Ελευθεροτυπία - Δανία: αύξησε κατά 50% την κρατική χρηματοδότηση

Ο Δανός ακαδημαϊκός Περ-Χόλτεν-Αντερσεν (δεξιά)

Ηδη η Δανία έχει αρχίσει να δρέπει τους καρπούς των αλλαγών στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Μας εξηγεί ο Δανός ακαδημαϊκός Per Holten-Andersen, που βρέθηκε πριν από λίγες ημέρες στην Αθήνα, προσκεκλημένος στο συνέδριο που διοργάνωσε το «Παρατηρητήριο Ερευνας και Διαλόγου για τα Ελληνικά Πανεπιστήμια», με θέμα τις προοπτικές του δημόσιου Πανεπιστημίου.

Πρώην πρύτανης ο ίδιος στο Βασιλικό Πανεπιστήμιο Γεωπονίας και Κτηνιατρικής και νυν κοσμήτορας στη Σχολή των Επιστημών Ζωής (Βιολογία, Ζωολογία, Φυτολογία, Περιβάλλον κ.ά.) του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, γνωρίζει ακόμη περισσότερα για τη λειτουργία ενός ανώτατου ιδρύματος από συναδέλφους του καθηγητές. Και εξηγεί πώς το εθνικό κεφάλαιο «Παιδεία» είναι από τα πλέον προσοδοφόρα στις περισσότερες χώρες της Σκανδιναβίας. Καμία δεν έμεινε πίσω από την πρωτοπόρο Φινλανδία.

Πώς έγινε η μεταρρύθμιση; Ποια είναι η πολιτική που εφαρμόστηκε, σε τι συνίσταται το περιβόητο σκανδιναβικό παράδειγμα εκπαιδευτικής πολιτικής; Στη Δανία ποια «συνταγή» ακολουθήθηκε, ειδικά για την Ανώτατη Εκπαίδευση; Πώς μιλάτε τώρα για ισχυρά δημόσια Πανεπιστήμια;

«Χρειάστηκε να γίνουν πέντε βήματα για να φτάσουμε σ' αυτό το σημείο. Πέντε τολμηρές, αλλά αναγκαίες παρεμβάσεις. Οχι χωρίς αντιδράσεις, αλλά με υπευθυνότητα και συναίνεση τουλάχιστον στη διαπίστωση ότι η Ανώτατη Εκπαίδευση πρέπει να αναβαθμιστεί. Να σας πω ότι κυβέρνηση και αντιπολίτευση έχουν κοινές θέσεις κι έτσι διασφαλίζεται και η σταθερότητα στην εκπαιδευτική πολιτική.

Τα βήματα, λοιπόν, που έγιναν ήταν τα εξής:

1) Το 1999 πέρασε στα Πανεπιστήμια η πνευματική ιδιοκτησία των ερευνητικών έργων. Αυτό ανάμεσα σε άλλα οδήγησε σε μια καλή σχέση με τη βιομηχανία.

2) Το 2003 άλλαξε ο νόμος για τη λειτουργία των ΑΕΙ. Τρεις ήταν οι βασικές αλλαγές:

α) Αλλαξε ο τρόπος διοίκησης των Πανεπιστημίων. Καταργήθηκε η Σύγκλητος και αντ' αυτής δημιουργήθηκε ένα Συμβούλιο με μεικτή σύνθεση, δηλαδή με μέλη μέσα αλλά και έξω από την κοινότητα του Πανεπιστημίου.

β) Η πλειοψηφία των μελών -τα οποία δεν εκλέγονται, αλλά διορίζονται- αποφασίστηκε να συγκροτείται από εκτός Πανεπιστημίου προσωπικότητες (προέρχονται από διάφορους χώρους, συμπεριλαμβανομένου φυσικά και του επιχειρηματικού).

γ) Καταργήθηκαν οι επιτροπές. Πλέον υπάρχουν πρόσωπα που έχουν την ευθύνη για συγκεκριμένες δράσεις. Δεν φαντάζεστε πόσο διευκόλυνε αυτό τις (πάσης φύσεως) διαδικασίες εντός των ιδρυμάτων.

3) Αμέσως μετά αυξήθηκε η κρατική χρηματοδότηση στα Πανεπιστήμια κατά 50%. Τώρα θα δοθεί αύξηση και στη χρηματοδότηση που προορίζεται για την έρευνα.

4) Επόμενο βήμα, η συγχώνευση των ανώτατων ιδρυμάτων και των ερευνητικών κέντρων. Μέσα σε μόλις 2 μήνες! Ηταν 12 πανεπιστήμια και 15 ερευνητικά κέντρα και μειώθηκαν σε 8 και 3 αντιστοίχως.

5) Στο τέλος, ορίστηκε το νέο σύστημα διασφάλισης χρηματοδότησης. Απέκτησε ανταγωνιστικό χαρακτήρα. Πλέον τα ανώτατα ιδρύματα ανταγωνίζονται με απαιτητικούς όρους μεταξύ τους προκειμένου να διασφαλίσουν όσο γίνεται περισσότερα χρήματα. Το Πανεπιστήμιο που εμφανίζει περισσότερα συγκριτικά πλεονεκτήματα παίρνει και τα περισσότερα χρήματα. Αν μάλιστα δεν τα πάει καλά κατά την αξιολόγησή του, τότε δεν θα πάρει χρήματα για το επόμενο πρόγραμμα που σχεδιάζει».

Ποια είναι ακριβώς η φυσιογνωμία των Πανεπιστημίων; Είναι δημόσια ή ιδιωτικά; Και ποιες είναι οι πηγές χρηματοδότησης;

«Στη Δανία δεν υπάρχουν ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Οι φοιτητές δεν ξέρουν τι σημαίνει ο όρος "δίδακτρα". Στη χρηματοδότηση όμως των ανώτατων ιδρυμάτων συμμετέχουν και ιδιώτες. Για να έχει ένα κράτος δυνατά Πανεπιστήμια, πρέπει και να τα χρηματοδοτεί. Πρέπει, όμως, να έχει και βιομηχανία η οποία θα ενισχύσει περαιτέρω τα Πανεπιστήμια».

Η Ελλάδα δεν έχει την εθνική βιομηχανία ή τις τεράστιες εταιρείες που θα μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν επαρκώς ένα Πανεπιστήμιο. Πώς θα συντηρήσει τα Πανεπιστήμιά της;

«Η Ελλάδα έχει ναυτιλία. Θα μπορούσε ένα μέρος των δαπανών να καλύπτεται από αυτό τον χώρο. Θα μπορούσε να βρεθεί ένα σύστημα συνδυαστικό και όχι απαραίτητα ίδιο με κάποιο άλλο ευρωπαϊκό. Τα ελληνικά Πανεπιστήμια πρέπει να βρουν τι τους ταιριάζει, να ψάξουν και να μελετήσουν. Η αντιγραφή συστημάτων και στρατηγικών δεν δίνει τη λύση.

Αλλωστε, η Μπολόνια δεν επιτάσσει την ομοιογένεια. Από την άλλη, βέβαια, η προοπτική της δεν είναι η εξασφάλιση της ισότητας. Με άλλα λόγια, υπάρχει μια λύση για κάθε κράτος, αλλά βασική παράμετρος για όλες τις επιλογές είναι η αντιμετώπιση του ανταγωνισμού.

Με λίγα λόγια, τα Πανεπιστήμια δεν χρειάζεται να έχουν πανομοιότυπο προφίλ, αρκεί να είναι ικανά να επικοινωνήσουν και κυρίως να είναι ισχυρά. Οταν μάλιστα πρόκειται για μια μικρή χώρα, τότε θα πρέπει Πολιτεία και ιδρύματα να δουν τι γίνεται στη γειτονιά τους και να βρουν το ρόλο τους. Διαφορετικά, θα απομονωθούν».

Εν τέλει, πώς θα πρέπει μια χώρα να αντιμετωπίσει την Μπολόνια;

«Αν κάποια χώρα έχει στόχο την αναβάθμιση των Πανεπιστημίων, δύο θέματα πρέπει να την απασχολήσουν. Η ποιότητα των σπουδών και η καλή διοίκηση στα Πανεπιστήμια. Για την Ελλάδα το σημαντικό δεν είναι η πορεία εντός της διαδικασίας της Μπολόνια, αλλά η εξασφάλιση, πριν και ανεξαρτήτως όλων, αυτών των δύο στόχων. Η καλή διαχείριση, μάλιστα, είναι αυτή που κερδίζει την εμπιστοσύνη των φοιτητών, των καθηγητών, των πολιτών. Είναι αυτή που διαλύει την καχυποψία και ανοίγει το δρόμο για την αναβάθμιση. Στο επίκεντρο, φυσικά, όλης της εκπαιδευτικής πολιτικής πρέπει να βρίσκεται η έρευνα. Πρέπει να υπάρχει σοβαρή και φιλόδοξη ερευνητική πολιτική».