Ελευθεροτυπία - Η δημιουργικότητα, καλή πλευρά της ματαιοδοξίας

Στα 33 του ο Γερμανός λογοτέχνης,που τον γνωρίσαμε πέρυσι χάρη στη «Μέτρηση του κόσμου» και φέτος με το πρώτο του μυθιστόρημα «Εγώ κι ο Καμίνσκι» (και τα δύο από τον «Καστανιώτη» σε μετάφραση Κ. Κοσμά) θεωρείται μια από τις πιο δυναμικές και ταλαντούχες περιπτώσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

Στο «Εγώ κι ο Καμίνσκι» έστρεψε τη διεισδυτική ματιά του στον κόσμο της τέχνης. Κεντρικοί του ήρωες ο Σεμπάστιαν Τσέλνερ, νεαρός αμφιλεγόμενος κριτικός, κυνικός, θρασύς και ανόητος, και ο υπέργηρος πια αντισυμβατικός ζωγράφος Μανουέλ Καμίνσκι, που δεν είναι και τόσο αθώος, ούτε και τόσο «τυφλός» όσο παρουσιάζεται στην αρχή της αφήγησης. Γύρω τους υπάρχει ένα πλέγμα προσώπων: ματαιόδοξοι «μεταπράτες» που παρασιτούν στις παρυφές της τέχνης και των ΜΜΕ, γυναίκες-κλειδιά στην πλοκή και ένας ολόκληρος κόσμος απολύτως αναγνωρίσιμος.

Ο νεαρός Κέλμαν (ήταν μόλις 29 ετών όταν έγραψε αυτό το μυθιστόρημα) έχει την ωριμότητα και τα αντανακλαστικά να βλέπει κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Ας τον γνωρίσουμε λίγο παραπάνω.

Εχετε συναντήσει κι εσείς «Σεμπάστιαν», δηλαδή αυτό το είδος αγενών, αμφιλεγόμενων νεαρών κριτικών, καλλιτεχνών ή δημοσιογράφων που διαθέτουν λιγότερες γνώσεις από ό,τι θράσος;

«Μα, φυσικά. Συνάντησα τέτοιους προτού γράψω το μυθιστόρημα (έτσι μου aρθε και η ιδέα) αλλά κι αργότερα. Και μάλιστα ξέρω ότι στους περισσότερους τύπους "Σεμπάστιαν" άρεσε πολύ το βιβλίο μου, μάλλον γιατί τους έκανε να σκεφτούν πόσο μοιάζει ο ήρωας με συναδέλφους τους που μισούν».

Τελικά ποιος είναι πιο «τυφλός»; Ο Καμίνσκι ή ο Σεμπάστιαν;

«Εύκολο. Αναμφισβήτητα ο Σεμπάστιαν».

Ο Καμίνσκι είναι ηλικιωμένος, μας αφήνετε όμως να αντιληφθούμε ότι δεν υπήρξε και τόσο αθώος ως προς τη ματαιοδοξία και τη φιλοδοξία...

«Μα ακόμα και τώρα δεν είναι αδιάφορος ως προς τη φήμη ή την υστεροφημία του. Η φιλοδοξία είναι πανίσχυρη. Ελάχιστοι άνθρωποι κατορθώνουν να απαλλαγούν πλήρως από αυτήν. Το θέμα είναι πώς την αντιμετωπίζεις. Ο Καμίνσκι τη χρησιμοποίησε για να δημιουργήσει τέχνη».

Μπορεί κάποιος να είναι μεγάλος καλλιτέχνης χωρίς να έχει καμία φιλοδοξία; Αναρωτιέμαι αν η φιλοδοξία ή ακόμα και η ματαιοδοξία δεν είναι ένα απαραίτητο κακό ή και το κόστος μιας μεγάλης καρριέρας. Τι νομίζετε;

«Οτι έχετε δίκιο. Δεν υπάρχει μεγάλος καλλιτέχνης που να μην έχει ένα ποσοστό ματαιοδοξίας. Ομως ένας πραγματικός καλλιτέχνης μπορεί να αντιστρέψει την κακή πλευρά της ματαιοδοξίας υπέρ της δημιουργικότητας και να κάνει τέχνη από την ίδια του την αδυναμία. Αυτό είναι που τον κάνει και μεγάλο».

Ο κύκλος των ανθρώπων που παρασιτούν γύρω από τις τέχνες, όπως οι art dealers που παρουσιάζετε στο βιβλίο σας, κάποιες φορές κρατούν την τύχη ενός καλλιτέχνη στα χέρια τους και αναδεικνύονται σε σχεδόν απαραίτητο είδος σε κοινωνίες που «καταναλώνουν» την τέχνη.

«Φοβάμαι ότι κι εδώ έχετε δίκιο. Ειδικά στις εικαστικές τέχνες, οι μεταπράτες είναι ισχυροί και ασκούν μεγάλη επιρροή, γεγονός που δεν είναι προς όφελος των καλλιτεχνών. Στη λογοτεχνία τα πράγματα δεν είναι ιδανικά, συγκριτικά είναι όμως καλύτερα. Μάλλον γιατί σaαυτή την περίπτωση διακινούνται και λιγότερα χρήματα».

Τέτοιες περιπτώσεις γνωρίσατε στον δικό σας λογοτεχνικό κύκλο;

«Φυσικά, αλλά μη νομίζετε ότι θα σας αποκαλύψω ονόματα!»

Ο Σεμπάστιαν είναι γελοίος στα μάτια όλων, αλλά δεν το αντιλαμβάνεται. Είναι κατά βάθος ένας τραγικός ήρωας;

«Είναι ένας γελοίος ήρωας, αλλά υπάρχει σaαυτόν κάτι θλιβερό, ίσως ακόμα και δραματικό. Κι επιπλέον κατορθώνει λίγο λίγο να ερευνήσει τον εαυτό του και να διακρίνει την αλήθεια που τον αφορά. Γίνεται έτσι πιο ανθρώπινος».

Εχει κάτι από τον Ταρτούφο. Αλλά δεν είμαι σίγουρη ότι τέτοιοι άνθρωποι πληρώνουν πάντα ένα κόστος. Τι πιστεύετε;

«Εάν είναι έξυπνοι, τη γλιτώνουν. Αλλά υπάρχει κι ένα τεράστιο πλήθος άλλων που νομίζουν ότι επιδεικνύουν ευφυΐα ή και πανουργία ενώ, τυφλωμένοι από τη φιλοδοξία τους, δεν έχουν καν τη στοιχειώδη εξυπνάδα να προφυλαχτούν εγκαίρως. Ακόμα κι αν κερδίσουν κάποια πράγματα, αποκλείεται να κερδίσουν τα πάντα. Ο Σεμπάστιαν είναι ένας από αυτούς ή ίσως είναι και κάπως λιγότερο έξυπνος από τον μέσο όρο».

Ησασταν μόλις 29 ετών όταν γράψατε τον Καμίνσκι. Πώς μπορέσατε να περιγράψετε με τόση ακρίβεια τα γηρατειά;

«Γνώριζα πολλούς ηλικιωμένους: είτε ήταν μεταξύ όσων θεωρούσα φίλους είτε ήταν μέλη της οικογενείας μου. Με εντυπωσίαζε πάντα το γεγονός ότι οι ηλικιωμένοι δεν έχουν καμία εμπειρία από τα γηρατειά και μένουν αβοήθητοι μπροστά σaαυτή την κατάσταση. Αυτό προσπαθούσα να παρατηρήσω από πολύ νέος και αυτό ήταν πάντα κάτι που με συγκινούσε πάρα πολύ».