Ελευθεροτυπία - «Χαιρετίσματα» απ' τη Νάξο...

Οι τέσσερις τοίχοι του Πύργου Αγιάς Νάξου ακόμη αντιστέκονται

Μόνο που αυτά είχαν την τύχη να αναλάβει την πρωτοβουλία μια ομάδα αρχαιολόγων, αρχιτεκτόνων και περιβαλλοντολόγων, που εκδίδει το ηλεκτρονικό περιοδικό MOnuMENTA(www.monumenta.org), να κινητοποιήσει την τοπική κοινωνία σε μια εκδήλωση που θα γίνει την ερχόμενη Δευτέρα (8/9/2008) στην αυλή του σχολείου στ'Απεράθου (7.30 μ.μ.) με θέμα «Μνημεία της Νάξου σε κίνδυνο - Οι πολίτες μιλούν γι' αυτά».

Στην εκδήλωση αυτή, που οργανώνεται σε συνεργασία με τον Δήμο Δρυμαλίας Νάξου, θα μιλήσουν οι ίδιοι οι κάτοικοι για τα αρχιτεκτονικά μνημεία και τα μνημεία της φύσης που κινδυνεύουν από την αδιαφορία, την εγκατάλειψη, την έλλειψη χρημάτων, τις αναπτυξιακές πιέσεις. Μετά τη συζήτηση θα ταχυδρομήσουν στον υπουργό Πολιτισμού καρτ ποστάλ με τις φωτογραφίες των υπό κατάρρευση μνημείων, προκειμένου να του αφαιρέσουν κάθε επιχείρημα άγνοιας για την κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει. Οταν θα λάβει ο κ. Λιάπης τις εκατοντάδες αυτές καρτ ποστάλ «με τα χαιρετίσματα» από τη Νάξο, θα υποχρεωθεί να προωθήσει κάποιο από τα έργα ανάδειξης των μνημείων αυτών.

Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται σε ένα πρόγραμμα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των τοπικών κοινωνιών για τα μνημεία του τόπου τους που έχει καταρτίσει το περιοδικό από το 2007 κι άρχισε να εφαρμόζεται από φέτος. Τώρα, γιατί ξεκινούν από τη Νάξο; «Γιατί πρόκειται για ένα νησί με πολλές φυσικές ομορφιές και σπουδαία μνημεία», όπως οι ίδιοι επισημαίνουν. Εχει 22 παραδοσιακούς οικισμούς, 30 πύργους και πυργομονάστηρα, πάνω από 500 βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες, περί τις 100 αρχαιολογικές θέσεις, υγρότοπους, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, δάση κέδρων, αμμόλοφους, θίνες.

Το υπουργείο Πολιτισμού στο παρελθόν έχει δείξει στους Ναξιώτες πως, αν θέλει, μπορεί να αναστηλώσει και να αναδείξει με υποδειγματικό τρόπο αρχαία και βυζαντινά μνημεία, όπως έχει κάνει ήδη στα Υρια και στο Σαγκρί, στο αρχαίο υδραγωγείο, στη μονή Φωτοδότη κ.α.

Υπάρχουν όμως κι άλλα μνημεία που αυτή τη στιγμή κινδυνεύουν με κατάρρευση, όπως ο πύργος του Χειμάρρου, το παλάτι των Ιησουιτών στα Καλαμίτσια, τα κάστρα τ' Απαλίρου και το Απάνω Κάστρο, ο πύργος της Αγιάς, μεγάλος αριθμός βυζαντινών ναών, ο εναέριος σιδηρόδρομος κ.ά.

Ο ΠΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΡΟΥ (4ου αι.π.Χ.), ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ορεινής Νάξου, με ύψος 15 μ. Εξωτερικά είναι σε καλή κατάσταση, ενώ εσωτερικά ετοιμόρροπος. Η αποκατάστασή του ξεκίνησε πριν από χρόνια αλλά έμεινε ημιτελής, με αποτέλεσμα τώρα το μνημείο να βρίσκεται σε επικίνδυνη κατάσταση.

ΤΟ ΠΑΛΑΤΙ ΙΗΣΟΥΙΤΩΝ (17ου αιώνα) στα Καλαμίτσια αποτελούσε τόπο ανάπαυσης και περισυλλογής των ιησουιτών μοναχών. Βρίσκεται σε ένα μαγευτικό φυσικό περιβάλλον. Σώζεται σε πολύ κακή κατάσταση και πολλά τμήματά του έχουν καταρρεύσει.

ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ Τ' ΑΠΑΛΙΡΟΥ είναι ένας οχυρωμένος οικισμός που ήταν σε χρήση από τον 7ο έως τις αρχές του 13ου αιώνα. Σώζονται τμήματα του τείχους, πολυάριθμες καμαροσκεπείς δεξαμενές και γκρεμισμένοι ναοί. Αποτελεί έναν εκτεταμένο ερειπιώνα.

ΤΟ ΑΠΑΝΩ ΚΑΣΤΡΟ (ανάμεσα στην Ποταμιά και τα χωριά Τσικαλαριό και Χείμαρρο), του 14ου αιώνα, έχει εντός και εκτός των τειχών καμαροσκεπείς ναούς σε ερειπιώδη κατάσταση.

Ο ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΜΑΜΑΝΤΑ ή ΘΕΟΣΚΕΠΑΣΤΗ (10ου αι.), στο Κάτω Σαγκρί, είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Φέρει αξιόλογα γλυπτά στο εσωτερικό του. Οι τοιχογραφίες του έχουν σχεδόν εξ ολοκλήρου καταστραφεί. Ο ναός χρειάζεται άμεση συντήρηση και αποκατάσταση.

ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ (Καλορίτισσα) σώζονται σε ερειπιώδη κατάσταση ο τοιχογραφημένος ναός, τα παρεκκλήσια, τα κελιά και οι στέρνες ενός βυζαντινού μοναστηριού. Είναι θέμα χρόνου η ολική κατάρρευσή του.

ΣΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΠΥΡΓΟ ΑΓΙΑΣ η παλιά πυρκαγιά άφησε μόνο τέσσερις τοίχους να στέκουν.

Ο ΕΝΑΕΡΙΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΣ που κατασκευάστηκε το 1926-1929 και μετέφερε το σμυρίγλι (ένα ορυκτό που χρησίμευε για τη λείανση μετάλλων, γυαλιού και ως αντιολισθητικό υλικό για δρόμους και δάπεδα) βρίσκεται σε πλήρη εγκατάλειψη. Αποτελείται από πυλώνες και βαγονέτα, πολλά από τα οποία έχουν καταστραφεί.