Ελευθεροτυπία - «Μια χώρα νεποτισμού σε διαρκή πόλεμο χαρακωμάτων»

Οι τελευταίες έρευνες σχετικά με την... απαισιοδοξία των Ελλήνων για το μέλλον αποτυπώνουν πράγματι ένα κλίμα δυσαρέσκειας που είναι πια φανερό και διάχυτο. Γιατί όμως φαίνεται να είμαστε απαισιόδοξοι;

Μια πρώτη κάπως συμβατική ερμηνεία είναι η μάλλον χαμηλή αν όχι κακή ποιότητα του πολιτικού μας συστήματος και της διακυβέρνησης. Η πολιτική σφαίρα, η πολιτική ελίτ, χωρίς ελέγχους, αναφορές και εξισορροπήσεις από τους οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς και την κοινωνία, πορεύεται αυτοαναπαραγόμενη με τους δικούς της όρους του νεποτισμού, ερήμην των αναγκών της πραγματικής κοινωνίας. Ενα φανερό παράδειγμα είναι τα δημόσια αγαθά. Πώς να είναι κανείς ευτυχής με τα προβλήματα της υγείας, της πρόνοιας ή χειρότερα, τα χάλια της εκπαίδευσης;

Μια δεύτερη, επίσης κάπως προβλεπτή ερμηνεία αφορά την πορεία των «οικονομικών δεικτών της καθημερινότητας», όπως η ανεργία ή η ακρίβεια. Τα στοιχεία μάλιστα δείχνουν σε διεθνές συγκριτικό επίπεδο ότι η αυξημένη απασχόληση του εθνικού εργατικού δυναμικού συσχετίζεται θετικά με υψηλούς βαθμούς ικανοποίησης/ευτυχίας από την καθημερινή ζωή.

Στην Ελλάδα, η απασχόληση υστερεί, όμως ακόμη χειρότερα οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας δεν προσφέρουν στη συντριπτική τους πλειονότητα δυνατότητες δημιουργικής καριέρας, με αποτέλεσμα την απογοήτευση αφού ακόμη κι αν κανείς διαθέτει προσόντα, το «σύστημα» συνήθως υποεπενδύει σε αυτά.

Ενας τρίτος, σχετικά πιο πρόσφατος παράγων απαισιοδοξίας είναι αυτός της παγκοσμιοποίησης. Το έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον, η πίεση και οι απαιτήσεις των αγορών δεν φέρνουν συνήθως... ευτυχία στους απροετοίμαστους και στους ανεπαρκώς ειδικευμένους...

Τέλος, υπάρχει και ένας παράγων απαισιοδοξίας που είναι μαζί και βασικός αλλά και ο λιγότερο προφανής. Μια οικονομία με τεράστια παραοικονομία αλλά και τεράστια εισοδήματα που εισέρχονται με τη μορφή των κεφαλαιακών εισροών ως «δωρεάν γεύματα» (ναυτιλία, τουρισμός, ΚΠΣ, αγορά ακινήτων, εμβάσματα κ.τ.λ.) διαμορφώνει και «εκπαιδεύει» οικονομικά υποκείμενα που καθημερινώς διαγκωνίζονται με κάθε μέσο και χωρίς όρους για τη διανομή του εισοδήματος, χωρίς να έχουν παράξει τον αρχικό πλούτο.

Συγκροτούν «ομάδες» για την πρόσκτηση λοιπόν της προσόδου. Ομάδες που πολλές φορές είτε λαφυραγωγούν το κράτος (ή μέσω του κράτους τους «άλλους») είτε προασπίζονται με σθένος τις προσοδοφόρες θέσεις, τα προνομιακά «μαγαζιά γωνία». Γι' αυτό και όλοι ανεξαιρέτως διαμαρτύρονται, φωνασκούν, απειλούν, εκδηλώνουν ανοικτά τη δυσαρέσκεια και τη δυσθυμία τους, στον αγώνα να κρατήσουν τη θέση που κατέχουν. Οπως ακριβώς συμβαίνει σε έναν πόλεμο... χαρακωμάτων.

Να μη λησμονούμε πάντως ότι στον ανελέητο αυτό καθημερινό πόλεμο που εμπεδώνει ένα γενικό κλίμα δυσαρέσκειας και δυστυχίας, υπάρχουν και αυτοί που πράγματι ζουν στα υπόγεια, που δεν έχουν δικαίωμα... στη δυσαρέσκεια, καθώς η θέση τους στο σύστημα δεν επιτρέπει στη φωνή τους να ακούγεται δυνατά...