Ελευθεροτυπία - Ενας στους τέσσερις νέους κάτω των 25 ετών είναι άνεργος

Θ. Σακελλαρόπουλος

«Εδώ και αρκετό καιρό τα νέα από τη Eurostat και την ΕΣΥΕ είναι επίμονα και ανησυχητικά. Η Ελλάδα καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην ανεργία των νέων μεταξύ όλων των χωρών της ευρωζώνης και της Ευρώπης των "27". Σχεδόν ένας στους τέσσερις Ελληνες νέους ηλικίας κάτω των 24 ετών είναι άνεργος», μας λέει εκφράζοντας την ανησυχία του ο καθηγητής του Τμήματος Κοινωνιολογίας - διευθυντής Τομέα Νεοελληνικής Κοινωνίας του Παντείου Πανεπιστημίου Θόδωρος Σακελλαρόπουλος και διευκρινίζει: «Η ανεργία είναι μεγαλύτερη μεταξύ των νέων γυναικών και των αποφοίτων της ανώτατης εκπαίδευσης. Από τους τελευταίους, ένας στους τρεις είναι άνεργος. Αυτά τα στοιχεία συμβαδίζουν με τα γενικότερα στοιχεία για την ανεργία στην Ελλάδα, η οποία εμφανίζεται να είναι η δεύτερη υψηλότερη στην Ευρώπη».

«Τους τελευταίους μήνες», σύμφωνα με όσα επισημαίνει ο Κ. Σακελλαρόπουλος, σημειώθηκε μια ουσιαστική κάμψη της συνολικής ανεργίας, που έδωσε την ευκαιρία στην κυβέρνηση να πανηγυρίσει. «Η μείωση αυτή όμως», υπογραμμίζει ο καθηγητής, «προέρχεται ως επί το πλείστον από θέσεις εργασίας που δημιουργούνται στο πλαίσιο προγραμμάτων stage ή άλλων επιδοτούμενων από την Ε.Ε. προγραμμάτων. Η συμμετοχή σε αυτά τα προγράμματα πρέπει να θεωρηθεί γενικά θετικό γεγονός. Ομως, κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των θέσεων εργασίας είναι η ασταθής διατηρησιμότητά τους, δηλαδή η επιστροφή των νέων στην ανεργία όταν λήγουν αυτά τα προγράμματα».

Οσον αφορά τα αίτια αυτής της αρνητικής πρωτιάς της χώρας μας, ο καθηγητής επισημαίνει ότι «οι έρευνες για την ανεργία των νέων δείχνουν ότι οι αιτίες της είναι πολλές: Μία πρώτη αιτία συνδέεται με την ελλιπή δημιουργία νέων θέσεων εργασίας από τις επιχειρήσεις. Οι τελευταίες επενδύουν όλο και λιγότερο στην Ελλάδα. Πολλές επιχειρήσεις, αντίθετα, μεταφέρουν τα κεφάλαιά τους και επενδύουν στο εξωτερικό. Παράλληλα, η εισροή ξένων κεφαλαίων στην Ελλάδα είναι πολύ μικρή. Από τις μικρότερες στην Ευρώπη.

Η δεύτερη πηγή ανεργίας των νέων είναι η αδυναμία πρόσβασης των νέων στην αγορά εργασίας. Στις διάφορες έρευνες που έχουν γίνει υπογραμμίζεται η ανυπαρξία εργασιακής εμπειρίας ως βασικής αιτίας που οι επιχειρήσεις δεν προσλαμβάνουν νέους. Τα προγράμματα πρακτικής άσκησης, απόκτησης εργασιακής εμπειρίας, επαγγελματικής ειδίκευσης κ.λπ. δεν εμφανίζονται να έχουν την αποτελεσματικότητα και να εφοδιάζουν τους νέους με προσόντα που απαιτούν οι επιχειρήσεις.

Κατά τρίτο λόγο, η ανεργία των νέων τροφοδοτείται από την πολύ υψηλότερη ανεργία των πτυχιούχων ΑΕΙ-ΤΕΙ σε σύγκριση με τους αποφοίτους της βασικής και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό το εκπληκτικό φαινόμενο οφείλεται, όπως δείχνουν όλες οι έρευνες απορροφητικότητας των ΑΕΙ-ΤΕΙ, στην αναντιστοιχία των ειδικεύσεων και προσόντων των πτυχιούχων με αυτά που ζητά η αγορά εργασίας. Τα προγράμματα των περισσότερων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων συνεχίζουν να είναι προσκολλημένα στη δεκαετία του '70».

Ποια μέτρα μπορούν όμως να ληφθούν για να περιοριστεί το φαινόμενο; Σύμφωνα με τον κ. Σακελλαρόπουλο: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η εξάλειψη αυτής της ευρωπαϊκής πρωτιάς της χώρας μας απαιτεί συνδυασμένες πρωτοβουλίες από τις επιχειρήσεις, τους νέους και το κράτος. Το βάρος πέφτει κυρίως στο τελευταίο. Τα προγράμματα απόκτησης εργασιακής εμπειρίας πρέπει να ενισχυθούν, να αναβαθμισθούν και να υποστηριχθούν με ισχυρά κίνητρα. Ταυτόχρονα, επιβάλλεται η ριζική μεταρρύθμιση των προγραμμάτων σπουδών στα ΑΕΙ-ΤΕΙ. Η χρηστική γνώση και τα "εργαλειακά" μαθήματα επιβάλλεται να αναβαθμιστούν στις συνειδήσεις των νέων και στην παρεχόμενη εκπαίδευσή τους. Η αναλυτική και θεωρητική γνώση οφείλει να μετατοπιστεί προς τις μεταπτυχιακές σπουδές. Η επαγγελματική αποκατάσταση των πτυχιούχων της ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης πρέπει να αποκτήσει προτεραιότητα, εάν θέλουμε τους νέους μας συμμέτοχους και όχι αποκλεισμένους από τον κόσμο της εργασίας».

«Η πολύ υψηλή ανεργία των νέων, και κυρίως των πτυχιούχων, υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα βαδίζει τον αντίθετο δρόμο από εκείνον της κοινωνίας της γνώσης. Επιβάλλεται άμεσα να προχωρήσουμε σε μεταρρύθμιση του συνολικού εκπαιδευτικού μας συστήματος, με στόχο την αγορά εργασίας. Η μακρόχρονη ανεργία και ο κοινωνικός αποκλεισμός καταπολεμώνται ήδη από την παιδική, προσχολική και σχολική περίοδο και όχι όταν εμφανιστούν».

Ποικίλες και σοβαρές είναι όμως και οι συνέπειες των υψηλών ποσοστών ανεργίας των νέων στην Ελλάδα. Επηρεάζουν τον τρόπο ζωής τους, τη συμπεριφορά τους, τις σχέσεις με τους άλλους, συμβάλλουν ακόμη και στο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας κ.λπ.

Α. Τσαούση

«Η ανεργία των νέων είναι ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως ένα πρόβλημα- πηγή, δηλαδή εμπλέκει τους νέους που πλήττονται από αυτό σε άλλα κοινωνικά προβλήματα, ενδεχομένως ίσης έντασης και σοβαρότητας. Ενας κοινωνιολόγος καταρχήν θα τοποθετούσε τους άνεργους ανθρώπους νεαρής ηλικίας σε μια ειδική κατηγορία (at-risk population) που αντιμετωπίζει πρόσθετους κοινωνικούς κινδύνους σε σχέση με την ανεργία: τον κίνδυνο της φτώχειας, της εγκληματικότητας, της κατάχρησης ουσιών και της άνισης μεταχείρισης, ακόμη και σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές», μας λέει η κοινωνιολόγος του Δικαίου επικ. καθηγήτρια Ασπασία Τσαούση και προσθέτει:

«Τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ, υπάρχουν αξιόπιστα επιστημονικά ευρήματα ότι ο μισθός των ανδρών και η σταθερή απασχόληση σε θέση αμειβόμενης εργασίας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό και στη διατήρηση σταθερών έγγαμων σχέσεων. Είναι βέβαιο ότι η μείωση του συνολικού αριθμού των γάμων δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο στη βάση οικονομικών παραγόντων, ωστόσο η ανεργία των ανδρών έχει συνδεθεί σε διαφορετικές κοινωνίες και με χαμηλότερους ρυθμούς γαμηλιότητας (Kinkade Oppenheimer et al. 1998· Clarkberg 1999· Lichter et al. 2003· Sassler and Goldsheider 2004) και με αυξημένη διαζευκτικότητα (Heckert et al. 1998).

«Επομένως», υπογραμμίζει η κ. Τσαούση, «ειδικά για έναν νεαρό άνδρα, οι κοινωνικές προσδοκίες είναι ξεκάθαρες: θεωρείται "έτοιμος για γάμο" μόνο όταν έχει μια σταθερή δουλειά, διότι έτσι μόνο θεωρείται ότι μπορεί να αναλάβει τις αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις της οικογενειακής ζωής. Αλλες έρευνες, που συγκλίνουν στο ίδιο αποτέλεσμα, αποκαλύπτουν ότι μια καλή θέση εργασίας καθιστά τους νεαρούς άνδρες πιο ελκυστικούς υποψηφίους στην "αγορά γάμου", δηλαδή πιο κατάλληλους υποψήφιους γαμπρούς».

«Ο γάμος», σύμφωνα με την κοινωνιολόγο, «είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο και η απόφαση των νέων ανθρώπων να παντρευτούν (ή αντίθετα να παραμείνουν ανύπαντροι) συνδέεται με πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες, που επιδρούν σωρευτικά αλλά και δυναμικά. Ακόμη και οι ειδικοί αδυνατούν να μελετήσουν όλους τους παράγοντες μαζί - απλώς απομονώνουν έναν ή δύο κάθε φορά κι έτσι καταλήγουν σε συμπεράσματα που μας επιτρέπουν κάθε φορά να δούμε μία πλευρά του φαινομένου. Επομένως, όταν είναι περισσότεροι οι παράγοντες που συμβάλλουν στην εξέλιξη ενός φαινομένου, δεν είναι σωστό να μιλάμε για σχέσεις αιτίας - αποτελέσματος, άρα δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η ανεργία των ανδρών προκαλεί (από μόνη της) λιγότερους γάμους και περισσότερα διαζύγια. Ωστόσο, ο γάμος και το εισόδημα έχουν μεταξύ τους στατιστικούς συσχετισμούς: συνδέονται και αλληλεπιδρούν δυναμικά ως παράγοντες που επηρεάζουν τις κρίσιμες αποφάσεις στη ζωή των νέων ανθρώπων».