Ελευθεροτυπία - Τα Ελγίνεια των Δανών είναι Αργυράκης

Η αυτοεικονογραφία του, μια μυθοπλαστική προσέγγιση της ζωής του με σχέδια και κείμενα, αποτελεί ένα μικρό μέρος της νέας έκδοσης «Μίνως Αργυράκης. Το άγνωστο έργο του ζωγράφου» σε επιμέλεια της συντρόφου του, Αμυ Μιμς-Σιλβερίδη (Εκδόσεις «Ergo»). Πρόκειται για μια κομψή βιογραφία-λεύκωμα. Περικλείει τους σημαντικότερους σταθμούς της πορείας του, καθώς και κείμενα των σημαντικών φίλων του, Μίκη Θεοδωράκη, Μάνου Χατζιδάκι, Νίκου Κούνδουρου, Ντένυς Βαχλιώτη, Ροζίτας Σώκου, Βασίλη Βασιλικού και Νάνου Βαλαωρίτη, μέσα από τα οποία αναδύεται η δημιουργική, ανήσυχη φύση του. Περιέχει και μια αποκάλυψη: η Αμυ Μιμς εντόπισε στη Δανία άγνωστα έργα του, μέρος των οποίων δημοσιεύει, για πρώτη φορά, στη νέα έκδοση.

Στη διάρκεια της χούντας, αρκετά έργα του καλλιτέχνη διασκορπίστηκαν λόγω των αναγκαστικών του περιπλανήσεων σε Λονδίνο, Παρίσι, Ισπανία και Δανία. «Με γραπτή εξουσιοδότηση του Μίνου, λίγα χρόνια πριν πεθάνει, επισκέφθηκα την Κοπεγχάγη και βρήκα εκεί μερικά έργα που είχαν δημιουργηθεί στην Ελλάδα», γράφει η Μιμς και θυμάται τα λόγια ενός διακεκριμένου Δανού: «Εμείς εδώ εκτιμάμε αυτά τα έργα του Αργυράκη σαν τα Ελγίνεια Μάρμαρα... Πώς είναι δυνατόν να τα επιστρέψουμε στην Ελλάδα;»! Σ' αυτά συγκαταλέγονται «Ο Μέγας Παν», «Η γυναίκα με καλάθι», το «Ζευγάρι με τοπίο», τα «Ουράνια πλάσματα», «Η Κυοφορούσα του ουρανού» κ.ά.

Στον πρόλογο της έκδοσης, η Μιμς αναφέρεται στις μυθικές διαστάσεις τής προσωπικότητάς του, αποκαλώντας τον «περιπετειώδη Οδυσσέα, ρομαντικό Μινώταυρο, γερασμένο Οιδίποδα». Ο Αργυράκης γεννήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου του 1919 στο Αϊδίνι. Οπως και τόσοι άλλοι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, το 1922 οι δικοί του κατέληξαν στη συνοικία του Βύρωνα. Η γιαγιά του, Καλλιρρόη, και η μητέρα του, Γαλάτεια, ήταν χρυσοχέρες στο κέντημα και το ράψιμο. «Αρχόντισσες, με κάτασπρη επιδερμίδα, πιο άσπρες κι από το γιασεμί που πότιζαν κάθε σούρουπο. Μεγάλωσαν τον Μίνω με την πατροπαράδοτη αγάπη των Ελλήνων για τη Μουσική, τον Χορό και τη Μεγάλη Εβδομάδα», γράφει η Αμυ Μιμς.

Οταν ήρθε η ώρα για το σχολείο, η Πηνελόπη Δέλτα, εκτιμώντας τις σπάνιες αρετές της μητέρας του, βοήθησε τον Μίνω και τον αδελφό του να παρακολουθήσουν μαθήματα στο Κολέγιο Αθηνών. Η ζωή του ήταν πάντοτε περιπετειώδης και αντισυμβατική. Πήρε τα πρώτα μαθήματα ζωγραφικής από τον Γιάννη Τσαρούχη, εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ανέβηκε στο βουνό, βρέθηκε με άλλους αντιστασιακούς στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ελ Ντάμπα και υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη. Καθοριστική συνάντηση για τη ζωή του και την καλλιτεχνική του πορεία ήταν αυτή με τον Μάνο Χατζιδάκι στο τέλος της Κατοχής, στο αρχοντικό του Νάνου Βαλαωρίτη.

Από νωρίς, παράλληλα με τη ζωγραφική, ο Μίνως Αργυράκης ασχολήθηκε με το σκίτσο και τη δημοσιογραφία σε εφημερίδες και περιοδικά της εποχής («Αυγή», «Ελευθερία» κ.ά.). Στη συνέχεια, ο Μάνος Χατζιδάκις, αντλώντας έμπνευση από το λεύκωμα «Οδός Ονείρων» του Αργυράκη, δημιούργησε την ομώνυμη μουσική παράσταση. Η δημιουργικότητα του Αργυράκη εκφράστηκε ποικιλοτρόπως, με εκθέσεις, σκηνογραφική δουλειά στο θέατρο και στη Λυρική Σκηνή, εικονογραφήσεις βιβλίων και δίσκων. Λίγο πριν από τη δικτατορία, μαζί με τη σύντροφό του, Αμυ, τον Τσαρούχη και τον Ευγένιο Σπαθάρη, δημιούργησαν την «Κιβωτό τής Αμυ», έναν πρωτοποριακό χώρο πειραματισμού όπου φιλοξενούνταν χάπενινγκ με λόγο, μουσική και χορό.

Αν και το καλλιτεχνικό του έργο είναι υβριδικό -μάλλον αταξινόμητο- και το ύφος του μοιάζει ανάλαφρο, παιγνιώδες και σατιρικό, η προσφορά του στη νεοελληνική τέχνη και ο τρόπος συγκερασμού τής ελληνικότητας με τις μοντέρνες αναζητήσεις είναι αξιοσημείωτα. «Η ελληνικότητά του έπιανε τις ρίζες τού διονυσιασμού, το ειδυλλιακό στοιχείο του δάσους. Ο Μίνως ήταν πολυγαμικός, παγανιστικός», γράφει ο Νάνος Βαλαωρίτης και καταλήγει: «Η εικόνα που μου μένει, είναι το πολυσχιδές έργο, που έχει πολλές όψεις: η πολιτική πλευρά, η ποιητική, η μυθολογική. Ολα συμπλέκονται μέσα στον Μίνω με έναν τρόπο που αποτελεί μέρος της σύγχρονης Ελλάδος».