Ελευθεροτυπία - Ρίχτερ για το Δ' ΚΠΣ

Σύνηθες το φαινόμενο μετά τα Ρίχτερ του Εγκέλαδου να ακολουθούν τεκτονικές αναταράξεις στον επιστημονικό χώρο. Ακόμη και από τα ίδια Ινστιτούτα επιστήμονες καταφέρονται εναντίον των συναδέλφων τους, προκαλώντας αλγεινή εντύπωση στο κοινό, πότε για το ακριβές μέγεθος του σεισμού, πότε για την καθυστέρηση στην ώρα ανακοίνωσης του μεγέθους.

Πριν από λίγο καιρό ο διευθυντής Ερευνών του ΕΑΑ Γεράσιμος Παπαδόπουλος απαντώντας σε κατηγορίες ότι δίνονται χρηματοδοτήσεις με αδιαφανείς διαδικασίες προς ορισμένους ερευνητές τόνιζε: «Με κόπο και με μόχθο υποβάλαμε τις προτάσεις μας και ξέρετε πολύ καλά ότι ο κάθε ερευνητής μπορεί να υποβάλει δέκα προτάσεις για έρευνα και να εγκριθεί μόνο μία. Εχουμε αναλάβει τη δημιουργία εθνικού συστήματος προειδοποίησης τσουνάμι. Πρόκειται ουσιαστικά για μια πρωτοβουλία της UNESCO και αφορά ένα εθνικό δίκτυο. Πήρα μέρος σε έναν ανοιχτό διαγωνισμό μετά από προκήρυξη της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ). Εκείνοι οι οποίοι με κατηγορούν δεν μπήκαν καν στον κόπο να υποβάλουν μια πρόταση».

Το παράθυρο του νόμου να παίρνουν οι επιστήμονες 120% του μισθού τους από επιμίσθια μέσω προγραμμάτων πυροδοτεί τον διαρκή και συχνά αθέμιτο ανταγωνισμό για την πίτα των κονδυλίων.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, από τον σεισμό της Πάρνηθας το 1999 έως σήμερα έχουν διατεθεί για σεισμολογικές έρευνες 7.830.300 ευρώ από τον Οργανισμό Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας και 19.253.454 από τη Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας. Σε αυτά δεν περιλαμβάνονται τα κονδύλια, άγνωστα τα ποσά, που διατέθηκαν με απευθείας αναθέσεις από δήμους, περιφέρειες και νομαρχίες. Από τα 83 ερευνητικά έργα σε θέματα σεισμών της ΓΓΕΤ του υπουργείου Ανάπτυξης το μεγαλύτερο «πακέτο» (3.222.924 ευρώ) υλοποιείται από το Αστεροσκοπείο Αθηνών. Ακολουθούν το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (2.806.126), το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (1.561.702), το Πανεπιστήμιο Πατρών (1.257.605) κ.ά. Για τη δημιουργία του Εθνικού Δικτύου Σεισμογράφων -θα συνδέει τους περίπου 80 σεισμογράφους των τεσσάρων ερευνητικών ιδρυμάτων- διατέθηκε ένα ποσό 2,6 εκατ. ευρώ στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Με ανοιχτό το χρηματοδοτικό σχήμα του νέου Επιχειρησιακού Προγράμματος Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα 2007 - 2013 του Δ' ΚΠΣ, όπου περίπου 250 εκατ. ευρώ προορίζονται για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία, η μάχη των σεισμολόγων κορυφώνεται.

«Η έρευνα έχει γίνει εμπόρευμα και επομένως τα επιστημονικά κριτήρια έχουν αντικατασταθεί με τα αγοραία κριτήρια των ανταγωνιστικών προγραμμάτων, που βέβαια όχι μόνο δεν ενθαρρύνουν τη συνεργασία, αλλά αντίθετα την αποκλείουν, γιατί πώς είναι δυνατόν οι ανταγωνιστές να συνεργάζονται για το ποιος θα κερδίσει», τονίζει ο σεισμολόγος-ερευνητής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Σταύρος Τάσσος.

«Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούμεθα να λειτουργήσουμε ως ερευνητές, και στο πλαίσιο αυτό ο καθένας από μας, ανάλογα με τα πιστεύω, τις ανάγκες, τις επιδιώξεις και τις αντιστάσεις του συμπεριφέρεται. Και όσον αφορά τις αντιδράσεις των κυβερνώντων που καταγγέλλουν τέτοιες συμπεριφορές, τις θεωρώ τουλάχιστον υποκριτικές, γιατί είναι οι χθεσινές και οι σημερινές κυβερνήσεις που διαμόρφωσαν αυτό το πλαίσιο, που μόνο με την ανατροπή του θα μπορέσει η επιστήμη και η έρευνα γενικότερα και η σεισμολογία ειδικότερα να παίξει τον πραγματικό κοινωνικό της ρόλο».

Ο Κώστας Συνολάκης, καθηγητής Φυσικών Καταστροφών στο Πολυτεχνείο Κρήτης, δίνει τη δική του εκτίμηση για τα «ρήγματα» των σεισμολόγων: «Η κόντρα οφείλεται στο ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε διαχρονική παράδοση αξιολόγησης επιστημονικού έργου και στον κομματισμό που διέπει τη δημόσια διοίκηση. Ετσι δημιουργούνται συνθήκες που στα οικονομικά λέγεται externalities, στοιχεία που δεν επιτρέπουν υγιή ανταγωνισμό στο παζάρι των ιδεών. Κάθε φορά που η κυβέρνηση διορίζει με συνοπτικές διαδικασίες έναν επιστήμονα χωρίς το ανάλογο βιογραφικό ή ακαδημαϊκό προφίλ σε διευθυντική θέση-κλειδί με δικαιοδοσία σε επιστημονική χρηματοδότηση, είναι βέβαιο ότι οι χρηματοδοτήσεις θα ακολουθήσουν τα ίδια κομματικά κριτήρια. Το σύστημα έχει αρνητικό feedback (αναμορφωτική επιστροφή), προωθούνται οι λιγότερο άξιοι, που με τη σειρά τους προωθούν όμοιους. Στα αγγλικά λένε ότι οι πρώτης κατηγορίας άνθρωποι διαλέγουν πρώτης κατηγορίας συναδέλφους και συνεργάτες, οι δεύτερης κατηγορίας διαλέγουν τρίτης. Ακόμη και όταν η διανομή χρηματοδοτήσεων γίνεται με διαγωνισμό, οι αποκλειστικές διορίες, κρίσεις και διαδικασίες είναι φωτογραφικές. Οσο βασιλεύει η αναξιοκρατία και ο σκανδαλώδης κομματισμός ακόμη και στην έρευνα, αυτό θα συνεχίζεται. Επιστήμονες, ενωθείτε».

Δεν είναι λίγοι πάντως αυτοί που πιστεύουν πως τα αίματα έχουν ανάψει επικίνδυνα τον τελευταίο καιρό όχι μόνο για το μοίρασμα της πίτας αλλά και για την πρωτοκαθεδρία στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Εκεί όπου εδώ και ενάμιση χρόνο εκκρεμεί η εκλογή του νέου διευθυντή, αφού η θητεία του Γιώργου Σταυρακάκη έχει λήξει. Ο ίδιος είναι εκ νέου υποψήφιος για τη θέση μαζί με τους Γεράσιμο Παπαδόπουλο, Γιώργο Δρακάτο και τον πρόεδρο του ΟΑΣΠ και καθηγητή Σεισμολογίας Κωνσταντίνο Μακρόπουλο.