Ελευθεροτυπία - Οχι σε δεύτερη καταστροφή

«...Εδώ υπήρχε η ΚΑΝΤΑΝΟΣ κατεστράφη προς εξιλασμόν της δολοφονίας 25 Γερμανών Στρατιωτικών»

Γερμανική πινακίδα

Αυτά γράφει η τρίτη από τις τρεις πινακίδες που τοποθέτησαν οι Γερμανοί κατακτητές στην Κάντανο, στις 3 Ιουνίου 1941. Αξίζει όμως να καταγραφούν κι αυτά που γράφουν οι άλλες δύο πινακίδες.

Η πρώτη γράφει: «Για την κτηνώδη δολοφονία Γερμανών Αλεξιπτωτιστών, Ορεινών Καταδρομέων και του Μηχανικού από άνδρες, γυναίκες, παιδιά και παπάδες μαζί και γιατί πρόβαλαν αντίσταση εναντίον του Μεγάλου Ράιχ, καταστράφηκε στις 3.6.1941 η Κάντανος εκ θεμελίων για να μην επανοικοδομηθεί πλέον ποτέ».

Η δεύτερη γράφει: «Ως αντίποινον των άπω (ενν. από) οπλισμένων πολιτών ανδρών και γυναικών εκ των όπισθεν δολοφονηθέντων Γερμανών στρατιωτών η Κάντανος».

Το φαράγγι αποτελεί ιστορικό μνημείο, ως σύμβολο αντίστασης των λαών εναντίον οποιασδήποτε επέμβασης

Προσεκτική ανάγνωση των πινακίδων αποκαλύπτει ότι για πρώτη φορά στην ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου σύσσωμος ένας λαός, «άνδρες, γυναίκες, παιδιά και παπάδες μαζί» -καθ' ομολογίαν του ίδιου του εισβολέα κατακτητή, όπως αναγκάστηκε να αναφέρει, προβάλλει αντίσταση εναντίον των στρατιωτικών δυνάμεων ενός κράτους (του γερμανικού).

Οι κάτοικοι

Το μοναδικό και εξαίρετο αυτό γεγονός αλλάζει καθ' ολοκληρία τη μορφή του πολέμου. Με πρωτοπόρους τους Κρητικούς και στη συνέχεια όλους τους Ελληνες -η εξέγερση της Δράμας στις 28 Σεπτεμβρίου 1941 είναι το αμέσως επόμενο βήμα- οι λαοί της Ευρώπης συμμετέχουν ενεργά και αγωνίζονται ένοπλα ώς την ήττα του ναζισμού, στις 8 Μαΐου 1945.

Είναι πράγματι εξόχως χαρακτηριστική η περίπτωση της Καντάνου. Οι κάτοικοί της, χωρίς κρατική εντολή, χωρίς στρατιωτική καθοδήγηση, βοήθεια και συνδρομή, αυτόβουλα, μαζί και με κατοίκους και άλλων χωριών, αποφάσισαν σε λαϊκή συνέλευση να αντισταθούν και να πολεμήσουν τους εισβολείς. Συγκροτήθηκε ένα σώμα από 250 και άρχισαν να εξοπλίζονται με γκράδες και ό,τι παλιό όπλο τούς είχε απομείνει, από τις αρπαγές όπλων της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου.

Η πρώτη σύγκρουση πραγματοποιήθηκε στις 22 Μαΐου 1941 στα Μεσαύλια. Ενα απόσπασμα της 5ης Ορεινής Μεραρχίας προχωρούσε ερευνητικά προς Κάντανο - Παλαιοχώρα. Στα Μεσαύλια συγκρούονται με κατοίκους του χωριού και άλλους από τον Κίσσαμο και το Σέλινο, αποκρούονται και εξοντώνονται όλοι, εκτός από έναν, ο οποίος διαφεύγει.

Την επομένη, 23 Μαΐου 1941, οι Γερμανοί στέλνουν ένα άλλο απόσπασμα, οπλισμένο με πολυβόλο. Οι ένοπλοι, με τα όπλα που είχαν πάρει από την προηγουμένη, τους περικυκλώνουν στα Φλώρια και τους εξοντώνουν, εκτός από έναν που κατόρθωσε να διαφύγει.

Μάχη

Την άλλη μέρα, 24 Μαΐου 1941, ένα ολόκληρο γερμανικό τάγμα εξορμά προς την Κάντανο. Στο Φαράγγι της Καντάνου τούς περιμένουν οι ένοπλοι κάτοικοι. Εχουν στήσει το πολυβόλο σε κατάλληλη θέση και η μάχη κράτησε ολόκληρη μέρα. Τα πυρομαχικά όμως είχαν τελειώσει και αναγκάστηκαν να αποσυρθούν το βράδυ στα βουνά. Η ολοήμερη μάχη ενός γερμανικού τάγματος με τον ένοπλο κρητικό λαό στο Φαράγγι της Καντάνου δεν είχε μόνο στρατιωτική αξία, αφού τους καθυστέρησε μία ολόκληρη μέρα ώς να φτάσουν στην Παλαιοχώρα κι έτσι μπόρεσαν να αποβιβαστούν σε πλοία και να φύγουν προς Μ. Ανατολή αγγλικά στρατεύματα, αλλά και σημαντική στρατηγική και πολιτική αξία. Στο Φαράγγι της Καντάνου διεξήχθη η πρώτη μάχη ένοπλου λαού εναντίον κρατικών στρατευμάτων στην ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Γι' αυτόν και μόνον το λόγο το Φαράγγι της Καντάνου αποτελεί ιστορικό μνημείο, ως σύμβολο αντίστασης των λαών εναντίον οποιασδήποτε επέμβασης. Γι' αυτό και πρέπει να περισωθεί και να διατηρηθεί, όπως ήταν, από οποιαδήποτε βέβηλη καταπάτηση, λεηλασία και καταστροφή, όπως αυτή που επιχειρείται με τη λατόμευσή του.

Υπάρχει όμως κι ένας επιπλέον λόγος, αν και ο πρώτος μόνο λόγος αρκούσε να διατηρηθεί ως ιστορικό μνημείο.

Το Φαράγγι της Καντάνου είναι «ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους» και ως φαράγγι και ως υδατόρευμα και από τους πολλούς χειμάρρους που το διαρρέουν. Αποτελεί στο σύνολό του ένα γεωαισθητικό τοπίο εξόχου ωραιότητος και μόνον όσοι πάσχουν από έλλειψη γεωαισθητικής συνείδησης μπορούν να ισχυρίζονται ότι: «Κι από πού θα προμηθευόμαστε πέτρα;». Σάμπως να μην υπάρχουν άλλα βουνά.

Αμαξητός δρόμος

Αλλά υπάρχει και ένας ακόμη πρόσθετος λόγος. Το φαράγγι διαπερνά κατά μήκος του ένας αμαξητός δρόμος, έξοχο δείγμα προβιομηχανικής κατασκευής, κατασκευασμένος από τους κατοίκους της Καντάνου (άνδρες, γυναίκες και παιδιά) που δούλευαν από ήλιο σε ήλιο, με τους καταπληκτικούς εκείνους μαστόρους, που μαστόρευαν την πέτρα, τη σμίλευαν και την έχτιζαν.

Για όλους αυτούς τους λόγους, όπου ο καθένας τους από μόνος του αρκεί για να σεβαστούμε και να προφυλάξουμε το Φαράγγι της Καντάνου, καλούνται όλες οι αγραυλούσες συνειδήσεις να υψώσουν τη φωνή τους για να σταματήσει η λεηλασία και η βεβήλωση του ιστορικού και φυσικού αυτού μνημείου.