Ελευθεροτυπία - Το νεοφιλελεύθερο μπλοκ διαχειρίζεται τη συρρίκνωση

1 Το θεσμικό πλαίσιο στα ελληνικά πανεπιστήμια δίνει μεγάλες ευκαιρίες στους φοιτητές να παρεμβαίνουν σε σημαντικά ζητήματα που τους αφορούν, περισσότερο από ό,τι ισχύει σε άλλες χώρες. Το πόσο καλά εκμεταλλεύονται αυτές τις ευκαιρίες είναι ένα άλλο ζήτημα. Η εικόνα δεν είναι ενιαία. Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει μια πολύ εποικοδομητική συμβολή των φοιτητών. Αλλού υπάρχει αδράνεια. Και σε κάποιες περιπτώσεις έχουμε και φοιτητικές παρατάξεις οι οποίοι είναι σκληροί μηχανισμοί που λειτουργούν σαν επαγγελματικές σχολές ανάδειξης παραγόντων κάποιου κόμματος. Το βασικό πρόβλημα είναι η υποβάθμιση των συλλόγων -αντί ο σύλλογος να αποτελεί το βασικό διαμεσολαβητή μεταξύ φοιτητών και διοικήσεων, όπου θα γίνονται οι αναγκαίες διαβουλεύσεις, συνθέσεις και προτάσεις, έχουμε τη διαμεσολάβηση από τις παρατάξεις εκτός συλλόγου.

2 Βρισκόμαστε ακόμα σε περίοδο συρρίκνωσης των κοινωνικών αγαθών. Γι' αυτό στα περσινά γεγονότα η κυβέρνηση ποτέ στην ουσία δεν έβαλε στη «συζήτηση» θέμα χρηματοδότησης. Για το νεοφιλελεύθερο μπλοκ το ζήτημα είναι η διαχείριση αυτής της συρρίκνωσης. Αυτό θα επιτρέψει αναβαθμισμένη ποιότητα, αλλά για λίγα πανεπιστήμια ή τμήματα. Δηλαδή η πρόταση στην οποία αντιστάθηκαν οι φοιτητές και πανεπιστημιακοί ήταν για μια πανεπιστημιακή εκπαίδευση πολλών ταχυτήτων. Δεν είμαι καθόλου σίγουρος για το ποια είναι η ερώτηση στην οποία τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι η απάντηση. Στα οικονομικά διδάσκεται ότι ο ανταγωνισμός βοηθάει, αλλά επειδή υπάρχει το κίνητρο του κέρδους. Αλλά τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, μας λένε, θα είναι μη-κερδοσκοπικά, οπότε δεν λειτουργεί ο συνηθισμένος μηχανισμός της αγοράς.

3 Το ένα πρόβλημα είναι το αντικείμενο σπουδών, αλλά ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι ένα πανεπιστήμιο χρειάζεται μια κριτική μάζα τμημάτων και φοιτητών για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες ωσμώσεις και αλληλοεπιδράσεις, τόσο στην έρευνα όσο και στη διδασκαλία. Ο λαϊκισμός των δύο κομμάτων εξουσίας «παρέβλεψε» αυτή την αναγκαιότητα. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των πανεπιστημιακών και φοιτητών, αυτό το πρόβλημα δεν λύνεται εύκολα. Και δεν θα λυθεί όσο τα περιφερειακά πανεπιστήμια δουλεύουν με έκτακτους καθηγητές και όσο φοβούνται ένα μέλλον με διαφορετικές κατηγορίες πανεπιστημίων όπου τα κέντρα αριστείας δύσκολα θα βρεθούν σε γενικά υποβαθμισμένες περιοχές. Οπως έλεγε και ο Μαρξ, πολλοί θέλουν τον ανταγωνισμό χωρίς τα αποτελέσματα του ανταγωνισμού.

4 Στη δική μου σύλληψη, η εκπαίδευση πρέπει να αποτελεί ένα κοινό εγχείρημα με βάση την ισότητα. Με αυτή την έννοια ο ανταγωνισμός αποτελεί μια ξένη αξία για την εκπαίδευση, για τον απλούστατο λόγο ότι όπου αυξάνεται ο ανταγωνισμός μειώνεται η συνεργασία. Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ τού να θέλεις εσύ, ή το τμήμα σου, να πάει καλά, από το να θες να πας καλύτερα από άλλους. Δυστυχώς πολλά συστήματα αξιολόγησης βασίζονται στη δεύτερη εκδοχή. Πολλές φορές η αξιολόγηση προωθείται ακριβώς για να βρεθούν τα τμήματα που θα πάρουν λιγότερη χρηματοδότηση.

* Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Γεννήθηκε το 1960 στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας. Από το 1965 μέχρι το 1993 έζησε στη Βρετανία, όπου σπούδασε Οικονομικές και Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και του Sussex. Δίδαξε επί τέσσερα χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Kent. Από το 1993 ζει στην Ελλάδα. Εχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά σε θέματα πολιτικής οικονομίας, μακροοικονομικής πολιτικής και φιλοσοφίας της οικονομικής επιστήμης.