Ελευθεροτυπία - Σύζυγος δημοσιογράφου δεν μπορεί να κατέχει πολιτικό ή κρατικό αξίωμα

Ο ιδρυτής της εφημερίδας «American Mercury», Χένρι Λούις Μένκεν, ένας από τους διασημότερους δημοσιογράφους στις ΗΠΑ στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, σε μια ομιλία του στον ναό της δημοσιογραφίας, το Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, είχε χαρακτηρίσει τους κώδικες δεοντολογίας ανόητους και ανεφάρμοστους. «Δημοσιογράφοι που βασίζονται κυρίως στους κώδικες δεοντολογίας είναι οι πιο ανήθικοι από όλους μας», είπε για να καταλήξει ακόμη πιο σκληρά: «Επιδιώκουν ένα λαμπερό ντοκουμέντο για να επιβεβαιώνει την ακεραιότητά τους, ώστε να μπορούν δημοσίως να την περιφέρουν, αλλά στην πραγματικότητα αυτός ο κώδικας δεν θέλουν καθόλου να τους καταδυναστεύει».

Ανεξάρτητα από τα πιστεύω του Μένκεν, η αμερικανική δημοσιογραφία έδειξε από νωρίς ιδιαίτερη πυγμή σε θέματα δεοντολογίας. Οι δύο μεγαλύτερες δημοσιογραφικές ενώσεις, η Society of Professional Journalists και η American Society of the Newspapers Editors, έχουν καταλήξει σε ένα γενικό πλαίσιο δεοντολογικών κανόνων και περιγράφουν επί λέξει ως «δημοσιογραφικό αμάρτημα» (journalistic sin) περιπτώσεις όπως παράλληλη απασχόληση του δημοσιογράφου σε οποιοδήποτε κρατικό, δημόσιο ή ιδιωτικό πόστο εργασίας.

Στον κώδικα δεοντολογίας τους θεωρούν μεταξύ άλλων ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει:

**Να αποφεύγουν τη σύγκρουση συμφέροντων.

**Να παραμένουν ανεξάρτητοι και να μην εντάσσονται σε ομάδες ή ενώσεις που θα βλάψουν με τις δραστηριότητές τους την αξιοπιστία τους.

**Να αρνούνται δώρα, χάρες, πληρωμές, δωρεάν ταξίδια και ειδική μεταχείριση, δεύτερη δουλειά, πολιτική συμμετοχή, δημόσια γραφεία και υπηρεσίες.

**Να δημοσιοποιούν τις αναπόφευκτες συγκρούσεις συμφερόντων.

**Να μη δείχνουν ιδιαίτερη μεταχείριση στους διαφημιστές και στα ειδικά συμφέροντα και να αποφεύγουν τις πιέσεις τους, που σκοπό έχουν να επηρεάσουν την κάλυψη των γεγονότων.

«Τα αμερικανικά ΜΜΕ συνήθως καταρτίζουν τους δικούς τους κώδικες δεοντολογίας, αλλά συνήθως οι περισσότεροι κώδικες έχουν στη συντριπτική τους πλειονότητα πολλά κοινά σημεία αναφοράς», λέει ο καθηγητής Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Εμερσον στη Βοστόνη, Μανώλης Παράσχος. Αν και οι κώδικες δεοντολογίας είναι μια δικλίδα ασφαλείας, ο κ. Παράσχος, συγγραφέας του βιβλίου «ΜΜΕ στην Ελλάδα», θεωρεί ότι στη χώρα μας οι χαμηλές απολαβές και η οικονομική αιχμαλωσία των δημοσιογράφων αποτελούν την κυριότερες αιτίες διάβρωσής τους. Οι απολαβές και παροχές που δίνουν στους δημοσιογράφους, τα μεγαλύτερα τουλάχιστον εκδοτικά και τηλεοπτικά συγκροτήματα στις ΗΠΑ (π.χ. New York Times, Washigton Post, CBS, ABC, CNN, NBC κ.ά.), με σκοπό να διαφυλάξουν το κύρος τους, κάνουν να θεωρούνται αυτονόητα και σε αντίθεση περίπτωση αδιανόητα τα παρακάτω:

1. Κανένα αμερικανικό ΜΜΕ δεν επιτρέπει επίσημα ο δημοσιογράφος να απασχολείται σε δεύτερη εργασία, είτε στον ιδιωτικό είτε στον κρατικό τομέα. Εξαίρεση μερικές φορές αποτελεί η διδασκαλία δημοσιογραφίας.

2. Απαγορεύεται ρητά ο δημοσιογράφος να εργάζεται ταυτόχρονα σε κρατικό γραφείο Τύπου. Αν κάποιος επιλέξει να εργαστεί σε κρατικό γραφείο Τύπου, του παραχωρείται η λεγόμενη «άδεια απουσίας».

3. Στις ΗΠΑ, οι δημοσιογράφοι επιλέγουν εργασία στα γραφεία Τύπου υπουργείων ή πολιτικών συνήθως προς το τέλος της καριέρας τους.

4. Αν ο δημοσιογράφος αποφασίσει να εργαστεί σε κρατική υπηρεσία, θα πρέπει να παραιτηθεί από τον δημοσιογραφικό οργανισμό στον οποίο εργάζεται. Αν θελήσει μετά το πέρας της θητείας του να επανέλθει στον δημοσιογραφικό χώρο, το ρεπορτάζ με το οποίο θα ασχοληθεί δεν θα πρέπει να έχει κάποια σχέση με τον προηγούμενο εργασιακό του χώρο. Για παράδειγμα, ο δημοσιογράφος Πιτ Ουίλιαμς του δικτύου NBC εργάστηκε, αφού είχε παραιτηθεί, ως εκπρόσωπος του Πενταγώνου στις αρχές της δεκαετίας του '90. Οταν επανήλθε στους κόλπους της δημοσιογραφίας, ασχολήθηκε με το ρεπορτάζ του υπουργείου Δικαιοσύνης.

5. Ασυμβίβαστο για τον δημοσιογράφο θεωρείται συγγενής πρώτου βαθμού να κατέχει κρατικό η πολιτικό αξίωμα ή να... είναι υποψήφιος σε τοπικές ή εθνικές εκλογές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μαρία Σράιβερ, γυναίκα του νυν κυβερνήτη της Καλιφόρνιας, Αρνλοντ Σβαρτσενέγκερ, που παραιτήθηκε από το NBC λίγο πριν ξεκινήσει η προεκλογική του εκστρατεία.

6. Οι μεγάλες αμερικανικές εφημερίδες συνήθως αποθαρρύνουν, λόγω αθέμιτου ανταγωνισμού -τυπικά δεν υπάρχει απαγόρευση, αλλά μπορεί να περιλαμβάνεται στο συμβόλαιο το οποίο έχει υπογράψει- τους συντάκτες τους να εμφανίζονται σε εκπομπές τηλεοπτικών δικτύων. Απαγορεύεται επίσης συντάκτης εφημερίδας να εμφανίζεται σε δελτίο ειδήσεων δουλεύοντας επί πληρωμή ως σχολιαστής των γεγονότων.

7. Ο δημοσιογράφος μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του, εκτός ΜΜΕ, εθελοντικά και αφιλοκερδώς μόνο σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. Και σ' αυτή την περίπτωση πρέπει να το δημοσιοποιεί.

8. Σε περίπτωση που ο δημοσιογράφος θέλει να εκδώσει ένα βιβλίο, πρέπει να ζητήσει την άδεια από τον δημοσιογραφικό οργανισμό στον οποίο εργάζεται.

Το πώς αντιμετωπίζουν οι δημοσιογραφικές ενώσεις περιπτώσεις μελών τους που χρηματίζονται από κρατικούς φορείς και εναγκαλίζονται με την εκάστοτε κυβέρνηση, το απέδειξαν μόλις πριν από τρεις εβδομάδες, στην περίπτωση του 45χρονου μαύρου δημοσιογράφου Αρμστρονγκ Ουίλιαμς. Ο τελευταίος κατηγορήθηκε από δημοσίευμα της εφημερίδας «USA Today», ότι έλαβε από το υπουργείο Παιδείας το ποσό των 240.000 δολαρίων για να προωθήσει, διά μέσου των άρθρων του και των τηλεοπτικών του εκπομπών εκπαιδευτικά προγράμματα (Νο child left behind) της κυβέρνησης Μπους. Δημιουργήθηκε σάλος και αφιερώθηκαν ολόκληρες εκπομπές, στις οποίες εξετάστηκαν «τα ηθικά ζητήματα» που ανέσυρε μια τέτοια περίπτωση. Ο Ουίλιαμς υπερασπίστηκε τον εαυτό του, λέγοντας ότι το υπουργείο Παιδείας αγόρασε «τηλεοπτικό διαφημιστικό χρόνο», αλλά η εταιρεία Tribune Media Services, που τον χρηματοδοτούσε για τα κείμενά του, προχώρησε στη διακοπή της συνεργασίας τους. Παράλληλα, η Εθνική Ενωση Μαύρων Δημοσιογράφων (NABJ) με ανακοίνωσή της κάλεσε δημοσίως όλα τα ΜΜΕ με τα οποία συνεργάζεται ο Ουίλιαμς, «να τον απολύσουν αμέσως».

Στα χρονικά της αμερικανικής δημοσιογραφίας μόνο μία φορά καταγράφηκε μια εσωτερική προσπάθεια ελέγχου των περιπτώσεων παράβασης δεοντολογικών κανόνων. Το 1973, συστάθηκε με ιδιωτικά κεφάλαια και χωρίς καμία κρατική υποστήριξη μια επιτροπή, το National News Council (NNC). Η λειτουργία της προωθήθηκε από σχεδόν όλους τους δημοσιογραφικούς οργανισμούς (απείχαν μόνο η εφημερίδα «New York Times» και το δίκτυο CBS) και στη διάρκεια της θητείας της εξέτασε 227 υποθέσεις από καταγγελίες πολιτών. Το NNC τελικά έκλεισε το 1984 λόγω έλλειψης πόρων.