Ελευθεροτυπία - «Αγκάθι» με ρίζες στο χρόνο

Το λεγόμενο «ουκρανικό» ζήτημα, σ' ό,τι αφορά το εκκλησιαστικό του μέρος, έχει βαθιές ρίζες στους αιώνες και είναι εύκολο να λυθεί, αρκεί τα εκκλησιαστικά μέρη να ακολουθήσουν τους ιερούς κανόνες και τις αποφάσεις των Συνόδων. Είναι ένα θέμα, όμως, που επηρεάστηκε από τις πολιτικές αλλαγές που έγιναν με τη διάλυση της ρωσικής αυτοκρατορίας, την Επανάσταση των Μπολσεβίκων το 1917 και τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης.

«Μεγάλη η ένταση μεταξύ Αλέξιου και Βαρθολομαίου

Σ' ό,τι αφορά το σήμερα, εκείνο που φαίνεται ότι δημιουργεί ζητήματα είναι η προσπάθεια της Μόσχας να διατηρήσει στον έλεγχό της, πολιτικά και εκκλησιαστικά, περιοχές που δεν επιθυμούν να ανήκουν στη σφαίρα επιρροής της. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι εκδηλώσεις που ξεκινούν αύριο στο Κίεβο, γίνονται μόλις λίγους μήνες μετά την αποτυχία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ η Ουκρανία. Δεν είναι τυχαίο επίσης ότι το μέτωπο των λεγόμενων «ελληνορθόδοξων» εκκλησιών αν δεν έχει διασπαστεί, έχει παρουσιάσει ρωγμές, αφού στο Κίεβο δεν πρόκειται να πάει ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος, καθώς και ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου δεν επιθυμεί να διαταραχθούν οι καλές σχέσεις που διατηρεί η χώρα του με τη Ρωσία. Στο Κίεβο θα είναι όμως ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος, ο αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος και πιθανότατα ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος.

Στην Ουκρανία η Εκκλησία της Μόσχας και ο Πατριάρχης Αλέξιος παίζουν το τελευταίο τους χαρτί. Οσο και αν σε πολλούς φαίνεται παράξενο, το θέμα που σήμερα προκαλεί την οργή του πατριάρχη Μόσχας Αλέξιου έχει ως αφετηρία το έτος 1593.

Τότε το Οικουμενικό Πατριαρχείο έδωσε το Αυτοκέφαλο στη Ρωσία, περιγράφοντας όμως με σαφή τρόπο τα όριά του, που είχαν σχέση με τα σύνορα. Από Βορρά προς Νότο τα όρια ήταν η Καρελία (Φινλανδία), η περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα η Αγία Πετρούπολη, το Νόβγκοροντ και το Πσοκβ. Η σημερινή Ουκρανία κοβόταν στη μέση.

Το 1721 ο Μέγας Πέτρος επέκτεινε την αυτοκρατορία της Ρωσίας και ζήτησε, ασκώντας ιδιαίτερη πίεση στον Οικουμενικό Πατριάρχη Διονύσιο τον 4ο, την εκχώρηση της Ουκρανίας στο Πατριαρχείο Μόσχας. Τότε τα μέλη της Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου διαφώνησαν, αφού το Κίεβο ήταν μία από τις σημαντικές μητροπόλεις του θρόνου της Κωνσταντινούπολης.

Η ρωσική αυτοκρατορία επεκτάθηκε έχοντας συμπεριλάβει τις Βαλτικές χώρες (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) αλλά και την Πολωνία και τη Φινλανδία. Αυτές οι χώρες απελευθερώνονται το 1920 και σταδιακά το Οικουμενικό Πατριαρχείο τους προσέφερε στις Εκκλησίες τους το Αυτοκέφαλο. Το 1923 στη Φινλανδία και την Εσθονία, το 1924 στην Πολωνία και το 1936 στη Λετονία.

Ακολουθεί ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και μετά το τέλος του, το 1945, ανακαταλαμβάνει τις Βαλτικές χώρες και ταυτόχρονα τις Εκκλησίες τους.

Το 1996, τελικά, υπογράφηκε μια συνθήκη (Πράξη στην εκκλησιαστική ορολογία) μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου, του Πατριαρχείου Μόσχας και της Εσθονικής Πολιτείας. Εκεί περιγραφόταν το εκκλησιαστικό καθεστώς της αυτοκέφαλης Εκκλησίας. Και ενώ η Μόσχα αρνήθηκε -αν και υπέγραψε τη συνθήκη- να αναγνωρίσει την Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας, το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνώρισε μια τέταρτη επισκοπή που ιδρύθηκε σε μια προσπάθεια να συμβιβάσει και να κάμψει τις αδικαιολόγητες αντιρρήσεις -σύμφωνα με εκκλησιαστικούς παρατηρητές- του Αλέξιου και των συνεργατών του.

Σήμερα υπό αυτές τις συνθήκες η Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης καλείται μ' ένα σπαθί να κόψει τον γόρδιο δεσμό. Γιατί να τον λύσει -όσο οι Ρώσοι προκαλούν προβλήματα- αποκλείεται.