Ελευθεροτυπία - «Οταν ξεσπάσει η κρίση στο σχολείο είναι αργά»

«Οταν δεν υπάρχει από πριν σχέδιο αντιμετώπισης της κρίσης, όλοι πάνε κι έρχονται γύρω γύρω», λέει ο Shane Jimerson (αριστερά)

Ενας σεισμός, μια πυρκαγιά, ένα σχολικό δυστύχημα, η παρουσία ενός άντρα που με ένα αυτόματο στο χέρι σκορπίζει τον τρόμο σε ένα σχολικό προαύλιο είναι μερικές μόνον από τις κρίσεις που μπορεί να σπείρουν πανικό και να δημιουργήσουν συναισθήματα αποδιοργάνωσης, αδυναμίας, απογοήτευσης, απελπισίας, ιδιαίτερα έντονα στα παιδιά.

Ο Stephen Brock, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας (Σακραμέντο) και σχολικός ψυχολόγος, μαζί με τον S. Jimerson ασχολούνται χρόνια με το θέμα της αντιμετώπισης γεγονότων σαν τα παραπάνω και συνέβαλαν ουσιαστικά στη δημιουργία του μοντέλου διαχείρισης κρίσεων στο σχολείο, του Εθνικού Συλλόγου Σχολικών Ψυχολόγων ΗΠΑ.

Πριν από λίγες ημέρες οι δύο καθηγητές βρέθηκαν στην Αθήνα όπου συμμετείχαν στο διεθνές συμπόσιο «Διαχείριση κρίσεων: πρόληψη και παρέμβαση στην Κοινότητα» που διοργάνωσαν στο Μέγαρο Μουσικής το Πανεπιστήμιο Αθηνών (Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σχολικής Ψυχολογίας, Κέντρο Ερευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας) και η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία. Εκεί τους συναντήσαμε και μιλήσαμε μαζί τους για ένα θέμα στο οποίο η χώρα μας είναι ακόμη πολύ πίσω.

Πρόληψη, ετοιμότητα, παρέμβαση. Είναι οι λέξεις-κλειδιά του μοντέλου διαχείρισης κρίσεων που παρουσίασαν. Τα βασικά του στάδια μας αναφέρει επιγραμματικά ο καθηγητής Brock:

1 Προετοιμάζω και προλαβαίνω το ψυχολογικό τραύμα.

2 Προσπαθώ (σ.σ. αμέσως μετά την κρίση) να βοηθήσω τα παιδιά να αποκτήσουν ξανά την υγεία τους και να νιώσουν ασφάλεια. Πριν συνέλθουν ακόμη από το σοκ, είναι σημαντικό να πειστούν ότι η καταστροφή τελείωσε και να αισθανθούν καλύτερα.

3 Αξιολόγηση του ψυχολογικού τραύματος. Ανταπόκριση στις ψυχολογικές ανάγκες των παιδιών που έχουν τρομοκρατηθεί, με παρεμβάσεις.

4 Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος πρόληψης και παρέμβασης όσον αφορά τη διαχείριση κρίσης.

Από τις αρχές της δεκαετίας του '90 οι φοιτητές Ψυχολογίας στις ΗΠΑ, επισημαίνει ο καθηγητής, εκπαιδεύονται και στη διαχείριση κρίσεων, ενώ βάρος δίνεται στη καθοδήγηση εκπαιδευτικών και γονιών, ώστε να μπορούν, όταν χρειαστεί, να στηρίξουν τα παιδιά.

Τι σας δυσκολεύει περισσότερο σε στιγμές κρίσης, ο πανικός των παιδιών ή των γονιών;

Brock: «Ο πανικός των γονιών είναι η αιτία του πανικού των μικρότερων σε ηλικία παιδιών».

Ποια κρίση, που έχετε ζήσει, έχει μείνει έντονα στη μνήμη σας;

Brock: «Ενας άντρας μπήκε στην αυλή του σχολείου και άρχισε να πυροβολεί με αυτόματο όπλο... Πέντε παιδιά σκοτώθηκαν και 36 τραυματίστηκαν... Ηταν το 1990, σε ένα σχολείο στην Καλιφόρνια. Ημουν νέος ψυχολόγος τότε. Δεν ήξερα ακόμη πώς να ανταποκριθώ, τι να κάνω. Την ώρα των πυροβολισμών δεν ήμουν στο σχολείο. Πήγα το ίδιο απόγευμα. Συζητήσαμε με τα παιδιά, ήταν 12 ετών, το τι συνέβη. Προσπάθησα να τα κάνω να νιώσουν ασφάλεια, να πιστέψουν ότι τελείωσε, ότι δεν θα ξαναγίνει, γιατί φοβόνταν να έρθουν στο σχολείο. Υστερα απ' αυτό, νομίζω, ήταν που αποφάσισα να γράψω ένα βιβλίο για τη διαχείριση κρίσεων».

Jimerson: «Θυμάμαι διάφορα: σεισμό, φωτιά, πυροβολισμούς. Κάθε φορά όλη η κοινότητα, γονείς, εκπαιδευτικοί, παιδιά, έλεγαν: "Δεν το πιστεύω ότι συμβαίνει αυτό σε εμάς". Επειτα, όλοι αναρωτιούνταν τι να κάνουν και δεν ήξεραν. Κανείς δεν ήξερε. Αυτό μου έδωσε ένα ερέθισμα, για το πόσο αναγκαίο είναι να υπάρχει από πριν ένα σχέδιο αντιμετώπισης. Οταν δεν υπάρχει, όλοι πάνε κι έρχονται γύρω γύρω, αναρωτιούνται τι να κάνουν, είναι σε πανικό, τα χάνουν... Πρέπει λοιπόν να υπάρχει ένα σχέδιο και καθοδήγηση από τους ψυχολόγους ώστε όλοι μαζί, κοινότητα, γονείς, παιδιά, εκπαιδευτικοί, να δουλέψουν ομαδικά.

Ενώ ο Stephen Brock σημειώνει ότι «τα παιδιά πριν συνέλθουν ακόμη από το σοκ, είναι σημαντικό να πεισθούν ότι η καταστροφή τελείωσε»

Η σκέψη δεν πρέπει να είναι "αν συμβεί" αλλά "όταν συμβεί". Υπάρχει διαφορά: η πρώτη διατύπωση ενέχει την πιθανότητα να μη συμβεί, ενώ η δεύτερη σημαίνει ότι κάποια στιγμή στη ζωή μας θα συμβεί μια κρίση και πρέπει να υπάρχει ένα πλάνο από πριν για το πώς θα την αντιμετωπίσουμε».

Brock: «Δεν χρειαζόμαστε μόνο καλούς δασκάλους που θα μάθουν στα παιδιά τα μαθηματικά και τη γλώσσα. Χρειαζόμαστε μέσα στο σχολείο και σχολικούς ψυχολόγους και νοσοκόμες για να μαθαίνουν τα παιδιά από νωρίς να αντιμετωπίζουν θέματα που έχουν να κάνουν με την ψυχική αλλά και τη σωματική τους υγεία».

Μήπως τελικά και η καθημερινότητα των παιδιών, με όλες αυτές τις παραστάσεις, την ένταση, τη βία είναι κι αυτή μια... κρίση από μόνη της;

Brock: «Ναι, ναι...».

Jimerson: «Ο ρόλος του σχολικού ψυχολόγου είναι να ενισχύσει το συναισθηματικό, το κοινωνικό και το γνωστικό κομμάτι του παιδιού εν γένει. Γνωρίζουμε ότι υπάρχει μια αλληλεπίδραση, που σημαίνει ότι αν δεν είναι καλά το παιδί δεν θα πάει καλά και στα μαθήματα. Ο ψυχολόγος πρέπει να συνεργάζεται με τους δασκάλους και τους γονείς και να βοηθάει το παιδί σε όλους τους τομείς. Κάθε ημέρα, κάθε βδομάδα συμβαίνουν κρίσεις σε σχολεία. Στην Αμερική αναλογεί ένας σχολικός ψυχολόγος σε 1.000 παιδιά, δεν είναι αρκετό - στην Ελλάδα πάλι, ένας για 3.000...». *