Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Θρησκευτικά Γ', Δ', Ε', Στ' Δημοτικού

Διάβαζε και μη ερεύνα...

ΕΡΕΥΝΑ: ΑΡΗΣ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΕΛΕΝΑ ΒΑΡΙΝΟΥ, ΑΝΝΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΚΗ

Εν αρχή ην ο Θεός; Ο Θεός έκανε λάθη; Τα νέα σχολικά βιβλία των Θρησκευτικών απέφυγαν τέτοια βλάσφημα ερωτήματα αλλά ακολούθησαν το αμάρτημα της... λαθολαγνείας ομοθυμαδόν.

Αρκεί μόνο να ακολουθήσει κανείς τα επίσημα παροράματα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (Π.Ι.) για να αντιληφθεί το μέγεθος της προχειρότητας. Αλλά και για να φανταστεί την κουβέντα που θα μπορούσε, λάθος το λάθος, να ανοίξει σε καφενέδες, τηλε-παράθυρα, στρογγυλά, τετράγωνα τραπέζια και άλλα έπιπλα που μπορεί να έφτιαχνε κάποτε ο Χριστός! Διότι τα παιδιά της Γ' Δημοτικού μαθαίνουν ότι «ο Χριστός έμαθε από μικρός την τέχνη του ξυλουργού». Και το διαβάζουν αυτό σε δύο σημεία, κείμενο και άσκηση, στις σελίδες 38 και 40. Ομως, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο έρχεται να περισώσει τα πράγματα λέγοντας ότι το ορθό είναι: «Ο Χριστός εργαζόταν κοντά στον Ιωσήφ». Που προφανώς δεν ασχολιόταν με αγοραπωλησίες ακινήτων...

Ζήτημα γραμμής...

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι το ζήτημα της επαγγελματικής υπόστασης του Χριστού λύθηκε. Τι θα γίνει όμως με τον δάσκαλο, που θα πρέπει να παρεμβαίνει και σε ζητήματα «γραμμής»; Οχι κομματικής βεβαίως, αλλά ιστορικής. «Ιστορική γραμμή» ονομάζεται τύπος άσκησης όπου γεγονότα ή πρόσωπα τοποθετούνται πάνω σε μια γραμμή για να αποτυπώνεται ποια προηγούνται και ποια έπονται χρονολογικά.

Τα παιδιά της Γ' τάξης που έχουν ήδη παρακολουθήσει, μεταξύ άλλων, ντοκιμαντέρ και ταινίες με δεινόσαυρους, θα πρέπει να δουλέψουν πάνω σε τέτοιες «ιστορικές γραμμές», όπου στην αρχή-αρχή υπάρχει μια έντονη κουκκίδα και πάνω της αναγράφεται δεσποτικά: «Αδάμ και Εύα», «Μωυσής», «Δέκα Εντολές», «Κιβωτός του Νώε». Σαν να ξεκίνησε, δηλαδή, η ιστορία με αυτά τα πρόσωπα ή τα γεγονότα. Ο δάσκαλος καλείται (5 φορές στη Γ' και 4 στην Δ' Δημοτικού) να πει στα παιδιά ότι η κουκκίδα δεν ισχύει και να αλλάξει τον τίτλο της άσκησης από «Ιστορική γραμμή» σε «Μέσα στον χρόνο».

Σκέφτομαι;

Κάποιο πρόβλημα πρέπει επίσης να υπάρχει και με την «κατά μόνας»...σκέψη. Η συγγραφική ομάδα επέλεξε σε ορισμένες ασκήσεις παραγωγής γραπτού λόγου να βάλει εκφώνηση «Σκέφτομαι και γράφω» και σε άλλες «Συζητώ και γράφω». Στην πρώτη κατηγορία ζητούσε απαντήσεις σε θέματα όπως «Τι αγαπώ και θαυμάζω στη φύση», «Ποιους εμπιστεύομαι στη ζωή μου», «Με ποιους τρόπους μπορείς και εσύ να βοηθήσεις ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας». Το Π.Ι. ζητεί όμως και σε αυτά τα θέματα να προηγηθεί συζήτηση, η οποία θα πρέπει να γίνει οπωσδήποτε με τους μαθητές της Πέμπτης:

-Προκειμένου να εξηγήσει ο δάσκαλος πώς γίνεται κάποιος να κερδίζει βραβείο Οσκαρ για συγγραφή βιβλίου (!), όπως μας πληροφορεί σχετική λεζάντα στη σελίδα 19.

-Για να φανεί το πραγματικό νόημα της λεζάντας (σ. 110): «Οι πορείες και οι διαδηλώσεις είναι χρήσιμες αλλά δεν οδηγούν από μόνες τους στην ειρήνη»...

Δαίμονες φιλίας

Ερχόμαστε τώρα σε μια άλλη κατηγορία δαιμόνων και δαιμονίων του τυπογραφείου. Στη σελίδα 92 του βιβλίου Θρησκευτικών της Γ' Δημοτικού και αμέσως μετά το μάθημα με τίτλο «Με τους αληθινούς φίλους πλουτίζουμε τη ζωή», υπάρχει άσκηση όπου ο μαθητής καλείται να ταιριάξει τα ονόματα ιστορικών προσώπων που ήταν ονομαστοί φίλοι. Επτά τα ζεύγη των φίλων αλλά, σύμφωνα με τα παροράματα, δύο από αυτά πρέπει να πεταχτούν στο πυρ το εξώτερον: Αχιλλέας-Πάτροκλος και Μέγας Αλέξανδρος-Ηφαιστίωνας διαγράφονται και άντε τώρα ο δάσκαλος να εξηγήσει το γιατί. Στη θέση τους οι οδηγίες λένε: Παναγία-Ελισάβετ και Μαρία η Μαγδαληνή-Μάρθα. Ευτυχώς, πάντως, το αμέσως επόμενο μάθημα έχει τον τίτλο «Ο Θεός αγαπά και συγχωρεί»...

Με τη βοήθεια της συγχώρεσης, ο μαθητής στη Δ' Δημοτικού θα συνεχίσει να ενημερώνεται, στη σελίδα 94, για την «Αλληλεγγύη», «τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό προσφοράς προς τους ανθρώπους της Εκκλησίας της Ελλάδος», αφού προηγουμένως (σελ. 64-65) ενημερωθεί για τα μοναστήρια στο Αγιον Ορος, το Περιβόλι της Παναγιάς, όπου με τα χρόνια έχουν συγκεντρωθεί «πολύτιμα αφιερώματα, δώρα αρχόντων, βασιλέων αλλά και απλών ανθρώπων»...

Αγορο-φοβία

Η προσφορά προς την Εκκλησία πρέπει να ξεκινά από τη μικρή ηλικία και να μην έχει περιορισμούς φύλου. Ισως έτσι εξηγείται η διόρθωση που ζητεί το Π.Ι. στη σελίδα 61: «Ενα αγόρι στον ναό», λέει η φράση και πρέπει, για κάποιο λόγο, να διορθωθεί σε «Ενα παιδί στον ναό». Πάντως, ορισμένα από τα πράγματα που περιγράφονται (παπαδάκι που κρατά το θυμιατό, τα εξαπτέρυγα κ.λπ.) δεν έχουν απελευθερωθεί ως δραστηριότητες, στον βαθμό που γνωρίζουμε.

Κακίες

Τα λάθη που εντοπίζονται στις μεγαλύτερες τάξεις του Δημοτικού (Ε'-Στ') είναι περισσότερο τεχνικά, καθώς αυξάνεται ολοένα ο όγκος των πληροφοριών. Κάποιες κακίες κατά των Ιουδαίων δεν λείπουν βέβαια, αλλά το Π.Ι. σπεύδει να τις διορθώσει: «Επιθυμούσαν την καταδίκη του Παύλου σε θάνατο», λέει το βιβλίο και αντικαθίσταται με το ορθότερο πολιτικά: «Αν και συμπατριώτες του, καταδίωξαν τον Παύλο».

Μελαγχολία

Θεολογικώς απαράδεκτη και η μελαγχολία. «Οι ώρες μετά τη Σταύρωση του Χριστού είναι μελαγχολικές», λέει στη σελίδα 26, αλλά αναβαθμίζονται σε ώρες «γεμάτες αγωνία και φόβο». Αναβάθμιση όμως δεν μπορεί να επιτευχθεί σε μια σειρά από εικόνες, σκίτσα και λεζάντες που έχουν μπει στις σελίδες 9, 11, 12, 18, 19, 45, 36, 79, 104, 105 της Ε' και 42, 102, 105, 108, 114 και 125 της Στ' Δημοτικού.

Λυχνία

«Λάθος» που δεν εντοπίζεται και θυμίζει κάπως τη... συμπάθεια προς τους Εβραίους στο θρήσκευμα, είναι και η εικόνα στη σελίδα 105, όπου υποτίθεται ότι εμφανίζεται μια «επτάφωτος λυχνία». Η παραπομπή, μάλιστα, στο γλωσσάριο εξηγεί ότι είναι «λατρευτικό σκεύος, μια λυχνία με επτά επιμέρους φώτα». Μόνο που στην εικόνα τα επιμέρους είναι εννιά!

Αντιθέτως, διορθώνονται μετ' επιτάσεως τα λάθη στις σελίδες 89 και 93 του βιβλίου της Ε' τάξης, όπου οι νότες της βυζαντινής μουσικής αναγράφονται με τη σειρά «ΝΗ, ΠΑ, ΒΟΥ, ΓΑ, ΔΙ ΚΕ, ΖΩ» και πρέπει να διορθωθούν ως εξής: ΠΑ, ΒΟΥ, ΓΑ, ΔΙ ΚΕ, ΖΩ, ΝΗ!

Διαδικτυακά δαιμόνια

Το Π.Ι. φροντίζει και για την προστασία των δασκάλων από ιούς, προγράμματα spy και πάσης φύσεως δαιμόνια που κυκλοφορούν στο Ιντερνετ. Τα βιβλία για τον δάσκαλο προτείνουν μια σειρά δικτυακών τόπων από τους οποίους μπορούν να αντληθούν πρόσθετα στοιχεία για το εκάστοτε μάθημα αλλά το Π.Ι. ζητεί να αποφευχθεί το σερφάρισμα σε καμιά πενηνταριά από αυτούς, λέγοντας αλλού ότι είναι «νεκρά» και «προβληματικά» link και αλλού χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις.

Ο «ανυπάκουος» δάσκαλος που θα επιμείνει να μην παραλείψει αυτές τις διευθύνσεις θα γνωρίσει, μεταξύ άλλων, τη «δικτυακή κομμούνα Βραχόκηπος-Ελευθεριακή Κολεκτίβα Αντιεξουσιαστικής Επιθυμίας», τον κόμβο όσων κατάγονται από το Μέγα Ρεύμα της Κωνσταντινούπολης, των Πατριαρχείων Ιερουσαλήμ, Μόσχας και Αντιοχείας, ψηφιακούς τόπους διαφημιστικού και ενημερωτικού περιεχομένου για το Ισλάμ, το Ισραήλ και τους ευαγγελικούς χριστιανούς. Ανάμεσα στα άλλα, είδαμε οδηγία του Π.Ι. και για αποφυγή επίσκεψης σε ιστότοπο καθηγητή αμερικανικού πανεπιστημίου με πλούσιο ιστορικό υλικό στα αγγλικά. Αναζητήσαμε ματαίως τον λόγο για τον οποίο έπρεπε να αποφευχθεί η επίσκεψη, και το μόνο που βρήκαμε είναι κάποια παλιά είδηση αμερικανικού καναλιού ότι ο συγκεκριμένος καθηγητής είχε συλληφθεί να πουλά κοκαΐνη σε γκέι μπαρ... Η είδηση ήταν, πάντως, προγενέστερη της έκδοσης των νέων βιβλίων.

«Αναρχη διασπορά»...

Το πιθανότερο, πάντως, είναι ότι, παρά τις παραπάνω διορθώσεις, η Εκκλησία της Ελλάδος θα συνεχίσει να έχει σοβαρές ενστάσεις για τα βιβλία των Θρησκευτικών. Επί μακαριστού Χριστόδουλου, το θέμα απασχόλησε και τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο στις 2/11/2006. Η ΔΙΣ εξέφρασε τον προβληματισμό της διότι θεωρεί ότι «ελλείπει ο Ορθόδοξος προσανατολισμός, υποτιμάται η εν Χριστώ αποκάλυψη στον κόσμο και η θεοπνευστία της Αγίας Γραφής, οπότε υποβιβάζεται η χριστιανική πίστη στο επίπεδο της θρησκείας». Η κριτική είχε επικεντρωθεί στα βιβλία του Γυμνασίου όπου, όπως παρατηρούσαν ειδήμονες, ο Ιούδας εμφανιζόταν να προδίδει τον Χριστό όχι για τα 30 αργύρια αλλά γιατί ήταν ένα είδος κοινωνικού επαναστάτη...

Τότε, το Π.Ι. είχε απαντήσει, αφού το σκέφτηκε λίγες εβδομάδες, ότι «η Εκκλησία της Ελλάδος μπορεί να παρακολουθεί μόνο το δογματικό περιεχόμενο των βιβλίων του μαθήματος των Θρησκευτικών». Οι αναφορές αραίωσαν στη συνέχεια, καθώς μεσολάβησαν πολλά, αλλά το σχόλιο που βρίσκουμε σε περιοδικό της Μητρόπολης Σάμου τον περασμένο Ιανουάριο είναι απολύτως ενδεικτικό: «Απέτυχε το μοντέλο της άτακτης και άναρχης διασποράς της ύλης του μαθήματος στις τέσσερις τάξεις του Δημοτικού (Γ', Δ', Ε', Στ'), γιατί προκαλεί μαθησιακές δυσκολίες και σύγχυση, να επανέλθει η παιδαγωγικά σοφή και θεολογικά αναγκαία κατανομή της ύλης με βάση την ιστορική αλληλουχία και τη θεματική συγγένεια. Δηλαδή να διδάσκονται με τη σειρά η Παλαιά Διαθήκη (Γ' τάξη), η Καινή Διαθήκη (Δ' τάξη), Κατήχηση και Λειτουργική (Ε' τάξη) και Εκκλησιαστική Ιστορία (Στ' τάξη)»... *

ΑΥΡΙΟ: Βιβλία Μαθηματικών Α', Β', Γ', Δ', Στ' Δημοτικού. Αλυτα προβλήματα

Κυριακίδου Δέσποινα, εκπαιδευτικός:

«Ημασταν απροετοίμαστοι»

Η εισαγωγή των νέων βιβλίων, ομολογουμένως, έγινε ξαφνικά και χωρίς την απαραίτητη προετοιμασία των εκπαιδευτικών. Δίχασε και προβλημάτισε. Οι λόγοι, απλοί και κατανοητοί. Ολοι προσπαθήσαμε με θετική σκέψη να προσαρμοστούμε στη φιλοσοφία των νέων βιβλίων. Τα υποδεχτήκαμε με ενθουσιασμό. Δεν είχαμε, άλλωστε, λόγους για το αντίθετο!

Εντονες ήταν για χρόνια οι συζητήσεις των εκπαιδευτικών, καθώς πιστεύαμε όλοι πως τα βιβλία έπρεπε να αλλάξουν, να εκσυγχρονιστούν και να καλύπτουν τις κοινωνικές και οικονομικοπολιτικές αλλαγές της σύγχρονης εποχής. Τα βιβλία άλλαξαν. Εγινε αυτό που ζητούσαμε. Ομως, δεν ξεκίνησαν καλά οι αλλαγές.

Τα βιβλία έφτασαν καθυστερημένα στα σχολεία μας, λίγες μέρες πριν από την έναρξη των μαθημάτων. Τότε τα είδαμε κι εμείς για πρώτη φορά. Τα πήραμε στα χέρια μας, τα ξεφυλλίσαμε, τα μελετήσαμε. Εδώ, ξεκινούν οι πρώτες διαφωνίες. «Υπάρχουν λάθη στις εκφράσεις και λάθη στις ασκήσεις», ακούγεται από όλους, «μα πόσο βιαστικά έγινε η συγγραφή τους;». Οι απορίες μας, όμως, επικεντρώθηκαν στο «πότε» και στο «αν» θα διορθωθούν τα λάθη ή αν ήταν στη διακριτική ευχέρειά μας να τα παραβλέψουμε. Στάλθηκαν διορθωτικές εγκύκλιοι, ξεκίνησαν «σεμινάρια για τα καινούργια βιβλία», «ενημερώσεις και ημερίδες» για την καινούργια φιλοσοφία, επιμέρους σεμινάρια για συγκεκριμένα βιβλία και μας επισκέφτηκαν εκπρόσωποι των συγγραφικών ομάδων, προκειμένου να μας μιλήσουν και να λύσουν τυχόν απορίες.

Γιατί όλα αυτά, όμως, εκ των υστέρων;

Γιατί δεν προνόησαν και δεν έλαβαν υπόψη οι υπεύθυνοι αυτές τις παραμέτρους δύο ή τρία χρόνια πριν από την εισαγωγή των βιβλίων μας στα σχολεία; Γιατί δεν έγινε πιλοτικά η εφαρμογή τους;

Τα βιβλία ενσωματώθηκαν στα αναλυτικά προγράμματα του σχολείου, τα παιδιά χάρηκαν που ξεκίνησαν να δουλεύουν κάτι νέο και οι δάσκαλοι προσαρμόσαμε τους τρόπους διδασκαλίας μας στις απαιτήσεις των βιβλίων.

Εχουν περάσει σχεδόν τρία χρόνια που τα καινούργια βιβλία διδάσκονται στα παιδιά. Αυτό που παρατηρούμε όλοι πλέον, και είναι αξιοσημείωτο, είναι ο τεράστιος όγκος ύλης, στον οποίο καλούμαστε να αντεπεξέλθουμε. Ο προβληματισμός έγκειται στο κατά πόσο παιδαγωγικό και χρήσιμο κρίνεται, στην ηλικία των παιδιών του Δημοτικού, τόσο μεγάλο πλήθος ενοτήτων.

Βέβαια, παρά τις δυσκολίες και τις προαναφερθείσες ελλείψεις, τα νέα βιβλία αποτελούν ένα εργαλείο που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις και αποσκοπεί στη διαμόρφωση μιας πιο σύνθετης και διευρυμένης διδασκαλίας εκ μέρους του εκπαιδευτικού. Ας τα δούμε, λοιπόν, ως πρόκληση και πρόσκληση για νέα ερεθίσματα και νέα ερείσματα.

Παρέμβαση

Ο μύθος των νέων σχολικών εγχειριδίων και το αύριο!

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΑΓΑΚΗ*

Ισως κάποιοι έχουν ακούσει ένα αίνιγμα που, με δόση υπερβολής βέβαια, συλλαμβάνει ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της εκπαίδευσης: «Ποια είναι η μεγαλύτερη απόσταση στον κόσμο;».

Η απάντηση: «Η απόσταση που χωρίζει τους στόχους του αναλυτικού προγράμματος από αυτό που υλοποιείται στην τάξη!».

Αναρωτιέμαι αν, έπειτα από δεκαετίες διεθνούς εμπειρίας ερευνών, πειραματισμών και αλλαγών στα αναλυτικά προγράμματα, ο τρόπος που άλλαξαν τα αναλυτικά προγράμματα και τα σχολικά εγχειρίδια ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να γίνει στη χώρα μας;

Αλήθεια, αυτοί που βιάζονταν να προλάβουν το τρένο της Ιστορίας και να υπερφορτώσουν τα νέα αναλυτικά προγράμματα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, με ενδεχομένως ενδιαφέροντα στοιχεία αρκετές φορές, αναλογίστηκαν σοβαρά πού βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί και τα σχολεία της χώρας μας;

Αλήθεια, παρά τις φαιδρές συχνά πολιτικές ρητορείες και τα επικοινωνιακά tricks, σήμερα, στον αστερισμό της παρακμής και του αυτόματου πιλότου που ουσιαστικά βρίσκονται τα σχολεία μας, το μεγάλο ζητούμενο ήταν να φορτώσουμε τα αναλυτικά προγράμματα και να γραφτούν νέα σχολικά εγχειρίδια;

Χωρίς να προχωρήσω σε περαιτέρω ανάλυση και συγκεκριμενοποίηση θα αποτολμήσω δύο τηλεγραφικά σχόλια.

Τα σχολικά εγχειρίδια είναι ένα από τα πολλά μέσα που χρησιμοποιούνται στο σχολείο. Δεν είναι πανάκεια διά «πάσα νόσο και μαλακία». Φαντασιώσεις αυτού του τύπου, όπως και η τεχνική λογική που τις διαπερνά, ξεπεράστηκαν ήδη από τη δεκαετία του 1960 σε αναπτυγμένες χώρες.

Υπάρχουν άλλα στοιχεία του σχολείου στα οποία επενδύουν πολύ περισσότερο σήμερα σε διεθνές επίπεδο, όπως η επαγγελματική ανάπτυξη του εκπαιδευτικού, η εκπαιδευτική ηγεσία, η βελτίωση του σχολείου κ.ά.

Επιπλέον, θα καταθέσω λίγες τηλεγραφικές σκέψεις για το μέλλον.

Η εκπαιδευτική πολιτική καλό είναι να επανέλθει εκεί που φυσικά ανήκει: στην εκπαιδευτική κοινότητα. Δεν είναι οι διάφοροι αυτόκλητοι σωτήρες της εκπαίδευσης, που βρέθηκαν και βρίσκονται στα διάφορα επιτελεία της, αυτοί που θα τη σώσουν: ποικίλοι μαθητευόμενοι μάγοι, προερχόμενοι από επαγγέλματα άσχετα με τις επιστήμες της εκπαίδευσης, που έχουν πολύ μικρή σχέση με τους εκπαιδευτικούς της σχολικής εκπαίδευσης. Ούτε θα τη σώσουν οι διάφοροι αυλικοί και υποτακτικοί της γραφειοκρατίας που γίνονται αβασάνιστα τιμητές της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας ανεξαρτήτως του έργου που επιτελεί.

Ας ενθαρρυνθούν και ας υποστηριχτούν πειραματισμοί, πιλοτικές προσπάθειες.

Ας μελετηθούν σε βάθος και ας αξιοποιηθούν μελέτες περίπτωσης με θετικά αποτελέσματα.

Ας γίνει ουσιαστικός διάλογος και διαβούλευση και ας υπάρξει διαφάνεια και επάρκεια χρόνου.

Ας αρθρωθεί ένας ουσιαστικός εκπαιδευτικός λόγος πέρα από ιδεολογικές, συντεχνιακές, κομματικές, κυβερνητικές αγκυλώσεις, φανατισμούς και ιδεοληψίες μέσα και έξω από τα σχολεία.

Ολοι μας έχουμε ένα μερίδιο ευθύνης γι' αυτό!

*Αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών