Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ελεύθερο βήμα

ΠΑΣΟΚ-ΣΥΝ και κρίση

Του ΣΤΑΜΑΤΗ ΜΑΛΕΛΗ*

Φαίνεται ότι πολλοί πολιτικοί μας δεν έχουν πάρει σοβαρά τη ρήση που θέλει το λαό να τιμωρεί. Οι ίδιοι πολιτικοί δεν έχουν πάρει ακόμη σοβαρά και τα μηνύματα της διεθνούς συγκυρίας. Η σημερινή παγκόσμια οικονομική κρίση φέρνει στην επιφάνεια τις μεγάλες αδυναμίες της νεοφιλελεύθερης πολιτικής. Τις μεγάλες αδυναμίες μιας ακραίας πολιτικής που θεοποιεί την αγορά και δαιμονοποιεί το κράτος που μπερδεύει την επιχειρηματικότητα με τον τζόγο. Ηταν σαφές ότι αυτή η πολιτική θα κατέληγε σε κραχ. Οταν κυνηγάς το κέρδος βάζοντας άμεσα βραχυπρόθεσμους στόχους, τότε διαλύεις τις δομές του υπάρχοντος συστήματος.

**Είναι η ίδια κρίση που είχε δημιουργηθεί δύο δεκαετίες πριν, όταν θεοποιήθηκε το κράτος και έγινε πρωτοξαδέλφη του διαβόλου η αγορά. Σε κάθε συγκυρία, όμως, κέρδη και ζημιές αποκομίζουν και τα πολιτικά κόμματα. Οι σοσιαλδημοκράτες την πλήρωσαν την περασμένη δεκαετία. Και την πλήρωσαν ακριβά απομακρυνόμενοι από την εξουσία. Και τώρα ετοιμάζονται να πληρώσουν οι νεοφιλελεύθεροι, εκτός εάν πάρουν... σοσιαλδημοκρατικά μέτρα. Τα κόμματα οφείλουν να συγκροτούν την πολιτική τους ανάλογα με τη συγκυρία και όχι να λειτουργούν με το σύνδρομο της απολυτότητας και του δογματισμού.

**Είναι σαφές ότι οι σοσιαλιστές της Ευρώπης καλούνται τώρα ν' αρθρώσουν ένα σοβαρό πρόγραμμα εξόδου από την κρίση. Και στα δικά μας, το ΠΑΣΟΚ είναι αυτό που φέρει τη μεγάλη ευθύνη για την εκπόνηση ενός σύγχρονου προγράμματος που θα μειώσει τους κοινωνικούς κλυδωνισμούς που δημιουργεί η παγκόσμια οικονομική κρίση.

Εχουμε γράψει και σε προηγούμενο σημείωμά μας ότι θεωρούμε ανάγκη των καιρών τη θεσμική συνεργασία του ΠΑΣΟΚ με τον ΣΥΝ αλλά και άλλες δυνάμεις της δημοκρατικής αριστεράς. Η όξυνση της παγκόσμιας κρίσης κάνει αυτή τη συνεργασία επιτακτική.

Και αυτό δεν είναι αποτέλεσμα πρόσθεσης και άλλων μαθηματικών πράξεων, αλλά θέμα ουσίας. Ο ΣΥΝ έχει πολλά να προσφέρει σ' ένα σύγχρονο σοσιαλιστικό σχήμα. Εχει φρέσκιες ιδέες, οικολογικές ανησυχίες αλλά κυρίως έναν κοινωνικό θυμό, ο οποίος πρέπει να βρει έκφραση μέσα σε μια ευρύτερη κεντροαριστερά.

Από την άλλη, όμως, έχει και αδυναμίες, έχει δογματισμούς. Μερικοί απ' αυτούς είναι η πλήρης άρνηση της αγοράς και η εν πολλοίς ποινικοποίηση της επιχειρηματικής δράσης.

**Το ΠΑΣΟΚ έχει βρει τα όρια του κράτους - αν και πολλές φορές ταλαντεύτηκε ανάμεσα στο μεγάλο κράτος και στο λιγότερο ως το ελάχιστο. Κάπου, όμως, ισορρόπησε. Εχει την κοινωνική ευαισθησία στο DNA του. Εχει όμως και τη φοβία των μεγάλων ριζοσπαστικών αλλαγών που χρειάζεται η χώρα και κυρίως έχει στελέχη που θέλουν πάση θυσία την εξουσία με οποιοδήποτε κόστος και με οποιονδήποτε συμβιβασμό. Ο μακιαβελισμός δεν ταιριάζει σε σοσιαλιστές.

**Ενας πρώτος διάλογος για τη μεγάλη σοσιαλδημοκρατική αριστερά έχει αρχίσει έστω και αν είναι ακόμη σε επίπεδο κωφών. Ο ΣΥΝ απορρίπτει τις όποιες προτάσεις προφανώς για να μην πάει στον Αδη, όπως είπε ο κ. Αλαβάνος, ή για να μην μείνουν άνεργα κάποια στελέχη του που προπονούνται καθημερινά σε ασκήσεις επαναστατικής γυμναστικής. Από το ΠΑΣΟΚ κάνουν προτάσεις με τον φόβο μήπως ο αποδέκτης τις... δεχθεί. Και μετά τι θα πουν οι κεντρώοι φίλοι μας;

**Και οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να χάσουν τη... μάχη παρά να χάσουν τις θέσεις τους και την όποια εσωκομματική τους εξουσία. Και αν η κοινωνία χρειάζεται αυτή την ώρα τις σοσαλδημοκρατικές προτάσεις, αυτό δεν δείχνει να τους απασχολεί ιδιαίτερα. Ε, και τι έγινε; Αλλη μία ευκαιρία χαμένη!!!

**Εκτός, βέβαια, αν εκεί στο ΣΥΝ το λένε σοβαρά ότι η σημερινή κρίση είναι το τέλος του καπιταλισμού και απλώς, υιοθετώντας την πολιτική του ώριμου φρούτου, περιμένουν να πέσει. Αμ δε. Ο καπιταλισμός απέδειξε ότι είναι εφτάψυχος. Μπορεί και ανανεώνεται. Οταν είναι όμως στο καναβάτσο, μπορείς να του θέσεις όρους. Και τότε είναι η μεγάλη ευκαιρία. Και για τη χώρα μας αυτούς τους όρους δεν μπορεί να τους θέσει μόνο το ΠΑΣΟΚ, που μπορεί σε καταστάσεις πίεσης να ταυτισθεί ακόμη και με νεοφιλελεύθερα μέτρα. Ούτε και ο ΣΥΝ, που διασκεδάζει με περιθωριακές διαμαρτυρίες.

Οταν, λοιπόν, ο καπιταλισμός κλονίζεται, είναι η μεγάλη ευκαιρία για διορθωτικές κινήσεις που θα κάνουν πιο εύκολη τη ζωή του απλού πολίτη.

**Ομως όλα αυτά δεν μπορούν να γίνουν με αναθέματα και μικροπολιτική. Χρειάζεται να επανέλθει η πολιτική στο προσκήνιο. Βαθιά και ουσιαστική. Για το ρόλο και την ελευθερία της αγοράς. Για το ρόλο και την παρεμβατικότητα του κράτους. Για τον ουσιαστικό ρόλο του πολίτη και τις πραγματικές μεταρρυθμίσεις. Χωρίς αφορισμούς και δογματισμούς. Αλλά με ρυθμίσεις και συναινέσεις. Με πραγματιστική και όχι ουτοπική πολιτική. Ας βάλουν, λοιπόν, στην άκρη τα λογοπαίγνια για τον Εφραίμ και ας ανοίξουν την σελίδα της πολιτικής.

**Οι σοσιαλδημοκρατικές ιδέες είναι επίκαιρες. Ας τους δώσουν πρακτική διάσταση. Και αυτό πρέπει να γίνει από ένα ευρύτερο πολιτικό σχήμα, στο οποίο θα συμμετέχουν και το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΝ και άλλες δυνάμεις της δημοκρατικής αριστεράς. Τώρα, πριν αρχίσει και πάλι η γκρίνια και η μιζέρια των χαμένων ευκαιριών της αριστεράς.

* Ο ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΑΛΕΛΗΣ είναι διευθυντής ειδήσεων του Star Channel.

Οι ΗΠΑ και η ανολοκλήρωτη επανάσταση

Του ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗ *

Οι δραματικές εξελίξεις στις ΗΠΑ, που αφορούν στην εν δυνάμει κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος του «παγκόσμιου ηγεμόνα», με αλυσιδωτές επιπτώσεις στο διεθνές οικονομικό σύστημα, και όχι μόνο, αφού οι συνέπειες θα αφορούν σε λαούς και κοινωνίες που δεν έχουν καμία σχέση ούτε με την αμερικανική οικονομία, ούτε με τις πολιτικές των τεχνοκρατών, δεν γεννήθηκαν από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά έχουν την ιδεολογικο-πολιτική αφετηρία τους στις επαναστατικές αλλαγές που επήλθαν στον κόσμο την οριακή χρονιά 1989-1990.

**Οι μεγάλες ανατροπές στην Ανατολική και στην ΝΑ Ευρώπη και εν τέλει στο ίδιο το σοβιετικό imperium μεταξύ 1989-1991, εμφανίζουν προδήλως έκτοτε και μέχρι σήμερα μια παγκοσμίων διαστάσεων ιστορική τομή. Μετέβαλαν άρδην τις σχέσεις στην Ευρώπη και τις κοινωνικο-οικονομικές και πολιτικές συνθήκες σε ολόκληρο τον κόσμο, γι' αυτό και δικαίως κρίθηκαν οι αλλαγές αυτές ως επαναστατικές. Επανάσταση σημαίνει, εν προκειμένω, διά ειρηνικών ή και βίαιων μέσων ανατροπή υπαρχουσών δομών και διαμόρφωση νέων κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών συνθηκών.

**Οι δομές που ανετράπησαν ήταν πολλαπλές και αναφέρονται όχι μόνο σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο αλλά και σε παγκόσμιο. Κατέρρευσε το διπολικό σύστημα παγκόσμιας ισορροπίας που κυριάρχησε υπό τη μορφή του Ψυχρού Πολέμου για 45 και πλέον χρόνια, οδηγήθηκε η ανθρωπότητα στον ενταφιασμό μιας οικουμενικών διαστάσεων ιδεολογίας, του μαρξισμού-λενινισμού, που γέννησε μεγάλες ελπίδες στην ανθρωπότητα για την οικοδόμηση ενός καλύτερου και, κυρίως, δικαιότερου κόσμου, ένα «θάνατο» που ο Joachim Fest χαρακτήρισε το 1991 ως «τέλος της ουτοπίας».

**Το 1991 σηματοδότησε το τέλος ενός ονείρου και την ανάδυση μιας μεγάλης και φωτεινής δέσμης προσδοκιών που γεννήθηκαν πανταχόθεν στη διαδρομή των επαναστατικών διεργασιών του 1989/91. Η «πτώση του τείχους» καλλιέργησε μια ανεπανάληπτη πρωτοφανή ευφορία σε ολόκληρο τον κόσμο που παραπέμπει στην «καντιανή αιώνια ειρήνη», την ελευθερία, την Δημοκρατία και την ισότητα, τη δικαιοσύνη, την ευημερία και την πρόοδο παντού για τον καθένα και για όλους.

Αυτό ήταν το πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε η pax Americana που σηματοδοτούσε τον ερχομό ενός εν τω γίγνεσθαι μοναδικού και αδιαμφισβήτητου νέου ηγεμόνα, ο οποίος διακήρυξε το δίκαιο, τη δημοκρατία και τις αξίες του δυτικού πολιτισμού, που εμπέδωνε την κυριαρχία και την ισχύ του στο πλαίσιο της εγκαθίδρυσης ενός παγκόσμιου μονοπωλιακού συστήματος. Σήμερα, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, διαπιστώνουμε πως η επανάσταση παρέμεινε ανολοκλήρωτη.

Ο παγκόσμιος ηγεμόνας δεν κατάφερε να κυριαρχήσει και να επιβληθεί ούτε διά της πειθούς ώστε διά της ισχύος. Οπως υπογραμμίζει ο Zbigniew Brzezinski στην «Επιλογή», οι ΗΠΑ δεν μπόρεσαν να γίνουν «ηγέτες», μετατράπηκαν σε «αυθαίρετο ηγεμόνα».

**Η εποχή μας, που χαρακτηρίζεται ως παγκοσμιοποίηση ή μεταπαγκοσμιοποίηση, δεν αναφέρεται μόνο στην οικονομία. Είναι πολυδιάστατη και εστιάζεται στην πολιτική με την τάση καθιέρωσης ενός παγκόσμιου ηγεμόνα που εσχάτως αμφισβητείται από άλλες δυνάμεις οικουμενικών δυνατοτήτων και επιρροών. Κυρίως, όμως, η παγκοσμιοποίηση επικεντρώνεται στην επικοινωνία και την εικόνα. Τουτέστιν την ικανότητα τεχνικά του παγκόσμιου συστήματος να επικοινωνικοποιεί την εικόνα ταυτόχρονα καθ' άπασαν την υφήλιο.

**Η αποτυχία της παγκοσμιοποίησης στην οικονομική της διάσταση, που αποτελεί και τον σκληρό πυρήνα της, εκδηλώθηκε εσχάτως με τις δραματικές εξελίξεις στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2008 και είχαν ως αφετηρία την κατάρρευση κολοσσών του χρηματοπιστωτικού συστήματος με αλυσιδωτές εν δυνάμει εκρηκτικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία αφού η χρηματιστηριακή και χρηματοπιστωτική οικονομία έχει καταστεί, στο πλαίσιο της δομικής αλληλεξάρτησης «Global Village», καθοριστικός μοχλός που επηρεάζει τους πάντες και παντού ταυτόχρονα.

**Τα τείχη των εθνικών οικονομιών έχουν και αυτά καταρρεύσει μετά το 1990, αφού διαμορφώθηκαν συνθήκες ενός ενιαίου εν δυνάμει πρωτίστως οικονομικού και δευτερευόντως κοινωνικο-πολιτιστικού χώρου. Η παγκόσμια ηγεμονική δύναμη των ΗΠΑ, που σήμερα καταρρέει στο οικονομικό επίπεδο, απέτυχε και πολιτικά να νομιμοποιήσει την ηγεμονία της, αφού όχι μόνο δεν κατάφερε να επιβάλει στρατιωτικά την πολιτική της βούληση για μια νέα διεθνή τάξη σε διάφορες περιοχές του κόσμου όπως Ιράκ, Αφγανιστάν, καθώς και στα Βαλκάνια (βλ. Κόσοβο), αλλά σήμερα αμφισβητείται εμπράκτως η πολιτική της ηγεμονία στη διεθνή τάξη πραγμάτων από τη Ρωσική Ομοσπονδία των Βλαντιμίρ Πούτιν - Ντιμίτρι Μεντβέντεφ.

**Η Μόσχα ενεπλάκη στην προδήλως προετοιμασμένη κλιμάκωση της εμπόλεμης κρίσης στη Νότιο Οσετία και επέβαλε την πολιτική της θέληση, ακυρώνοντας την πολιτική των ΗΠΑ στον Καύκασο και στην ευρύτερη περιοχή της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Η Ρωσική Ομοσπονδία επανακάμπτει πολιτικά διεθνώς υπερασπιζόμενη το δόγμα του «Εγγύς Εξωτερικού», με το οποίο υπογραμμίζει τη θέλησή της να διαφυλάξει αυτό που αποκαλεί ζωτικό της χώρο και που παραπέμπει στην επικράτεια της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Πέραν τούτου, οι ρωσικές κινήσεις διεθνώς υποδηλώνουν θέληση και ικανότητα επιστροφής στη διεθνή πολιτική με όρους ισότητας και ισοτιμίας προς την υπερδύναμη, η οποία δεν κατάφερε, δεν μπόρεσε να επιβληθεί παγκοσμίως διά της οικονομικής και στρατιωτικής της ισχύος.

**Η επανάσταση του 1989-91 παραμένει ανολοκλήρωτη, ενώ η διεθνής πολιτική αναζητεί σήμερα τις νέες ισορροπίες της.

* Ο ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής, πρόεδρος Ε.Σ. ΙΑΑ.