναδεικνύονται μέσα από ένα απόρρητο μνημόνιο συνομιλίας μεταξύ του Μαρκεζίνη, υπουργού Συντονισμού της κυβέρνησης Συναγερμού, που έχει αναδειχτεί από τις εκλογές του Νοεμβρίου 1952 και του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα Τζον Πιουριφόι συνεπικουρούμενου από το σταθμάρχη της CIA Τομ Καραμεσίνη.